III SA/Gd 422/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 13 października 2011 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 14 listopada 2011 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku), W. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu złożonego wniosku wskazano, że komornik odebrał wnioskodawcy bydło i sprzęt rolniczy, które służyły do prowadzenia produkcji rolnej. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy podnosząc, że pomimo stosownego wezwania wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów i oświadczeń mających potwierdzić jego złą sytuację majątkową. Identyczne rozstrzygnięcie w następstwie wniesienia sprzeciwu zostało wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 6 lutego 2012 r. Postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r. (sygn. akt II GZ 105/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie W. K. na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2012 r. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością przedłożenia dokumentów świadczących o jego sytuacji finansowej. W dniu 12 czerwca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez W. K. Wniosek ten uzupełniony został na urzędowym formularzu PPF w dniu 16 lipca 2012 r. (data wpływu do Sądu – 23 lipca 2012 r.). Wnioskodawca w kolejnym wniosku wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy podnosząc, że pomimo stosownego wezwania wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów i oświadczeń mających potwierdzić jego złą sytuację majątkową. Identyczne rozstrzygnięcie w następstwie wniesienia sprzeciwu zostało wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 1 października 2012 r. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. (sygn. akt II GZ 409/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie W. K. na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 października 2012 r. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością przedłożenia dokumentów świadczących o jego sytuacji finansowej. Ponadto przedkładane przez skarżącego materiały jedynie wybiórczo obrazują ww. sytuację i nie pozwalają na zbadanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 27 marca 2013 r. Z kolei w dniu 30 kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął kolejny, trzeci wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez W. K. Ww. ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku W. K. podniósł, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma jakiegokolwiek majątku. Równocześnie wnioskodawca podkreślił, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Z uwagi na istniejące wątpliwości co od stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów: a) odpisów zeznań podatkowych złożonych za lata 2011 i 2012 bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ww. lata; b) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; c) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; d) oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje obecnie świadczenia emerytalno – rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny a jeżeli tak to w jakiej wysokości; e) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); g) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy; h) oświadczenia czy w okresie ostatnich dwóch lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatury prowadzonych spraw, daty wydanych orzeczeń oraz informację o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; i) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że: - nie składał jakichkolwiek zeznań podatkowych; - nie generuje jakichkolwiek dochodów; - nie otrzymuje świadczeń emerytalno – rentowych; - nie korzysta z form pomocy społecznej; - nie posiada rachunków bankowych; - nie inicjował wskazanych w wezwaniu spraw sądowych. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim jednakże z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada wiedzy co do stanu majątkowego żony. Do pisma wnioskodawca załączył kserokopię sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (jak w niniejszej sprawie), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że nie sposób uznać by wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił nowe okoliczności odnoszące się kompleksowo do jego sytuacji majątkowej. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. Co warte podkreślenia, referendarz sądowy nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę danego wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie a przyczyną takiego stanu rzeczy jest postawa samego wnioskodawcy. Pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 10) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "nie posiadam" względnie "brak". Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę należycie pouczonego w zakresie obowiązków wynikających z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (vide: pismo z pouczeniem – k. 133 akt sprawy) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 7 czerwca 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z odpowiedzi udzielonej na powyższe wezwanie wynikało, że wnioskodawca nie uzyskuje dochodów ani przychodów, nie posiada rachunków bankowych, nieruchomości, pojazdów ani majątku powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca posiada rozdzielność majątkową z żoną. Wnioskodawca nie zna sytuacji majątkowej własnej żony i nie ma możliwości przedłożenia jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. Z dokumentów, które wnioskodawca był w stanie przedłożyć wynika, że przeciwko wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja komornicza. Ponadto wnioskodawca w okresie dwóch ostatnich lata nie składał jakichkolwiek pozwów o zapłatę. Mając na uwadze powyższą regulację normatywną jak i ww. okoliczności faktyczne zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia wnioskodawca został zobowiązany jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej. Dokumentami takimi są m.in. dokumenty obrazujące wysokość bieżących kosztów utrzymania wnioskodawcy. Jeżeli zaś wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny bądź sprzeczny akcentując wyłącznie te informacje, które mogą świadczyć o jego trudnej sytuacji (np.: przesyła postanowienie w przedmiocie bezskuteczności prowadzonej egzekucji sądowej datowane na dzień 24 sierpnia 2012 r. – k. 141 akt sprawy) referendarz nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r.; sygn. akt II OZ 458/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika ponadto, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania. Dodatkowo należy również wskazać, że treść oświadczeń składanych przez wnioskodawcę budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości zawartych w nich twierdzeń. W szczególności za niewiarygodne uznać należy, iż wnioskodawca prowadząc gospodarstwo domowe nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu i nie dysponuje jakimikolwiek składnikami majątkowymi. Oczywistym jest, że wnioskodawca musi bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne z czym łączy się konieczność ponoszenia określonych wydatków. Tymczasem z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony (nie pracuje, nie uzyskuje świadczeń emerytalnych, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej). Taka postawa wnioskodawcy może oznaczać, że sam wnioskodawca, względnie członkowie jego rodziny posiadają określone źródła dochodu,. które w niniejszej sprawie z określonych przyczyn nie zostały ujawnione. Za niewiarygodnością samego wnioskodawcy przemawia nadto fakt składania sprzecznych oświadczeń. Dowodem na to jest przedłożenie do akt sprawy III SA/Gd 454/12 postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego w S. wydanego w sprawie o zapłatę oraz złożenie - w niniejszej sprawie - oświadczenia z którego wynika, że wnioskodawca we wskazanym okresie nie inicjował spraw sądowych. Powyższe okoliczności w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami wnioskodawcy przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem koniecznością jest żeby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej rzetelne i kompletne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na wyżej opisaną postawę wnioskodawcy w rozpatrywanej sprawie w dalszym ciągu (to jest w następstwie złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie można w istocie ustalić jaki jest rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawcy. Co warte podkreślenia, użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Warto podkreślić, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma bowiem – czego wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać - charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym, wyżej wskazanym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca w dalszym ciągu nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową. Biorąc zaś pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem nie przedstawił on nowych, istotnych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.