I SA/Gl 1379/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od gier w kwestii sformułowanego w skardze wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżąca sformułowała wniosek o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast w złożonym następnie druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczyła, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie, podkreśliła, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej: nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, a w wyniku postępowania egzekucyjnego cały jej majątek został zajęty. Z oświadczenia o majątku i dochodach, które złożyła, wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 4.000.000 zł, wartość środków trwałych – 5.841.741,70 zł, a strata w ubiegłym roku obrotowym zamknęła się kwotą -4.341.561,56 zł. Skarżąca – zgodnie z deklaracją – posiada dwa rachunki bankowe, których stan wynosi 0 zł. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia tych danych poprzez nadesłanie m. in. zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r., kopii raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi przy piśmie z dnia 11 października 2013 r. skarżąca przedstawiła plik dokumentów, obejmujący kserokopie: deklaracji dla podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, sierpień, wrzesień i październik 2013 r. (w sierpniu oraz we wrześniu wykazała zerową podstawę opodatkowania tym podatkiem, z kolei w maju podstawa ta wyniosła 65.094 zł, w czerwcu – 10.770 zł, a w październiku – 220.000 zł), wyciągów z jednego z jej rachunków bankowych za czerwiec i – w dwóch egzemplarzach – za sierpień bieżącego roku (saldo w tym okresie wynosiło 65 zł), wyliczeń automatów do gry, które stanowiły przedmiot zajęcia egzekucyjnego w czerwcu ubiegłego roku (skarżąca zajmuje się organizacją gier na takich automatach) i zobowiązań niezapłaconych na ten miesiąc oraz dokumentów księgowych. W szczególności w bilansie wskazano po stronie pasywów ujemną wartość kapitału własnego (22.199.565,90 zł na 31 grudnia 2012 r. oraz 25.801.177,15 zł na 30 czerwca 2013 r.) oraz wysokie zobowiązania, tak długoterminowe (12.753.938,20 zł na 31 grudnia 2012 r. oraz 11.069.193,19 zł na 30 czerwca 2013 r.), jak i krótkoterminowe (18.886.372,43 zł na 31 grudnia 2012 r. i 19.314.853,54 zł na 30 czerwca 2013 r.), po stronie aktywów radykalne zmniejszenie stanu środków pieniężnych w kasie i na rachunkach (z 2.312.592,45 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. do 1.239,20 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.), a w rachunku zysków i strat w ujęciu porównawczym m. in. zmniejszenie przychodów ze sprzedaży (z 209.445.238,25 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. do 48.698.130,12 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.), ale i kosztów działalności operacyjnej (z 194.496.361,11 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. do 47.439.317,84 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.); w obu przypadkach odnotowano wysoką stratę netto (4.340.915,35 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. i 3.600.963,04 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.). Wbrew informacji zawartej w piśmie z dnia 11 października 2013 r. skarżąca nie przedstawiła natomiast kopii zeznania podatkowego od osób prawnych za 2012 r. oraz kopii raportów kasowych. W dniu 30 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis tego orzeczenia z uzasadnieniem skarżąca otrzymała w dniu 10 stycznia 2014 r., a w dniu 15 stycznia 2014 r. wniosła od niego sprzeciw, w którym wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu tego żądania skarżąca wpierw podniosła zarzut błędnej oceny dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnionego przyjęcia, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy tym podniosła, że decyzje Ministra Finansów o cofnięciu zezwoleń na prowadzenie salonów gier i kasyna gry na automatach zostały przez nią zaskarżone. W konsekwencji urzędnicy odmówili opieczętowania druków raportów dziennych/miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier, co w rzeczywistości wykluczyło dalszą jej działalność w większości salonów gier. Obecnie de facto nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, a jej aktywność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Sytuacja ta spowodowały czynniki od niej niezależne: "liczyła się z możliwością zaistnienia sporów sądowych, wymagających poniesienia kosztów opłat sądowych, adwokackich etc. Posiadała środki na ten cel, nie miała jednak żadnego wpływu na pozaprawne działania organów celnych, które dokonały zamknięcia salonów gier w oparciu o niewykonalne decyzje wydane w pierwszej instancji (załączony wyrok sądu wskazuje