III SA/Gd 806/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF i sprecyzowanym co do zakresu w dniu 31 grudnia 2012 r. skarżący M. D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku ww. wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiadającą jakichkolwiek dochodów, oszczędności oraz majątku. Ponadto ww. oświadczył, że jest osobą przewlekle chorą. Z treści wniesionej do Sądu skargi wynikało z kolei, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, przy czym z żoną nie utrzymuje kontaktów. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy – zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2013 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - wezwano wnioskodawcę do przedłożenia następujących dokumentów: a) wobec informacji, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami – oświadczenia gdzie wnioskodawca zamieszkuje i jakie ponosi z tego tytułu koszty miesięczne; b) wobec informacji, że wnioskodawca jest żonaty – zeznań podatkowych za 2011 r. złożonych przez niego, jego małżonkę bądź wspólnie a w przypadku ich nieskładania - odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; c) wobec informacji, że wnioskodawca jest żonaty - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego lub jego małżonkę rachunków bankowych i maklerskich, w tym kont i lokat dewizowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; d) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów zakupu lekarstw, kosztów wizyt lekarskich oraz innych kosztów utrzymania; e) wobec informacji, że wnioskodawca jest żonaty - oświadczeń w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na niego lub małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości). Wykonując nałożone zobowiązanie wnioskodawca nadesłał zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego potwierdzające brak złożenia zeznania podatkowego za rok 2011 oraz zaświadczenie wydane przez Starostę Powiatu [...] w przedmiocie posiadania statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca nadesłał ponadto pismo, w którym wskazał, że jest osobą bezdomną, korzystającą z pomocy rodziny w sprawach zakupu najbardziej potrzebnych lekarstw. Równocześnie wnioskodawca wskazał, że z żoną nie utrzymuje jakichkolwiek kontaktów od ponad 16 lat i nie jest w stanie przedstawić jakichkolwiek informacji na temat jej stanu majątkowego. Na dowód braku kontaktów z żoną wnioskodawca przedłożył kserokopię pozwu rozwodowego datowanego na dzień 14 grudnia 2012 r. W tym stanie należało wskazać, co następuje. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Mając na uwadze powyższą regulację normatywną jak i ww. okoliczności faktyczne, w tym wykonanie zarządzenia z dnia 4 stycznia 2013 r. stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Co istotne, wniosek ten składany jest pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego, o czym świadczy treść rubryki 13 formularza wniosku. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Rubryki w poz. 6 – 11 formularza PPF nie zawierają bowiem jakichkolwiek informacji. Stąd też zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o przedłożenie stosownych dokumentów wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Ww. wezwanie referendarza wnioskodawca wykonał w sposób selektywny, ograniczając się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogą świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku dochodów. Należy zauważyć, że wnioskodawca w wykonaniu ww. zarządzenia nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do ponoszonych przez niego kosztów utrzymania. W ocenie referendarza dla zasadności złożonego wniosku niewystarczające jest poprzestanie jedynie na oświadczeniu (vide: "oświadczenie do pkt a" zawarte w piśmie z dnia 14 stycznia 2013 r.), iż wnioskodawca nie może wykazać kosztów gdyż nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawca - co oczywiste - musi zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne (w tym koszty zakupu lekarstw), a na ten cel niezbędne są jakiekolwiek środki finansowe. Jeżeli w kosztach utrzymania partycypuje rodzina (na co wnioskodawca wskazuje) to wysokość pomocy uzyskiwanej od rodziny należało wykazać, zwłaszcza że wnioskodawca - jak wynika pośrednio z jego oświadczeń - nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Wskazanie powyższych kosztów było w ocenie referendarza niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na tle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wątpliwe jest ponadto oświadczenie wnioskodawcy co do jego bezdomności. Po drugie, wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do posiadania własnych rachunków bankowych poprzestając na oświadczeniu co do braku wiedzy o rachunkach bankowych swojej żony. Ponadto niewyjaśnioną pozostaje kwestia stanu majątkowego żony, na temat którego – jak twierdzi wnioskodawca – nie ma jakichkolwiek informacji. Należy wskazać, że w świetle art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 788) małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie i są obowiązani do wzajemnej pomocy. Dyspozycja tego przepisu nakładająca na małżonków obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy obejmuje również pomoc w ponoszeniu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego, obejmując także sytuację pozostawania współmałżonków w separacji faktycznej (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09; orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09; orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08; orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; publ. ONSAiWSA 2005/1/8). W realiach sprawy wnioskodawca nie przedstawiając orzeczenia sądowego w przedmiocie separacji czy rozwodu nie wykazał, że nie ma możliwości uzyskania faktycznej i finansowej pomocy ze strony żony. Bez znaczenia w tej materii postrzegać bowiem należy kserokopię pozwu rozwodowego datowanego na dzień 14 grudnia 2012 r. (bez prezentaty właściwego sadu i bez dowodu nadania) przedłożoną do akt dopiero w następstwie zarządzenia referendarza sądowego zobowiązującego do przedstawienia dokumentów obrazujących stan majątkowy żony wnioskodawcy. Jak już wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy - nie jest więc możliwe określenie, że ww. nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy - z uwagi na jego postawę - nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w sposób pełny uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.