III SA/Gd 825/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń tytułem kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Skarżąca B. M. w skardze na opisaną wyżej decyzję wniosła o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W nadesłanym formularzu urzędowym PPF swój wniosek uzasadniła twierdzeniem, zgodnie z którym organy obu instancji interpretują przepisy prawa wyłącznie na niekorzyść skarżącej. Wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym posiada rozdzielność majątkową. Opisując stan swego majątku wnioskodawczyni podała, że jest właścicielem trzech lokali mieszkalnych o łącznej wartości szacunkowej [...] zł, dwóch działek rolnych o powierzchni [...] ha i [...] ha, a nadto posiada ubezpieczenie z funduszem kapitałowym o wartości [...] zł oraz wierzytelności na łączną kwotę [...] zł. Nie posiada oszczędności, ani też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych. Mąż wnioskodawczyni jest właścicielem dwóch domów położonych w B. obciążonych hipoteką. Na miesięczny dochód wnioskodawczyni i jej męża składa się dochód wnioskodawczyni z wynajmu mieszkań ([...] zł) oraz dochód męża wnioskodawczyni z wynajmu domów ([...] zł) oraz z tytułu zatrudnienia ([...] zł). Dodała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę od początku roku. Wnioskodawczyni wskazując na swe miesięczne zobowiązania i stałe wydatki podała, że ponosi koszty spłaty kredytu ([...] zł), ubezpieczenia kredytu ([...] zł), składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ([...] zł), leasingu ([...] zł), opłat za mieszkanie ([...] zł), spłaty kredytu męża ([...] zł). Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada zadłużenie wobec Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. A. w G. w wysokości [...] zł, zaś jej mąż posiada zadłużenie w związku z budową domu w wysokości [...] zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2017 r., wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) wnioskodawczyni oraz jej męża za 2016 rok bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawczynię i jej męża w 2016 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię oraz jej męża rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy; c) kopii dokumentów potwierdzających zadeklarowaną w treści formularza urzędowego PPF okoliczność zadłużenia wnioskodawczyni i jej męża z tytułu kredytów, ubezpieczenia kredytu, składek ZUS i leasingu wraz z przedłożeniem kopii wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych do obsługi powyższych zadłużeń za okres ostatnich sześciu miesięcy; d) kopii dokumentów potwierdzających zadłużenie męża wnioskodawczyni wobec Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. A. w G.; e) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości uzyskiwanego przez męża wnioskodawczyni wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia; f) kopii umów najmu mieszkań i domów, z tytułu których wnioskodawczyni i jej mąż osiągają zadeklarowany we wniosku dochód; g) wyciągu z ewidencji przychodów, kosztów, dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą pod nazwą A za okres od dnia 1 stycznia 2017 r., a nadto odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, ewidencji środków trwałych, podanie ilu wnioskodawczyni zatrudnia pracowników wraz z wykazaniem wysokości wypłacanych wynagrodzeń; jeżeli wnioskodawczyni zawiesiła lub zaprzestała prowadzenia ww. działalności gospodarczej, podanie kiedy oraz przedłożenie odpis dokumentów o zawieszeniu lub zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej; h) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub jej męża jakichkolwiek pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości); i) oświadczenia w zakresie wartości szacunkowej wszystkich nieruchomości zadeklarowanych we wniosku jako składniki majątkowe wnioskodawczyni i jej męża (w szczególności opisanych jako działki rolne w C. i w B. oraz dwa domy w B.); j) oświadczenia, czy wnioskodawczyni lub jej mąż korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej; k) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię i jej męża miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne), za okres ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawczyni w zakreślonym terminie nadesłała pismo z dnia 26 listopada 2017 r., w którym oświadczyła, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie zatrudnia pracowników, a jedynie zleca pracę na umowę zlecenie. Wskazała, że z tytułu najmu mieszkania przy ul. A. nie osiągnęła dochodu w 2016 r., jak i 3 lata wcześniej, gdyż lokatorzy nie płacili czynszu, ani zadłużenia z tego tytułu. Z kolei lokal przy ul. D. wnioskodawczyni wynajmowała koleżance po kosztach do kwietnia 2017 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z mężem nie posiadają pojazdów