na taką bezprawność organów). Na skutek takich działań [skarżąca] nie posiada obecnie oszczędności, ani majątku nadającego się do sprzedaży, co umożliwiłoby uregulowanie wpisów sądowych. Spółka pomimo zamknięcia salonów gier przez organy celne musiała zapłacić wynagrodzenia pracownikom, których nie miała przecież prawa zwolnić z dniem zamknięcia salonów. Wszyscy pracownicy mieli odpowiednie okresy wypowiedzenia. Spółka musiała również uregulować składki ubezpieczeniowe ZUS oraz podatek od wynagrodzeń pracowniczych. Skarżący podkreśla, iż niewpłacenie pobranych składek ZUS i podatków od dochodów pracowniczych, jak i niewpłacenie samych wynagrodzeń stanowi poważne przestępstwo, co stanowiło przesłankę do uregulowania powyższych płatności. (...) W kontekście powyższego skarżący nie zgadza się z zatem z wnioskiem płynącym z lektury uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, iż koszty sądowe powinny być spełnione przed innymi świadczeniami." W dalszej kolejności Spółka zaakcentowała konieczność ponoszenia gigantycznych nakładów na inwestycje w pomieszczenia salonów gier, które wynajmowała od przeróżnych kontrahentów, dokonując zmian budowlanych, odnowienia wnętrz pomieszczeń, ich przebudowy itp. Zaznaczyła przy tym, że nie dość, iż nie da się odsprzedać takich nakładów, to w przypadku umów najmu, również po zamknięciu salonu gier, obowiązywały okresy wypowiedzenia, w których czynsz należało opłacać. Posiadane przez nią automaty są z kolei na rynku bezwartościowe, gdyż w obecnej sytuacji istnieje gigantyczna nadpodaż, związana z likwidacją branży w wyniku wejścia w życie ustawy o grach hazardowych, zgodnie z którą, poza wzrostem podatku, nie można uzyskać nowych zezwoleń na prowadzenie salonów gier, ani też przedłużać zezwoleń już posiadanych. Nikt nie inwestuje w automaty, bowiem nie powstają nowe salony gier, gdzie można by je uruchomić. W podsumowaniu skarżąca stwierdziła, że: 1) nie prowadzi działalności gospodarczej, a więc nie osiąga żadnych zysków; 2) środki trwałe, które posiada, są obecnie niesprzedawalne, zatem przy braku zainteresowania nabywców również nie mogą stanowić źródła finansowania czegokolwiek, w tym opłat sądowych; 3) nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się upłynnić; 4) nie ma wpływu na ewentualne dopłaty pochodzące od udziałowców. Nadto skarżąca uznała za bezcelową analizę dokumentacji za 2012 r., gdyż negatywne w skutkach działania organów celnych miały miejsce dopiero w 2013 r. Z tych względów, jak zaakcentowała, dla oceny jej możliwości finansowych należało przede wszystkim wziąć pod uwagę bilans sporządzony na 30 czerwca 2013 r. oraz wynikający z niego ujemny kapitał własny w kwocie 25.801.177,15 zł, z czego same krótkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów złotych. W końcowej części sprzeciwu skarżąca zarzuciła referendarzowi, że ten skupił się jedynie na udowodnieniu tezy, iż niedostarczenie części wskazanej w wezwaniu dokumentacji była wystarczającym pretekstem, by odmówić prawa pomocy. Do sprzeciwu załączono postanowienie Sądu Rejonowego II Wydziału Karnego w T. z dnia 11 czerwca 2013 r., mocą którego uwzględniono zażalenie skarżącej i uchylono postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w T. o żądaniu wydania rzeczy i przeszukaniu salonu gier należącego do skarżącej. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że działania Prokuratury były przedwczesne albowiem nie zakończyło się postępowanie odwoławcze prowadzone przez Ministra Finansów. W tym miejscu odnotować trzeba, że skarżąca wnosiła już o przyznanie prawa pomocy w ponad trzydziestu sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, lecz wszystkie jej wnioski zostały oddalone (ostatnio – w dniu 24 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 624/13, a zażalenie od tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1435/13). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga dostrzeżenia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od wyjaśnienia, że prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia, mający zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie prawa do sądu. Co więcej, ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania spoczywa na wnioskodawcy, a jeżeli jest nim osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, to wykazanie przez nią zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy sprawia, że weryfikacja ta może (ale nie musi) być dla niej pozytywna. Analiza zaprezentowanego wyżej stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, by skarżąca nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności dostrzeżenia wymaga, że jej aktywa trwałe wynoszą 4.638.644,63 zł (zgodnie z bilansem na dzień 31 