III SA/Gd 1016/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant: Specjalista Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. III SA/Gd 1016/21 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 stycznia 2021 r. nr 1/cel odm/2021/DS Wójt Gminy Krokowa, powołując się na przepisy art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1, 2, art, art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) - dalej powoływanej jako "u.p.s.", odmówił A. M. przyznania pomocy na zakup niezbędnej żywności, na całkowity zakup niezbędnych leków, na całkowity zakup niezbędnego aparatu do pomiaru ciśnienia krwi, na całkowity zakup niezbędnej do prania odzieży pralki, na pokrycie kosztu niezbędnej energii elektrycznej, na całkowity zakup niezbędnej do przyrządzania posiłków butli gazowej, na zakup niezbędnego opału, na zakup niezbędnych do naprawy dachu budynku mieszkalnego materiałów, na całkowity zakup niezbędnych spodni, na całkowity zakup niezbędnego obuwia, na zakup niezbędnych środków czystości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że A. M. złożył w dniu 29 maja 2020 r. wniosek o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wskazując, że jest osobą samotnie gospodarującą, nie wykonującą jakiejkolwiek pracy. Cierpi na długotrwałe i nierokujące poprawy stanu zdrowia choroby wymagające stałego przyjmowania wielu rodzajów leków, badań lekarsko-specjalistycznych i częstych wizyt lekarskich. W trakcie przeprowadzania wywiadu wnioskodawca oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest kawalerem, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. bez prawa do świadczeń, nie podejmuje żadnej pracy, oczekuje na decyzję Sądu odnośnie odwołania od orzeczenia wydanego w roku 2014, choruje długotrwale, nie może podjąć żadnego zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia, nie osiąga żadnych dochodów. Ustalono, że A. M. w kwietniu 2020 r. otrzymał zasiłek okresowy w kwocie 350,50 zł. Jak wynika z ustaleń dokonanych podczas przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, występują u strony okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego. Decyzją nr 20/cel/2020/Ds z dnia 27 maja 2020 r. przyznano wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w maju w kwocie 300 zł i zasiłek celowy na pokrycie części zakupu kosztów leków w maju w kwocie 100 zł oraz otrzymał zasiłek okresowy w kwocie 350,50 zł. Z Banku Żywności w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 - Podprogram 2019 strona otrzymała paczkę żywnościową. Dnia 20 maja 2020 r. na konto strony został wypłacony zasiłek okresowy za okres marzec 2020, kwiecień 2020 i maj 2020 r. na łączną kwotę 1.051,50 zł i zasiłek celowy przyznany na kwiecień 2020 r. Zasiłki celowe przyznane decyzją 20/cel/2020/DS za maj 2020 r. wypłacono na konto strony w dniu 19 czerwca 2020 r. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego A. M. otrzymał propozycje udziału w pracach społecznie użytecznych lub kursach zawodowych organizowanych w ramach projektu: "Aktywny Powiat Pucki Edycja II" ale niestety nie był tym zainteresowany i wykazywał niechęć do poprawy swojej sytuacji finansowej. Nie był też zainteresowany podjęciem jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż twierdzi, że stan zdrowia uniemożliwia mu to, lecz nie posiada orzeczenia lekarskiego. Zdaniem organu, z uwagi na fakt, iż w budynku mieszkalnym wnioskodawcy zamieszkuje jego ojciec i siostra z córką, należy przyjąć, że wszyscy mieszkańcy budynku są zobowiązani do dokonywania wszelkich napraw i remontów. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. nr SKO Gd/1096/21 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało w uzasadnieniu decyzji, że znane są mu z urzędu świadczenia z pomocy społecznej otrzymane przez wnioskodawcę w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2020 r. Obejmują one: 100 zł zasiłku celowego na pokrycie całości lub części kosztów leków i leczenia, decyzja nr 12/cel/2020/DS, zrealizowana 20 kwietnia 2020 r., 100 zł zasiłku celowego na zakup opału, decyzja nr 12/cel/2020/DS, zrealizowana 20 kwietnia 2020 r., 300 zł zasiłku celowego na zakup żywności, decyzja nr 12/cel/2020/DS, zrealizowana 20 kwietnia 2020 r., - 100 zł zasiłku celowego na pokrycie całości lub części kosztów leków i leczenia, decyzja nr 16/cel/2020/DS, zrealizowana 20 maja 2020 r., 350 zł zasiłku okresowego z powodu bezrobocia, decyzja nr 6/okr/2020/DS, zrealizowana 20 maja 2020 r., 300 zł zasiłku celowego na zakup żywności, decyzja nr 16/cel/2020/DS, zrealizowana 20 maja 2020 r., 100 zł zasiłku celowego na pokrycie całości lub części kosztów leków i leczenia, decyzja nr 20/cel/2020/DS, zrealizowana 19 czerwca 2020 r., 300 zł zasiłku celowego na zakup żywności, decyzja nr 20/cel/2020/DS, zrealizowana 19 czerwca 2020 r. Ponadto na podstawie wniosku z dnia 30 czerwca 2020 r., decyzją z dnia 27 lipca 2020 r. nr 12/okr/2020/DS przyznano wnioskodawcy zasiłek