I SA/Gl 1180/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. z odpłatnego zbycia nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 770 zł, M. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie go od tej opłaty. W jego motywach podkreślił, że z uwagi na sytuację rodzinną i zdrowotną nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. W chwili obecnej utrzymuje się wyłącznie z zasiłku chorobowego w kwocie 960 zł. Pięć lat temu wyłączono w jego związku wspólność małżeńską. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie, skarżący złożył ww. wniosek w przepisanej formie, tj. na urzędowym formularzu z dnia 10 października 2016 r. W tak wniesionym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z synem. Wskazał, iż posiada dom o pow. 100 m2 o wartości 350.000,00 zł. Skarżący odnotował dalej, że nie jest w stanie określić wysokości stałych zobowiązań. W następstwie analizy wniosku, co do wymogów formalnych, jak i co do treści, wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych i złożenie dodatkowych oświadczeń. W wezwaniu, zawierającym siedem punktów, w których precyzyjnie określono zakres wymaganych dokumentów, pouczono skarżącego, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jego sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymani wspólnego miejsca zamieszkania, w tym również jego żonę, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, chyba że skarżący przedstawi odpis orzeczenia orzekającego rozwód lub separację. W reakcji na przywołane wyżej wezwanie skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia 4 listopada 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w którym zaakcentował, że jego zadłużenie sięga "około 4000,000 (cztery miliony złotych)". Odnotował, że jego małżonka, która wspólnie z nim mieszka, nie posiada zatrudnienia i również jest zadłużona. Nie może w tym celu przedłożyć stosownych zaświadczeń z banków, gdyż ich uzyskanie wiąże się z poniesieniem kosztów. Skarżący oszacował, że koszty utrzymania mieszkania stanowią kwotę około 500 zł, w tym opłaty za: wodę (150 zł), energię elektryczną (270 zł). Podniósł przy tym, że w chwili obecnej zalega ze spłatą należności z tytułu zużycia energii elektrycznej na kwotę 2.600,00 zł. Wskazując na zły stan zdrowia, skarżący oświadczył, że na więcej pytań referendarza nie jest w stanie udzielić odpowiedzi, co uczyni jednakże na rozprawie przed Sądem. Należy w tym miejscu wspomnieć, że w załączeniu do ww. skargi, M. B.nadesłał m.in. obszerną dokumentację medyczną, z której wynika, że z uwagi na posiadane schorzenie jest pod stałą opieką poradni [...]. Skarżący został również zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 31 maja 2019 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przy czym słowo "wykaże", użyte w treści tego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Referendarz sądowy, korzystając z uprawnienia płynącego z art. 255 P.p.s.a., zmierzał w tej sprawie między innymi do wyjaśnienia tych wszystkich wątpliwości, które zrodziły się w toku badania wymogów formalnych oraz treści druku PPF z dnia 10 października 2016 r. Trzeba w tym miejscu zastrzec, że do poznania zdolności płatniczej skarżącego konieczna jest rekonstrukcja jego budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest natomiast możliwe uznanie, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Obszerne wezwanie z dnia 14 października 2016 r. zmierzało przede wszystkim do ustalenia kręgu osób, które pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź mają wpływ na jego sytuację dochodową i majątkową. Wyraźnie pouczono wówczas skarżącego, że w sytuacji, w której w jego małżeństwie nie orzeczono separacji bądź rozwodu, to powinien ujawnić dokumentację obrazującą m.in. dochody jego żony. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej w skrócie: "K.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. jak wyżej). Tymczasem skarżący nie tylko nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację dochodową, ale nie uczynił tego także w przypadku jego żony. Mankamentem wniosku jest zatem brak dokumentacji źródłowej obrazującej dochodowość gospodarstwa domowego skarżącego, ale także brak takowej w odniesieniu do wydatków w nim ponoszonych. Taki stan rzeczy uniemożliwia zatem zbilansowanie tego gospodarstwa. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia, iż skarżący jest osobą [...] i będącą pod stałą kontrolą [...]. Okoliczności te nie usprawiedliwiają jednakże deklarowanej przez skarżącego niemożności nadesłania dokumentów źródłowych w wyznaczonym terminie. Gros z wymaganych dokumentów powinno być do stałej dyspozycji skarżącego, w tym: odpisy zeznań podatkowych za 2015 r., faktury dokumentujące bieżące opłaty za "media", czy dokumentacja obrazująca wysokość dochodów. Co więcej, skarżący wbrew wcześniejszym deklaracjom (patrz druk PPF), tworzy wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która bez przeszkód mogła udzielić mu pomocy w zgromadzeniu i ekspedycji wymaganych dokumentów. W tym stanie rzeczy stwierdzono, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niewykonanie wezwania nie pozwala bowiem uwzględnić wniosku, pozostawiając bez wyjaśnienia wiele wątpliwości, które zrodziły się w toku jego analizy; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.