mechanicznych. Wnioskodawczyni użytkuje natomiast pojazd mechaniczny w ramach leasingu. W okresie ostatnich sześciu miesięcy nie korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej. Odnośnie działki w C. wnioskodawczyni wskazała, że została ona zakupiona za ok. [...] zł oraz że brak jest chętnych na jej kupno. Działka w B. została wyceniona na ok. [...] zł i ma zajętą hipotekę. Domy w B. mają obciążone hipoteki i warte są po ok. [...] zł. Mąż wnioskodawczyni nie posiada zeznań PIT-28 za poprzedni rok, albowiem najem mieszkań rozpoczął od bieżącego roku. Nadto wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej mąż przepisał na nią posiadane mieszkania, jak również, że mąż całość osiąganego wynagrodzenia za pracę przeznaczał na spłatę rat zadłużenia powstałego w związku z budową domu. Wnioskodawczyni dodała, że w październiku 2017 r. uzyskała kredyt obrotowy na działalność firmy, w którym zadłużenie wynosi obecnie [...] zł. Wnioskodawczyni dołączyła do ww. pisma kserokopie następujących dokumentów: zeznań własnych PIT-36 oraz PIT-28 za 2016 r., podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2017 r. prowadzonej dla wykonywanej działalności gospodarczej pod nazwą A, odpisu skróconego aktu małżeństwa, umowy majątkowej małżeńskiej, umowy o pracę męża wnioskodawczyni, faktury wystawionej mężowi wnioskodawczyni za budowę budynku mieszkalnego w B. przy ul. M. [...], ugody pozasądowej zawartej przez męża wnioskodawczyni z wykonawcą robót budowlanych, wyciągu z rachunków bankowych wnioskodawczyni w B za okres od 27 maja 2017 r. do dnia 27 listopada 2017 r. (z nieczytelnym stanem salda rachunku), w C za okres od dnia 27 kwietnia 2017 r. do dnia 27 listopada 2017 r., harmonogramu spłaty kredytu hipotecznego zaciągniętego przez wnioskodawczynię, zaświadczeń o kredytach zaciągniętych przez męża wnioskodawczyni, faktur wystawionych z tytułu raty leasingowej, potwierdzeń wykonania przelewów z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, kartotek księgowych za lata 2013-2017 zadłużenia wobec Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. A. [...] w G., umów najmu lokali mieszkalnych zawartych przez wnioskodawczynię. W tym stanie rzeczy uznano, co następuje: Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Powyższe oznacza, że wnioskodawczyni jest w niniejszej sprawie - dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń tytułem kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej - ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia adwokata uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem wartości szacunkowej wszystkich nieruchomości będących jej własnością oraz własnością jej męża. Oświadczyła, że łączny dochód osiągany przez nią i jej męża wynosi [...] zł, w tym z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz z tytułu wynajmu lokali mieszkalnych i wynagrodzenia za pracę męża, zaś jako stałe wydatki i zobowiązania podała kwotę łącznie [...] zł, wskazując nadto na istniejące zadłużenie własne z tytułu opłat za jeden z lokali mieszkalnych w G. oraz zadłużenie męża z tytułu budowy domu w B. Z powyższych względów niezbędnym było dokonanie kompletnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni i jej męża, jak również rzeczywistych ich możliwości płatniczych w związku z zadeklarowanymi wydatkami oraz zobowiązaniami kredytowymi oraz z tytułu leasingu. Odpowiedź wnioskodawczyni na wezwanie referendarza sądowego powstałych wątpliwości nie usunęła, albowiem – poza przedstawieniem opisanych wyżej oświadczeń i dokumentów - wyjaśnienia wnioskodawczyni pozostają niekompletne. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy obiektywnego uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W szczególności wyjaśnić należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem samo tylko powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, jak to uczyniła wnioskodawczyni w niniejszej sprawie, nie jest wystarczające dla pominięcia oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych męża wnioskodawczyni i w konsekwencji uwzględnienia wniosku jedynie w oparciu o ocenę stanu majątkowego wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nie przedstawiając zatem w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonka, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej oceny zasadności rozpoznawanego wniosku. Informacje te były istotne w celu ustalenia, jakimi funduszami, środkami pieniężnymi dysponuje miesięcznie rodzina wnioskodawczyni i czy osoba ta może w jakiejś części bądź w całości wspomóc wnioskodawczynię w pokryciu kosztów postępowania (w zakresie obejmującym obranie adwokata z wyboru). W związku z brakiem przedłożenia odpowiednich dokumentów w tym zakresie oraz oświadczenia o braku takich dokumentów, w szczególności obejmujących wyciągi i wykazy z