I SA/Gl 1394/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi U. R., B. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Pismami procesowymi z 28 maja 2018 r. oboje skarżący zwrócili się do Sądu z wnioskami o zwolnienie od opłaty sądowej. Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I tutejszego Sądu przyjęto, aby ww. wnioskom nadać bieg po powstaniu obowiązku poniesienia przez skarżących kosztów sądowych. Okoliczność taka zaistniała wobec wniesienia przez nich zażaleń z 1 sierpnia 2018 r. Wskazane na wstępie wnioski zostały w dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarz sądowego, złożone przez skarżących na urzędowych formularzach (druki PPF z 4 września 2018 r.). W tych ramach skarżący zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że zamieszkują wspólnie w mieszkaniu stanowiącym masę spadkową po matce skarżącej. Postępowanie spadkowe jest w toku. B. R. posiada nadto nieruchomość rolną o pow. 4 ha otrzymaną w drodze spadku, z której – jak oświadczył – nie pobiera pożytków. Łączny dochód małżonków z tytułu świadczeń emerytalnych stanowi kwotę 1.330,00 zł netto. Do stałych wydatków gospodarstwa domowego zaliczono: koszt zużytej energii elektrycznej i gazu (150,00 zł), inne opłaty (100 zł) oraz leczenie i rehabilitacja skarżącego, których koszt kształtuje się różnie. Pismami z 10 września 2018 r. zobowiązano obojga małżonków do uzupełnienia ich wniosków poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W obu wezwaniach, doręczonych adresatom w dniu 17 września 2018 r., pouczono wnioskodawców, że nie zastosowanie się do ich treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Trzeba w tym miejscu dodać, że ww. wezwania uwzględniały nadto stan faktyczny zastany w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1278/16, w której B. R. wielokrotnie zwracał się do Sądu z wnioskami o przyznanie praw pomocy. Wnioski te rozpoznawano odmownie z uwagi na ich mankamenty dowodowe. Pismami procesowymi z 24 września 2018 r. skarżący zwrócili się z prośbą o prolongatę terminu zakreślonego dla uzupełnienia ich wniosków o dodatkowe 14 dni z uwagi na podjęcie leczenia rehabilitacyjnego przez skarżącego. Wnioski skarżących zostały uwzględnione zarządzeniami referendarza sądowego z 28 września 2018 r. W konsekwencji ww. termin upłynął obojgu skarżącym w dniu 24 października 2018 r. Skarżący nie uzupełnili wniosków o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wnioski skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Ich rozstrzygnięcie sprowadza się w gruncie rzeczy do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżący, pomimo przedłużonego terminu, nie nadesłali żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Termin zakreślony dla dokonania tej czynności procesowej upłynął więc bezskutecznie w dniu 24 października 2018 r., tj. w czternastym dniu, liczonym od doręczenia odpisów zarządzeń referendarza sądowego z 28 września 2018 r. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżących, co więcej, wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności. Wyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego jest w tej sprawie wyjątkowo istotne, wszak najwyższa opłata sądowa w tej sprawie może stanowić kwotę zaledwie 100 zł. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że referendarz sądowy, podejmując decyzję o wezwaniu skarżących do uzupełnienia wniosków, uznał, że dane wskazane w druku PPF są niewystarczające do podjęcia wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia. Wezwania adresowane do wnioskodawców zmierzały do ustalenia ich rzeczywistego stanu posiadania, w tym nieruchomości, co w dalszej kolejności przekłada się na wysokość kosztów utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił nadto kwestii odszkodowania, które otrzymał. Okoliczność ta pozostaje także niewyjaśniona w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1278/16 pomimo wielokrotnie wystosowanych wezwań. Do akt niniejszej sprawy nie nadesłano m.in. zeznań na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych, które zobrazowałyby wszystkie dochody uzyskiwane przez wnioskodawców. Reasumując, pomimo przedłużonego terminu, skarżący uchylili się od wykonania wspomnianych wyżej wezwań, a tym samym od wyjaśnienia tych wszystkich wątpliwości, które zrodziły się w toku analizy ich oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08 LEX nr 530368). Akcentowana wyżej bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosków; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość ich merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie ich bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Reasumując, rozpoznane wnioski nie zasługiwały na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazali, iż w ich przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.