III SA/Gd 516/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 516/16 w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 24 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wypłaty należności na rzecz byłych pracowników postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 października 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 516/16), wydanym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej powoływanej jako: p.p.s.a., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wnioskiem złożonym na formularzu PPPr w dniu 10 czerwca 2016 r., skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach spółka podała, że według bilansu za rok 2014 wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 3 mln zł, posiada środki trwałe o wartości 45.929.089,90 zł, rok 2014 zakończyła stratą o wartości 3.802.698,17 zł, na dzień złożenia wniosku w kasie dysponowała środkami w kwocie 99,15 zł. Spółka wyjaśniła, że jej rachunki bankowe oraz wierzytelności, a także ruchome składniki majątku – suwnice (stanowiące 95% wartości środków trwałych) podlegają zajęciu egzekucyjnemu, na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki przymusowe, w tym na rzecz gminy, Skarbu Państwa oraz podmiotu prywatnego, zaś na pozostałych ruchomościach, które znajdują się na terenie dzierżawionym przez spółkę od Zarządu "B" S.A., ustanowiony został zastaw; przeciwko spółce toczy się kilkadziesiąt spraw cywilnych, w tym pracowniczych, zostały orzeczone grzywny w celu przymuszenia w kwotach 8 tys. zł i 30 tys. zł. Spółka podniosła również, że w 2014 r. miały miejsce kradzieże, które wpłynęły na obniżenie wartości majątku ruchomego spółki. Do wniosku spółka załączyła: (-) odpis sprawozdania finansowego za 2014 r. wraz z uwagami do bilansu, wyjaśniając, że bilans za rok 2015 nie został sporządzony; (-) wykaz stanu należności pracowniczych wypłaconych od 25 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz pozostających do zapłaty na dzień 10 lutego 2016 r.; (-) wykaz należności wobec ZUS wraz z odpisami tytułów wykonawczych, obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za październik 2012 r., kwiecień i wrzesień 2013 r., okres od czerwca do sierpnia i od października do grudnia 2014 r. oraz od lutego do lipca 2015 r.; (-) raporty kasowe sporządzone za pełne miesiące lutego i marca 2016 r.; (-) listy płac za okres od lutego do maja 2016 r.; (-) zestawienia stanu rachunków bankowych spółki na dzień 29 lutego i 31 marca 2016 r. wraz z wyciągami bankowymi sporządzonymi te dni oraz na dzień 31 grudnia 2015 r.; (-) odpisy deklaracji VAT-7 za luty i marzec 2016 r.; (-) odpisy zawiadomień naczelnika urzędu skarbowego z dnia 29 września 2014 r. i 4 września 2015 r. o zajęciu rachunków bankowych spółki oraz wierzytelności przysługujących spółce; (-) odpis postanowienia sądu gospodarczego z dnia 20 grudnia 2013 r. o zabezpieczeniu roszczeń Zarządu "B" S.A. o zapłatę kwoty 860.360,32 zł poprzez zajęcie rachunków bankowych spółki i ruchomości w postaci suwnic; (-) odpis pisma z dnia 13 czerwca 2013 r. o rozwiązaniu przez Zarządu "B" S.A. umowy dzierżawy oraz z dnia 16 grudnia 2013 r. wzywającego skarżącą (w związku z niewykonaniem zobowiązań wynikających z umowy dzierżawy) do podjęcia negocjacji w zakresie przejęcia na własność Zarządu "B" S.A. nakładów poniesionych przez skarżącą w postaci hal; (-) odpis pisma z dnia 20 grudnia 2013 r. informującego o zastosowaniu ustawowego prawa zastawu w związku z zaległościami spółki wobec Zarządu "B" S.A. z tytułu czynszu dzierżawnego i dodatkowych świadczeń. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2016 r. skarżąca spółka nadesłała: (-) odpis sprawozdania finansowego za rok 2015; (-) odpis zeznania podatkowego za 2015 r. (CIT-8); (-) odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od kwietnia do czerwca 2016 r.; (-) zestawienie kont obrazujących wysokość przychodów spółki, kosztów ich uzyskania oraz wydatków za czerwiec 2016 r. wraz z zapisami na poszczególnych kontach dokonanymi w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r.; (-) raporty kasowe za okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2016 r.; (-) zestawienia stanu rachunków bankowych spółki na dzień 30 kwietnia, 31 maja, 30 czerwca oraz 31 lipca 2016 r. wraz z wyciągami bankowymi sporządzonymi na te dni; (-) dowody księgowe obrazujące aktualny stan zobowiązań spółki, a także jej należności, które – jak wskazała – są nieściągalne. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, że wprawdzie spółka posiada znaczne zobowiązania, które wobec pracowników i kontrahentów na dzień 30 czerwca 2016 r. wynosiły ponad 15 mln zł, z jej majątku prowadzona jest egzekucja, na rachunkach bankowych nie posiada ona środków pieniężnych, niemniej jednak spółka jest w stanie regulować bieżące koszty swojej działalności, do których zaliczyła także koszty procesów toczących się w sądach powszechnych, tj. opłaty sądowe od wnoszonych skarg, zażaleń i apelacji, opłaty skarbowe od pełnomocnictw, obsługę prawną, zasądzone koszty postępowań. Na ten cel w kwietniu 2016 r. spółka przeznaczyła łącznie kwotę 8.301,60 zł (z czego kwota 7.380 zł stanowiła koszty obsługi prawnej), w maju br. – 625,40 zł, w czerwcu br. – 16.593 zł, zaś w lipcu br. – 2.134,90 zł. We wskazanych wyżej miesiącach spółka zasiliła kasę gotówką odpowiednio w wysokości: 53.154,57 zł, 6.100 zł, 37.711,81 zł i 26.030 zł, zaś na dzień wniesienia żądania dysponowała gotówką w kwocie 5.405,36 zł. Stwierdzono, że koszty postępowania w niniejszej sprawie są znacznie niższe niż środki w kasie, którymi spółka może swobodnie dysponować. Nadto spółka realizuje należności z tytułu opłat sądowych i kosztów postępowań w sprawach toczących się przed sądami powszechnymi. W ocenie referendarza sądowego brak podstaw do uznania, że skarżąca nie ma środków na poniesienie wskazanych kosztów. Referendarz sądowy miał na uwadze, że spółka z powodu trudności do czasu znalezienia inwestora zaprzestała prowadzenia działalności produkcyjno-stoczniowej. Wciąż jednak prowadzi działalność zarobkową, koncentrując się na działalności magazynowej, najmach i dzierżawach, z której – jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 – w roku 2015 osiągnęła przychody w wysokości 2.664.230,95 zł, zaś w okresie od kwietnia do czerwca 2016 r. dla potrzeb VAT zadeklarowała dostawę towarów i świadczenie usług o łącznej wartości 916.432 zł. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia. Na koniec referendarz wskazał na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 Kodeksu spółek handlowych). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki i może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Sprzeciwu nie uzasadniła wskazując na brzemiennie art. 259 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia lub utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca obejmuje zwolnienie od opłat sądowych. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tej ostatniej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przytoczone przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygniecie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Trzeba również zgodzić się z argumentacją referendarza sądowego, że przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu spółka - mimo trudnej sytuacji finansowej i wielu zobowiązań - jest w stanie pokryć koszty niniejszego postępowania sądowoadminstracyjnego. Z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika, że realizuje swoje płatności związane z toczącymi się w sądach powszechnych procesami tj. opłaty sądowe, koszty obsługi prawnej, zasadzone koszty postępowań, czy należności za prowadzenie księgowości, opłaty za usługi telefoniczne. Z przedstawionych przez Spółkę raportów kasowych wynika, że dokonuje wielu operacji, które polegały m.in. na zasileniu kasy gotówką w łącznej wysokości, w okresie od maja do lipca br., w wysokości 122.996,38 zł. Jak wykazano w raportach kasowych spółki na dzień wniesienia żądania dysponowała ona gotówką w kwocie 5.405,36 zł. W dalszych raportach stan kasy także znacznie przekraczał koszty postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślić trzeba, że koszty postępowania obecnie wynoszą 200 zł, a w przyszłości mogą zamknąć się w maksymalnej kwocie 500 zł. Mając na względzie zgromadzoną dokumentację oraz wysokość kosztów postępowania należało uznać, że spółka posiada środki na poniesienie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.