I SA/Gl 1337/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) po rozpoznaniu zażalenia A Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: Spółka, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z [...]r. nr [...], którym oddalono skargi na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Powyższe postanowienie organu nadzoru zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...]r. organ egzekucyjny wystawił na Spółkę tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] obejmujące należność z tytułu zaległości na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń i luty 2021 r. Zawiadomieniami z [...]r. nr [...] dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. nadpłaty podatku w [...] Urzędzie Skarbowym w G. Zawiadomienia te wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone Spółce [...]r. Pismami datowanymi na 27 stycznia 2021 r., ale nadanymi 14 maja 2021 r. Spółka wniosła skargi na czynności organu egzekucyjnego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, wnosząc o ich uchylenie jako rażąco naruszające prawo. Pismem z 28 maja 2021 r. organ pierwszej instancji wezwał Spółkę o doprecyzowanie, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, treści skarg, zgodnie z nowym brzmieniem ustawy egzekucyjnej. Jednocześnie poinformował, iż w przypadku niewypowiedzenia się w powyższym terminie, pisma te zostaną rozpatrzone zgodnie z brzmieniem art. 54 § 1 u.p.e.a. tj. - dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Na powyższe wezwanie Spółka nie odpowiedziała. Organ pierwszej instancji postanowieniem z [...]r. oddalił skargi na czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z [...]r. Spółka w złożonym zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu rażącego naruszenia prawa. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy wskazał przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że celem każdego postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepisy statuują dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Zatem organ egzekucyjny stosuje takie środki egzekucyjne, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia możliwości wyboru. W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga np. z uwagi na wysokość dochodzonych należności, organ egzekucyjny może stosować jednocześnie wszystkie dostępne środki egzekucyjne. Wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ, natomiast zobowiązany może wskazać inny środek, który jest tak samo skuteczny, a mniej uciążliwy dla zobowiązanego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 88/08). W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. nadpłaty i zwrotu podatku w [...] Urzędzie Skarbowym w G. Organ odwoławczy podniósł, że Spółka nie posiada wierzytelności pieniężnych u kontrahentów, ani też żadnego rachunku bankowego jak również nie wskazała innego składnika majątkowego, z którego byłaby możliwa skuteczna egzekucja. Co istotne, w wyniku zajęć Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. nie przekazał żadnych środków pieniężnych. Ponadto Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zasadnie zatem organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Odnosząc się do kwestii dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w ustawie egzekucyjnej zostały przez organ egzekucyjny spełnione, zatem czynność ta została przeprowadzona prawidłowo. Zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zawierają wszystkie wymagane prawem elementy oraz zostały sporządzone na prawidłowym wzorze. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu rażącego naruszenia prawa. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.p.s.a.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania. Z tych też względów pomimo, że skarżąca nie sformułowała konkretnych zarzutów Sąd rozpoznał sprawę w aspekcie naruszenia prawa materialnego jak i procesowego. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest legalność dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. nadpłaty podatku w [...] Urzędzie Skarbowym w G., a w konsekwencji zasadność oddalenia skarg Spółki na te czynności. Zakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Przewidziany w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3044/21 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W rozpoznawanej sprawie, organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Stosownie do § 2 wskazanego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. W myśl § 3 cytowanego przepisu jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Z kolei zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z nadpłaty lub zwrotu podatku powstałych w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Do zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku przepisu art. 89 § 3 pkt 1 nie stosuje się. Analizując treść wskazanych przepisów Sąd stwierdza, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Po pierwsze działanie organu egzekucyjnego było zgodne z art. 89-89a u.p.e.a. Wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zawierają wszystkie wymagane prawem elementy wskazane w art. 67 § 2 u.p.e.a. oraz zostały sporządzone na prawidłowym wzorze określonym w Rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 26). Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego wynikają dwie zasady, tj. zasada celowości (stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka. Nie ma przy tym przeszkód prawnych do stosowania równocześnie kilku środków egzekucyjnych, lecz ich wybór powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania środków kolejnych. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia przy tym, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ to postępowanie prowadzący powinien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Istotne jest jednak, że organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania niektórych, bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków jedynie wtedy gdy osiągnięcie celu możliwe jest przy wykorzystaniu tylko niektórych środków egzekucyjnych. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3862/13 wyjaśniając, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie jest on uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania, co słusznie w zaskarżonym postanowieniu podkreślił również organ nadzoru (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1339/08; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 247/10). Innymi słowy, aby organ mógł zastosować najmniej uciążliwy środek, musi mieć w tym zakresie wybór, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Spółka nie posiada bowiem wierzytelności pieniężnych u kontrahentów, ani też żadnego rachunku bankowego jak również nie wskazała innego składnika majątkowego, z którego byłaby możliwa skuteczna egzekucja. Co również istotne, w wyniku zajęć Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. nie przekazał żadnych środków pieniężnych. W kontekście poczynionych uwag, organ nadzoru prawidłowo dokonał oceny zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. nadpłaty podatku w [...] Urzędzie Skarbowym w G. przez pryzmat przepisów określających wymagania formalnoprawne danej czynności egzekucyjnej. Skarżąca zaś, zarzucając "rażące naruszenie prawa" nie przedstawiła jakichkolwiek argumentów uzasadniających ten zarzut. Organy obu instancji wydając swoje rozstrzygnięcia nie naruszyły także przepisów postępowania. W konsekwencji Sąd uznał zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. za nienaruszające prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.