I SA/Gl 1084/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [....] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odmowy sprostowania pouczenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił H.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, wyrażając niezadowolenie z takiego rozstrzygnięcia, wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd kasacyjny oddalił ów środek odwoławczy mocą postanowienia z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. akt II FZ 517/15. W tych ramach zwrócił uwagę skarżącego, że sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać dokumenty źródłowe, jedynie w oparciu o fragmentaryczne oświadczenia strony. Sąd podkreślił dalej, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich, więc to wnioskodawca powinien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Na dalszym etapie postępowania, pismem z dnia 21 grudnia 2015 r., H.S. kolejny raz w tej sprawie zwrócił się do Sądu pierwszej instancji o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wniosek ten został następnie złożony na urzędowym formularzu, w którym skarżący rozszerzył pierwotne żądanie o ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach wniosku nawiązał do złego stanu zdrowia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał jedynie, że utrzymuje się z renty, oraz że nie posiada majątku. Pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać potwierdzenie wypłaty renty za ostatni miesiąc lub kopię decyzji o waloryzacji tego świadczenia albo zaświadczenie organu rentowego o wysokości tego świadczenia do wypłaty za ostatni miesiąc, wskazujące też formę tej wypłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2015 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jak zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2014; przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało nadesłać potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania. Wyjaśnienia te należało poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.; wskazanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto należące do skarżącego budynki, wspomniane np. w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/04. Wyjaśnienia te powinny być odpowiednio udokumentowane także w razie zbycia tego majątku – wówczas należało przedłożyć np. kopię umowy sprzedaży i wskazać sposób, w jaki wykorzystano środki uzyskane od nabywcy; nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W przywołanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do zakresu wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem z dnia 30 stycznia 2016 r., w drodze repliki do wezwania referendarza, H.S., posługując się licznymi inwektywami, oświadczył, że nie zamierza i nie będzie ustosunkowywał się do wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że obecnie rozpoznany wniosek skarżącego jest kolejnym wnioskiem złożonym przez H.S. w tej sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 ustawy P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury stwierdzono, iż nie doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności w przywołanym wyżej rozumieniu. Należy wszak zaznaczyć, że zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w ramach poprzedniego postępowania w tym zakresie, był brak udokumentowania jego sytuacji finansowej. Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w przypadku obecnie złożonego wniosku. W dalszym ciągu H.S. nie przedstawił dokumentacji źródłowej obrazującej jego sytuację. Nie jest więc możliwe zbadanie zasadności jego wniosku w kontekście przesłanek prawa pomocy zawartych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Konstrukcja obu tych przepisów skłania do przyjęcia, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, iż w jego przypadku zachodzi jedna z dwóch przesłanek wskazanych w tym przepisie. Co znamienne, - na co zwraca uwagę doktryna - słowo "wykaże", użyte zarówno w pkt 1, jak i pkt 2 tego przepisu, nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny. Przykładowo w postanowieniu z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11 stwierdził, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (orzeczenie jest dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska komentatorów i orzecznictwa uznano, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została którakolwiek z przesłanek przyznania prawa pomocy. Bierność skarżącego w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę, a w konsekwencji skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Wypada podkreślić, że nie można w tym przypadku ustalić, z kim skarżący tworzy gospodarstwo domowe, jakie są dochody i wydatki tego gospodarstwa, w tym na leczenie, a także jaki jest stan jego majątku nieruchomego. Wspomniana wyżej bierność procesowa oraz charakter pism skarżącego, w których dominują inwektywy kierowane pod adresem pracowników Sądu, uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a tym samym odbiera mu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Końcowo, w nawiązaniu do akcentowanych przez skarżącego problemów zdrowotnych, wypada wyjaśnić, że gdyby determinantem przy uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy była przesłanka złego stanu zdrowia wnioskodawcy, to legislator umieściłby taki zapis w art. 246 P.p.s.a. Dopóki zaś takiej przesłanki nie ma w treści ustawy, dopóty tego rodzaju okoliczności faktyczne nie mogą mieć znaczenia przesądzającego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.