III SAB/Gd 51/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G, o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie rozpoznania odwołania w sprawie zaopiniowania projektu decyzji Marszałka Województwa zatwierdzającej projekt robót geologicznych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Spółka oświadczyła, że prowadzi działalność w zakresie kupna i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek. Wyjaśniła, że nie posiada dochodów, zaś dzierżawcy nieruchomości zakupionej przez Spółkę nie płacą czynszu, wskutek czego działalność Spółki jest sparaliżowana. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 10.000 zł, natomiast wartość środków trwałych oraz wysokość zysku jest zerowa. Spółka nie posiada środków pieniężnych na wskazanym we wniosku rachunku bankowym. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, Spółka została wezwana do przedłożenia: a) odpisu zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2015; b) odpisu sprawozdania finansowego (wraz rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową) sporządzonego za rok obrotowy 2015; c) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez spółkę dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, a także kosztów uzyskania przychodów od 1 lipca 2016 r.; d) odpisów deklaracji VAT-7K złożone za ostatnie dwa kwartały, bądź VAT-7 złożonych za miesiące od lipca 2016 r. lub oświadczenia, że deklaracji takich spółka za te okresy czasu nie składała; e) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obejmujących okres od 1 lipca 2016 r. wraz z historią dokonanych na nim operacji (wpłat, wypłat, przelewów) i stanem sald, jeżeli rachunki zostały zajęte lub zamknięte do udokumentowania tych okoliczności; f) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych prowadzonych dla obsługi kredytów lub pożyczek bankowych zaciągniętych przez spółkę oraz wskazania, czy i z jakich środków spółka finansuje miesięczne raty kapitału i odsetek; w przypadku gdy spółka zaprzestała spłaty kredytów – przedłożenia zaświadczeń z banków potwierdzających tę okoliczność wraz ze wskazaniem aktualnego stanu zadłużenia z tego tytułu; g) zestawienia stałych wydatków ponoszonych na bieżące koszty prowadzonej działalności (opłaty za lokale, telefony, samochody, koszty wynagrodzeń pracowników, koszty obsługi księgowej itp.) oraz jasnego wskazania, z jakich środków są one ponoszone; h) raportów kasowych od 1 lipca 2016 r.; i) zestawienia aktualnego stanu wymagalnych zobowiązań spółki wobec Skarbu Państwa oraz dostawców, a także aktualnego stanu należności przysługujących spółce od innych podmiotów; j) wyjaśnienia, czy wspólnik spółki dokonał dopłat do spółki, o których mowa w art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) oraz czy spółka zobowiązywała wspólnika do ich dokonania; k) oświadczenia czy spółka jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, a jeżeli tak do wskazania ich szacunkowej wartości; l) oświadczenia czy spółka osiąga jakiekolwiek dochody z nieruchomości, a jeżeli tak do wykazania wysokości tych dochodów stosowanym dokumentem. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do akt sprawy Spółka dołączyła: zeznanie podatkowe CIT-8 za okres od 5 listopada 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7K za drugi i trzeci kwartał 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od 22 lipca 2016 r. do 3 stycznia 2017 r., bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz rachunek zysków i strat z dnia 30 marca 2016 r. Wyjaśniła ponadto, że zakupiła nieruchomość gruntową za sumę 2.204.775 zł, której jest właścicielem, a zapłaty dokonała wekslem. Spółka zawarła wstępną umowę sprzedaży tej nieruchomości, nie ma też z tej nieruchomości dochodów. W odniesieniu do tej nieruchomości toczy się spór z inną osobą, a Spółka zajmuje się tylko tą sprawą. Z kolei wspólnik nie dokonał dopłat. Spółka nie ma stałych wydatków, jak również nie ma zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Należy zaznaczyć, że skarżąca Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 10.000,00 zł. Spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców w dniu 20 października 2015 r., a za okres od dnia 5 listopada 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. nie osiągnęła przychodu. Spółka za okres do dnia 30 marca 2016 r. nie wykazała zysku ani też straty. Z przedłożonego bilansu wynika, że Spółka na dzień 31 grudnia 2015 r. posiadała towary o wartości 1.793.826,68 zł, należności krótkoterminowe w wysokości 402.925,41 zł, zaś jako środki pieniężne w kasie i na rachunkach wykazała kwotę 58.673,32 zł. Jako zobowiązania wskazała zobowiązanie wekslowe w wysokości 2.204.775 zł oraz rozliczenia międzyokresowe krótkoterminowe w wysokości 40.650,41 zł. Z ustaleń poczynionych w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedłożone przez Spółkę wynika, że jakkolwiek Spółka argumentuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania ze względu na brak dochodów, to w bilansie na koniec ubiegłego roku wykazała znaczne środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Ponadto Spółka – jak sama wskazuje – jest właścicielem nieruchomości o znacznej wartości, zatem nie można twierdzić, że Spółka jest w trudnej sytuacji majątkowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Stwierdzić należy, że Spółka choć w ograniczonym zakresie, to jednak nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazała bowiem, aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego, układowego, bądź naprawczego. Jak wynikało natomiast z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego Spółki, mimo ujemnego salda, jest on zasilany drobnymi kwotami, dzięki czemu Spółka była w stanie uiścić wpis od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł. Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy należy stwierdzić, że Spółka mimo braku przychodu oraz deklarowanych trudności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być – wobec posiadania nieruchomości o znacznej wartości oraz wykazanych wpłat na rachunek bankowy - traktowana jako podmiot pozostający w bardzo trudnej sytuacji materialnej oraz pozbawiony jakichkolwiek możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Przyznanie prawa pomocy w przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istnieje również w tym względzie możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, np. zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, a dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W zakresie dopłat do pokrycia kosztów sądowych, jako formy wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając zatem na uwadze: 1) ustaloną wysokość opłat sądowych w niniejszej sprawie, które aktualnie sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, 2) wysokość wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, która ustalana jest na zasadzie reguł rynkowych, jednak punktem odniesienia w tym względzie mogą być przepisy o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego, z których wynika, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej radcy prawnemu należne byłoby wynagrodzenie w wysokości 180 zł, 3) relację tej wielkości do wykazanej przez Spółkę wartości jej majątku (nieruchomości) oraz środków pieniężnych w kasie i na rachunkach według bilansu a także 4) nieprzedstawienie przez Spółkę przyczyn, dla których nie zobowiązała wspólnika do dokonania dopłat do Spółki, oraz 5) rzeczywistą możliwość ponoszenia kosztów sądowych przez Spółkę (opłacony wpis od skargi) - brak podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z uwagi na powyższe postanowiono, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzec jak w sentencji postanowienia.