okresowy za okres od 1 do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 350 zł. Jak wynika z powyższego zestawienia - karty świadczeń rodzinnych A. M. w okresie od 1 maja 2020 r. do 31 marca 2021 r. otrzymał zasiłki celowe i okresowe w łącznej kwocie 8.606 złotych. Wnioskodawca regularnie otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej na wnioskowane przez niego cele jak i świadczenia okresowe z tytułu bezrobocia. Jak wynika z całości akt jego celem jest bieżące utrzymywanie się z pomocy społecznej. Organy są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe. Posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób, wymagających wsparcia. Z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika zasada, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest zatem aktywizacja świadczeniobiorców, a przyznawana pomoc w żadnym wypadku nie może zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Wsparcie organu nie może stanowić sposobu na wyrównanie wszystkich niedostatków, nawet o charakterze elementarnym. Pomoc społeczna przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba mimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości poprawy swej sytuacji, nadal pozostaje w niedostatku uniemożliwiającym zaspokajanie potrzeb o charakterze elementarnym. Środki pieniężne z tej pomocy mogą być przeznaczone tylko na zaspokojenie i to w niepełnym zakresie, niezbędnych potrzeb bytowych, o jakich mowa w art. 39 u.p.s. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy jest on właścicielem domu o pow. 68 m² wraz z działką o pow. 120 m² za których utrzymanie faktycznie nie płaci. Jak wynika z wywiadu wnioskodawca ponosi koszty utrzymania jedynie w wysokości 100 zł (koszt energii elektrycznej), natomiast resztę opłat za mieszkanie opłaca jego ojciec. Organ odwoławczy wskazał, iż w powyższym domu mieszka ojciec wnioskodawcy, jego siostra z córką i w związku z tym organ pierwszej instancji słusznie uznał, iż także pozostali mieszkańcy są zobowiązani do dokonywania napraw i remontów i koszty te nie powinny być ponoszone przez ośrodek pomocy społecznej. A. M. nie współpracuje także z ośrodkiem pomocy społecznej, aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację osobistą i majątkową. Podczas wywiadu ustalono, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku okresowego 350 zł i zasiłków celowych. Opłaty za mieszkanie w wysokości 100 zł (za energię) przekazuje ojcu. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Nie otrzymał żadnej oferty pracy. Oświadczył, iż z powodu stanu zdrowia nie może podjąć żadnej pracy, choruje na astmę oskrzelową, zaburzenia lękowe, zaburzenia adaptacyjne, zespół psychoorganiczny, dyskopatię. Udziału w kursach w ramach projektu "Aktywny Powiat Pucki" nie chce podjąć z uwagi na stan zdrowia. Od czasu wydania orzeczenia o niepełnosprawności wnioskodawcy z 2014 r. nic się nie zmieniło. Pracownik socjalny zaproponował wnioskodawcy udział w pracach społecznie użytecznych oraz kursach zawodowych organizowanych przez PUP w P. A. M. z przyczyn zdrowotnych nie był tym zainteresowany. Nie chce zmienić swojej sytuacji, odmawia udziału w kursach, które mogłyby pomóc mu na przyszłość w znalezieniu pracy. Kolegium nie widzi także podstaw, aby odmówić wiarygodności zaświadczeniu lekarskiemu wystawionemu przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych z dnia 17 czerwca 2020 r. z którego wynika, iż A. M. może podjąć pracę o niewielkiej aktywności. Organ zwracał się do wnioskodawcy o dostarczenie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, którego ten jednak nie dostarczył. Zaświadczenie z 17 czerwca 2020 r. zostało wystawione przez lekarza pracującego w przychodni, w której leczy się wnioskodawca i tym samym znajdują się tam jego akta. Natomiast przesłane zaświadczenie zostało wydane wcześniej, tj. 4 grudnia 2019 r. i tym samym obrazuje wcześniejszy stan zdrowia wnioskodawcy. Z tego zaświadczenia wystawionego przez lekarza specjalistę chorób dziecięcych nie wynika, by wnioskodawca nie mógł podjąć jakiejkolwiek pracy, a jedynie, iż występujące schorzenia powodują znaczne ograniczenie w funkcjonowaniu organizmu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego A. M. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie: - art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 7 pkt 4 i 6, art. 8 ust.1 pkt 1 i ust 3, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 100 ust. 1 u.p.s., - art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 35 § 3, art. 36 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, - art. 30 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzja jest zaprzeczeniem idei pomocy społeczne i jest nielogiczna. W ocenie skarżącego odmowa przyznania mu pomocy powoduje, że jego życie znajdzie się poniżej wszelkich norm odpowiadających godności ludzkiej. Doprowadzi też do zniszczenia budynku skarżącego oraz nasilenia jego choroby i śmierci. Organy wadliwie ustaliły, że skarżący nie chce wziąć udziału w kursach zawodowych lub pracach społecznie użytecznych czy podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżący uczęszczał na kurs zawodowy ustalony z pracownikiem socjalnym i go ukończył. Od 2011 r. do końca 2018 r. skarżący posiadał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Kolegium wadliwie oparło się na zaświadczeniu lekarskim z 17 czerwca 2020 r., choć skarżący podnosił zarzuty co do wadliwej oceny dokonanej przez lekarza w tym zaświadczeniu. Kolegium nie wzięło pod uwagę, ze skarżący nie jest w stanie przezwyciężyć lub pokonać swej trudnej sytuacji przy pełnym wykorzystaniu swych własnych możliwości. Kolegium nie odniosło się także w uzasadnieniu decyzji do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, wskazując jedynie na brak naruszenia przepisów o pomocy społecznej i Konstytucji RP. Kolegium powołało także sam art. 3, art. 8 i art. 39 u.p.s. bez konkretnych ustępów i punktów, co zdaniem skarżącego jest niewystarczające. Skarżący podkreślił także naruszenie przez organy obu instancji przepisów określających terminy do załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej powoływanej jako "p.p.s.a", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 8 u.p.s. zasiłek celowy jako świadczenie pieniężne jest zależne od kryterium dochodowego. Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Bezspornie sytuacja materialna skarżącego czyni zadość kryterium dochodowemu, które jest podstawową przesłanką merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz skali potrzeb innych osób wymagających wsparcia i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Organ nie może swojej pomocy skoncentrować na pełnym finansowaniu potrzeb jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna czy też zdrowotna, była najtrudniejsza. Pomoc społeczna nie jest zatem w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią ubiegających się. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2408/16). Sąd podziela zatem pogląd wyrażony w wyroku dnia 4 marca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1153/21), w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe przesądza o tym, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 oraz z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16). Organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, by z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Takie bowiem postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz z zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ilość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy określoną liczbę osób wymagających wsparcia. Podkreślenia nadto wymaga, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest bowiem z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integracja ze środowiskiem. Z akt sprawy i z uzasadnień decyzji organów obydwu instancji wynika, że skarżący w 2020 r. otrzymał szereg świadczeń z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych i okresowych o łącznej wartości około 8.000 zł. Nie jest zatem tak, że skarżący jest osobą pominiętą przy podziale środków, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej. Jak wskazano wyżej jednak nie wszystkie jego potrzeby mogą być zaspokojone w ramach świadczeń pomocowych. Istnieje bowiem ograniczona pula środków przeznaczonych na te świadczenia, które muszą zostać sprawiedliwie podzielone pomiędzy potrzebujących pomocy na terenie Gminy Krokowa. W uzasadnieniu decyzji zawarto prawidłową i wystarczającą argumentację, pozwalającą na stwierdzenie, że odmowa przyznania żądanych przez skarżącego świadczeń z pomocy społecznej nie stanowiła przekroczenia granic uznania administracyjnego. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Krokowej posiada bowiem ograniczone środki na przyznanie tej pomocy i zakres pomocy udzielonej skarżącemu w 2020r. usprawiedliwia przyjęcie, że zaspokojenie z tych środków w tym samym roku innych jeszcze, wymienionych we wniosku potrzeb skarżącego prowadziłoby do naruszenia zasad sprawiedliwego podziału środków pomocowych pomiędzy osoby potrzebujące wsparcia. Wskazać należy, że nie są przedmiotem badania przez sąd w ramach niniejszej sprawy okoliczności związane z terminowością czynności podejmowanych przez organy w rozpoznawanej sprawie. Nie mamy bowiem do czynienia ze skargą na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wprawdzie powoływanie przez organy administracji niepełnego określania jednostek redakcyjnych ustawy, w których zawarte są przepisy, na których opiera się, rozstrzygając sprawę jest wadliwe, lecz błąd ten nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Zwracając zatem organom administracji uwagę na konieczność precyzyjnego określania przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji Sąd nie dostrzega podstaw, by usterka ta miała skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.