posiadanych przez męża wnioskodawczyni rachunków bankowych, okoliczność powyższa pozostała nieustalona. Ponadto wnioskodawczyni, nie wykonując w sposób rzetelny wezwania z dnia 9 listopada 2017 r., uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny wysokości stale ponoszonych kosztów utrzymania, na które składają się koszty opłat za mieszkanie zadeklarowanych w treści wniosku. Wnioskodawczyni nie przedłożyła bowiem dokumentów obrazujących wysokość opłat za utrzymanie domu. W odpowiedzi na wezwanie zabrakło również przedstawienia czytelnego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawczyni przez B. Wyciąg ten nie pozwala bowiem na stwierdzenie jakie jest saldo tegoż rachunku. Jednocześnie należy stwierdzić, że już z przedłożonych przez wnioskodawczynię kopii dokumentów, mimo zaniechania przedłożenia wszystkich oświadczeń i dokumentów objętych wezwaniem, wynikało, że stan majątkowy i dochodowy wnioskodawczyni i jej męża pozwala im na pokrycie kosztów postępowania obejmujących ustanowienie pełnomocnika zawodowego z wyboru. Wnioskodawczyni wykazała szereg ciążących na niej i jej mężu zobowiązań prywatnoprawnych (kredyty hipoteczne, umowa leasingowa, spłata zadłużenia w zakresie opłat za mieszkanie, spłata zadłużenia wobec osób trzecich, ubezpieczenie) o znacznej wysokości, a także fakt zobowiązania wnioskodawczyni wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym nie sygnalizowała ona jakichkolwiek trudności w terminowym regulowaniu tychże zobowiązań. Niewątpliwie wpływ na możliwość regulowania znacznych obciążeń finansowych ma okoliczność osiągania stosunkowo wysokich dochodów przez wnioskodawczynię i jej męża, czy to z tytułu wynagrodzenia za pracę, czy to z prowadzonej działalności gospodarczej, czy to z wynajmu mieszkań i domów. Z dochodu w łącznej wysokości [...] zł, nawet po odliczeniu opisanych wyżej zobowiązań i wydatków, możliwym jest poczynienie oszczędności w celu pokrycia kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że z przedłożonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2017 r. wynika, że wnioskodawczyni aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, w każdym miesiącu tego roku wykazując zarówno przychody, jak i wydatki. Chociażby w miesiącu wrześniu, w którym to miesiącu wnioskodawczyni wniosła skargę, osiągnięty został przychód w wysokości [...] zł, zaś poniesione wydatki wyniosły [...] zł. Z kolei z zestawienia ukazującego dochód narastająco od początku 2017 r. wynika, że przychód z prowadzonej działalności gospodarczej przekracza wydatki, a dochód na wrzesień br. wyniósł [...] zł. Twierdzenie skarżącej zawarte w treści wniosku, że od początku roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazuje stratę, nie znajduje zatem potwierdzenia w nadesłanych dokumentach. Okoliczność osiągania dochodu, którego wysokość znacznie przekracza wysokość kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Za uwzględnieniem wniosku nie mogła również przemawiać okoliczność dobrowolnej rezygnacji z dochodu z najmu jednego z mieszkań i trudności w uzyskaniu dochodu z tytułu najmu kolejnego mieszkania, skoro nawet bez uwzględnienia tych źródeł, dochody wnioskodawczyni i jej męża pozostają na poziomie, który pozwala na pokrycie kosztów obrania adwokata. Dodać należy, że z zestawienia operacji na czytelnym rachunku bankowym prowadzonym dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej wynika, że w okresie od 27 kwietnia 2017 r. do 27 listopada 2017 r. suma uznań wyniosła [...] zł, a suma obciążeń [...] zł. Dane te potwierdzają, że wnioskodawczyni w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obraca środkami pieniężnymi w kwotach znacznie przekraczających ewentualne wynagrodzenie ustalone z ustanowionym adwokatem z wyboru. Również fakt spłaty rat kredytowych z tytułu zaciągniętych zobowiązań na znaczne kwoty (umowa kredytu obrotowego, umowa kredytu gotówkowego, trzy umowy kredytu hipotecznego) nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę możliwości płatniczych strony wnioskującej oraz jej rodziny. Należy bowiem podkreślić, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podobnie należy ocenić podnoszoną przez wnioskodawczynię okoliczność spłaty rat leasingowych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest przy tym stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W świetle powyższych rozważań wnioskodawczyni oraz wspólnie z nią gospodarujący mąż są w stanie z osiąganych dochodów poczynić oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w ich koniecznych potrzebach. Dodać należy, że przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). tego rodzaju sytuacja w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzi. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak punkcie drugim sentencji postanowienia.