lipca 2013 r.), a aktywa obrotowe 7.635.420,46 zł (według bilansu na dzień 31 lipca 2013 r.). W świetle tego bilansu środki pieniężne i inne aktywa pieniężne wyniosły 1.762.229,62 zł, w tym w kasie i na rachunkach bankowych jest to kwota 333.904,62 zł. Przyjdzie zatem zauważyć, że wszystkie powyższe wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu. Posiadane przez skarżącą aktywa finansowe wystarczają zatem, w ocenie Sądu, na pokrycie kosztów postępowania sądowego, i to przy uwzględnieniu konieczności poniesienia kosztów także w pozostałych sprawach, zawisłych przed tutejszym Sądem. Wprawdzie skarżąca wskazała, że ubiegły rok podatkowy zakończyła stratą, to jednak biorąc pod uwagę wykazane aktywa obrotowe, można uznać, że jej sytuacja nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania w sprawie. Odnotować nadto w tym zakresie należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, LEX 659009). Wskazać zatem należy, że skarżąca posiada kapitał podstawowy o wartości 2.500.000,00 zł. Nie można tracić przy tym z pola wiedzenia okoliczności, że w świetle sprawozdania finansowego w bieżącym roku, skarżąca wykazała zysk netto z prowadzonej działalności. Jej sytuacja uległa więc zdecydowanej poprawie w porównaniu z rokiem poprzednim. Podkreślić przy tym należy, że zysk ten został uzyskany pomimo poniesienia przez nią wielomilionowych kosztów operacyjnych. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że w skali jednego miesiąca ponosi koszty, które znacznie przewyższają wysokość ciążących na niej kosztów sądowych we wszystkich sprawach. Odnotować przy tym należy, że część z jej zobowiązań stanowią należności z tytułu opłaty sądowej poniesionej na rzecz innego sądu administracyjnego. Odnosząc się przy tym do argumentacji sformułowanej w sprzeciwie a dotyczącej konieczności uwzględnienia kosztów związanych z eksploatacją urządzeń do gier i na bieżącą obsługę administracyjną, Sąd nie znajduje uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę, w sytuacji gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. Strona prowadząc działalność gospodarczą powinna przecież liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.gov.pl). Nadto, w świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów spółka dysponuje znacznym majątkiem. Zwrócić zatem należy uwagę na pogląd wyrażony w orzecznictwie, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX nr 794951). Nadto w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Podkreślić także trzeba, że przedstawione deklaracje dla podatku od towarów i usług pokazują, że skarżąca wykazuje również duże obroty, co wynika z wskazanych w deklaracjach podstaw opodatkowania tym podatkiem. Nie można także tracić z pola widzenia okoliczności, że pomimo deklarowanych trudności finansowych skarżąca funkcjonuje na rynku gospodarczym. Powtórzyć przy tym trzeba, że w okresie od stycznia do lipca ubiegłego roku skarżąca odnotowała zysk w kwocie 227.096,67 zł. W orzecznictwie podniesiono, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Odnosząc się z kolei do argumentacji dotyczącej zmian związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością, powtórzyć należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że "niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej" (zob. postanowienie z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 436/11, http://orzeczenia.gov.pl). Niezależnie od powyższego należy także zwrócić uwagę, że w formularzu wniosku skarżąca wskazała, że posiada tylko dwa rachunki bankowe. Tymczasem z analizy nadesłanych dokumentów wynika, że poza wskazanymi rachunkami bankowymi, musi posiadać jeszcze inne, których nie ujawniła w toku niniejszego postępowania. Skoro bowiem stan kasy na dzień 31 lipca 2013 r. wyniósł 6.792,24 zł, to pozostała kwota płynnych środków obrotowych, będąca różnicą pomiędzy kwotą 333.904,62 zł i 6.792,24 zł, czyli 327.112,38 zł, znajduje się na rachunkach bankowych. Powtórzyć trzeba, że w druku wniosku skarżąca oświadczyła, że stan rachunków wynosi 0 zł, a z analizy dokumentów wynika, że saldo końcowe dwóch ujawnionych rachunków wynosi 38.919,66 zł. Skarżąca obraca więc środkami w wysokości wyższej niż udokumentowała. W świetle powyższego uzasadniony jest wniosek, że strona przedstawiła w druku PPPr tylko te okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala zdaniem Sądu na stwierdzenie, że przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w odniesieniu do skarżącej zachodzi. Jest tak tym bardziej dlatego, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, ONSAiWSA 2005/1/8; por. również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, LEX nr 783621). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy.