III SA/Gd 716/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia 23 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 23 sierpnia 2018 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 czerwca 2018 r. o wymeldowaniu A. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 22 czerwca 2018 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 657 ze zm. – dalej jako: "u.e.l.") - orzekł o wymeldowaniu A. P. (dalej zwanego: "stroną", "skarżącym") z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że postępowanie w sprawie o wymeldowanie strony wszczęto z urzędu, w związku z informacją uzyskaną z Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta G. Z informacji tej wynikało, że w dniu 8 lutego 2018 r. komornik sądowy wydał Gminie [...] opróżniony lokal nr [...] przy ul. [...] w G. w związku z egzekucją wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 30 maja 2007 r. (sygn. akt [...]), orzekającego eksmisję m.in. strony z przedmiotowego lokalu. Ponadto stronie zostało przedstawione skierowanie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego nr [...] przy ul. [...], jako realizacja zobowiązania gminy, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt [...]). Umowa najmu lokalu została zawarta w dniu 27 września 2017 r. przez pełnomocnika strony. W związku z powyższym, na adres aktualnego miejsca pobytu strony, tj. Zakładu Karnego w K., wysłano zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postępowania i jednocześnie zobowiązano stronę do dokonania wymeldowania z pobytu stałego. W dniu 24 maja 2018 r. wpłynęła odpowiedź strony, która sprzeciwiła się wymeldowaniu z pobytu stałego, wskazując, że nie może uzyskać przepustki z zakładu karnego, a eksmisja komornicza odbyła sie bez jej obecności, bez obecności pełnomocnika i w lokalu pozostawiono połowę jego rzeczy. Organ wyjaśnił, że latach 2014-2016 prowadzone było już postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie strony z wskazanego lokalu. Postępowanie to zakończyło się wydaniem w dniu 7 marca 2016 r. decyzji o odmowie wymeldowania z lokalu, bowiem opuszczenie lokalu oceniono jako niedobrowolne, spowodowane działaniem administratora budynku, tj. wymianą zamków w drzwiach. W myśl art. 35 u.e.l. decyzję administracyjną o wymeldowaniu wydaje się w stosunku do obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zebrany w sprawie materiał świadczy o tym, że strona opuściła ww. lokal w rozumieniu cytowanego przepisu. Postępowanie administracyjne przeprowadzone w latach 2014-2016 wykazało, że strona opuściła miejsce stałego zameldowania w lutym/marcu 2014 r. w związku z wyjazdem za granicę, gdzie została aresztowana. Późniejsza nieobecność w lokalu była usprawiedliwiona i czasowa, związana z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Obecnie jednak - w świetle zaistniałych faktów związanych z realizacją wyroku eksmisyjnego i przekazaniem lokalu do dyspozycji właściciela - opuszczenie to nabrało charakteru trwałego. Strona w toku postępowania została pouczona o obowiązku meldunkowym, wyjaśniono w jaki sposób obowiązek ten może uregulować (bez konieczności osobistego stawiennictwa w organie meldunkowym, co w jej sytuacji byłoby utrudnione), ale się temu jednak sprzeciwiła. Na zakończenie organ podkreślił, że w świetle ustawy o ewidencji ludności meldunek stanowi wyłącznie rejestrację rzeczywistego miejsca zamieszkiwania, a zapis o zameldowaniu musi odzwierciedlać faktyczne miejsce i charakter pobytu danej osoby. Strona odwołała się od decyzji organu I instancji podnosząc, że narusza ona prawo i ma krzywdzący charakter. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 23 sierpnia 2018 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy opisał stan sprawy i dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że posiadanie pobytu stałego związane jest z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego, co oznacza, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, a więc posiada ona w nim tzw. centrum życiowe. Pod pojęciem "centrum życiowego" rozumie się sytuacje, gdy w spornym lokalu dana osoba stale przebywa, nocuje, spożywa posiłki, przyjmuje gości. Zamiar przebywania osoby w takim lokalu musi być połączony z przebywaniem w tym lokalu z zamiarem stałego pobytu i koncentrowania w tym miejscu swoich interesów życiowych. Organ odwoławczy wskazał, że fakt niezamieszkiwania skarżącego w miejscu pobytu stałego nie stanowił kwestii spornej, bowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że jego definitywne opuszczenie miało miejsce w dniu 8 lutego 2018 r. wskutek przeprowadzonych czynności eksmisyjnych. Okoliczność ta była skutkiem wykonania wyroku Sądu Rejonowego w G. (sygn. akt [...]) z dnia 30 maja 2007 r., którym to wyrokiem Sąd nakazał A. P. opuszczenie, opróżnienie i wydanie spornej nieruchomości. Okoliczność tę nadto poprzedził fakt pozbawienia A. P. z dniem 14 lipca 2014 r. wolności oraz jego wcześniejszy pobyt w areszcie na terenie Ameryki Południowej. W odniesieniu do twierdzeń strony, że opuszczenie przez niego miejsca pobytu stałego nie było podyktowane jego dobrowolną decyzją, organ odwoławczy wskazał, że dla ustalenia, czy opuszczenie lokalu daje podstawę do wymeldowania, istotne znaczenie mają konkretne okoliczności sprawy wskazujące na to czy dana osoba miała zamiar opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania, do których należą m.in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. W ocenie organu odwoławczego pozbawienie skarżącego prawa do przebywania w przedmiotowym lokalu w wyniku wydania wyroku stanowi trwałą przeszkodę, aby mógł powrócić do tego lokalu w przyszłości. Obiektywne okoliczności sprawy czynią więc ewentualny zamiar powrotu skarżącego do mieszkania będącego jego dotychczasowym miejscem stałego pobytu niemożliwym do spełnienia. W tej sytuacji utrzymanie zameldowania skarżącego w spornym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym - skarżący obecnie nie przebywa w lokalu, utracił tytuł prawny do powyższej nieruchomości już w 2006 r., został z niej skutecznie eksmitowany oraz przyjął ofertę najmu innego lokalu socjalnego, wobec czego nie można tego stanu interpretować jako okoliczność tymczasową czy przejściową. W ocenie organu odwoławczego skarżący nie ma realnych perspektyw na powrót do lokalu, a odmowa wymeldowania usankcjonowałaby fikcję meldunkową. Organ ponadto wskazał, że w jego ocenie skarżący utracił więź ze spornym lokalem, a słuszność tego stanowiska potwierdzają jego pisma, w których wskazuje na fakt, iż jedyną przeszkodą dokonania przez niego formalności meldunkowych jest chęć uzyskania umowy najmu lokalu przy ul. [...] w G. na czas nieokreślony czy też wskazuje na warunek dokonania wymeldowania ze spornego lokalu jakim jest przeprowadzenie w ww. lokalu socjalnym prac remontowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że opuszczenie lokalu w następstwie eksmisji uważa się za równoznaczne z jego trwałym opuszczeniem. Skarżący nie może bowiem w takiej sytuacji ani lokalem dysponować, ani tym bardziej w nim ponownie zamieszkać bez zgody jego właściciela. Skarżący utracił bezpowrotnie prawo przebywania stale w spornym lokalu z chwilą rozwiązania z nim umowy najmu nieruchomości przy ul. [...] w G., co nastąpiło w wyniku zadłużenia tej nieruchomości. Wierzyciel zrealizował ciążące na nim w wyroku Sądu Okręgowego w G. (sygn. akt [...]) z dnia 13 listopada 2007 r. zobowiązanie wstrzymania czynności eksmisyjnych do czasu przyjęcia przez skarżącego oferty zawarcia umowy najmu innego lokalu socjalnego. Gmina Miasta wystąpiła z taką ofertą i w dniu 27 września 2017 r. umocowany przez skarżącego pełnomocnik podpisując w jego imieniu umowę najmu lokalu przy ul. [...] w G. ofertę tę przyjął. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji i uznał, że w przypadku skarżącego nie ma mowy o jego stałym zamieszkiwaniu w miejscu pobytu stałego, co obligowało organy meldunkowe do usunięcia fikcji meldunkowej, jaka w stosunku do niego zaistniała. Kończąc organ odwoławczy wskazał, że rozumie sytuację skarżącego, iż chciałby utrzymać zameldowanie w spornym lokalu, jednakże – jak wyjaśnił - skarżący błędnie rozumie pojęcie zameldowania na pobyt stały. Instytucja zameldowania ma charakter rejestracyjny i ewidencyjny, a celem zameldowania jest wyłącznie potwierdzenie zamieszkiwania w danym lokalu. Zameldowania na pobyt stały dokonuje się w miejscu, gdzie ma się zamiar stałego przebywania i koncentrowania tam swoich wszystkich interesów życiowych. Zatem za każdym razem, gdy osoba zmienia miejsce pobytu stałego ma obowiązek dokonać wymeldowania i zameldowania w nowym miejscu pobytu. Sporny lokal nie stanowi obecnie centrum życiowego A. P., a zatem obowiązkiem organów jest dokonanie jego wymeldowania, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym i stosownie do art. 35 u.e.l. A. P. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazując, że nie zgadza się z decyzją o wymeldowaniu oraz przeprowadzoną eksmisją. W uzasadnieniu podkreślił, że był zastraszany pismami urzędowymi i w ten sposób został zmuszony do podpisania najmu lokalu socjalnego. Lokal socjalny nie nadaje się do zamieszkania, administracja budynku odebrała mu klucze do lokalu, w którym był zameldowany. Zarzucił też, że eksmisji dokonano w trakcie jego pobytu w więzieniu i pozbawiono go wielu rzeczy osobistych. W dalszej kolejności zwrócił uwagę, że mimo wielu próśb nie został zameldowany w lokalu socjalnym, a tymczasem umowa najmu kończy się po 1 roku a on zostanie bezdomnym. Pełnomocnik nie jest od tego, żeby go zameldować w lokalu socjalnym, a jego dowód osobisty stracił już ważność. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Pismem z dnia 21 grudnia 2018 r. skarżący uzupełnił skargę podnosząc kwestie lokalu socjalnego i domagając się podpisania umowy na stałe a nie do 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1382 – dalej jako: "u.e.l."), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34): "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki". Ponadto w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 u.e.l. oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Nie może ona jednak doprowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l., jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09 , LEX nr 597910). Co do zasady więc opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże nie zawsze jest to konieczne. Przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące rozumienia dobrowolności tego działania, nie są w każdej sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Zarówno na gruncie art. 35 u.e.l., jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10, LEX nr 1123128). Wola osoby zameldowanej nie ma bowiem znaczenia w razie gdy nastąpiło orzeczenie eksmisji. Wykonanie wyroku eksmisyjnego jest przyjmowane za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l., co w rezultacie uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji sądowej (zob. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt 2111/15; z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10; z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 24/09 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skutkiem wykonania wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.e.l. Należy podkreślić, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wskazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie przez określoną osobę miejsca pobytu stałego nie nastąpiło wbrew jej woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (wykonaniem wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że działanie organów w takich sytuacjach najczęściej nie jest zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Skutkiem wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest również uznanie, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały. Celem orzeczenia o eksmisji jest bowiem doprowadzenie do stanu, w którym określona osoba nie będzie już zajmowała oznaczonego lokalu, a taki wyrok ma przy tym spowodować zmianę stałą, a nie jedynie tymczasową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 448/17, LEX nr 2356257). Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy w toku postępowania, w rozpoznawanej sprawie wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 30 maja 2007 r. (sygn. akt [...]) orzekający eksmisję skarżącego, zmieniony następnie wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt [...]) warunkującym eksmisję skarżącego od zapewnienia mu lokalu socjalnego, został wykonany. Skarżącemu bowiem zostało przedstawione skierowanie do zawarcia lokalu socjalnego przy ul. [...] i w dniu 27 września 2017 r. została ze skarżącym zawarta umowa najmu przedmiotowego lokalu. W dniu 8 lutego 2018 r. Komornik Sądowy wydał wierzycielowi (Gminie [...]) opróżniony lokal przy ul. [...], w którym skarżący był zameldowany na pobyt stały. Wobec powyższego – w świetle przedstawionych wyjaśnień – zaistniały w sprawie stan faktyczny i prawny wskazuje na to, że skarżący opuścił zajmowany dotychczas lokal położony w G. przy ul. [...] w sposób trwały i dobrowolny. Dodać jedynie można, że o fakcie zerwania więzi skarżącego z ww. lokalem świadczy także – na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy – postawa samego skarżącego, który w istocie jako przeszkodę dokonania przez niego wymeldowania z ww. miejsca pobytu upatrywał de facto w chęci uzyskania (przedłużenia) umowy najmu lokalu socjalnego na czas nieokreślony oraz w warunku wyremontowania tego lokalu w oczekiwanym przez niego zakresie. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi, co skutkowało jej oddaleniem - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - jako niezasadnej.