I SA/Gl 1625/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. T. (T.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 5 grudnia 2016 r. pełnomocnik M. T. wystąpił m.in. o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rzeczoną skargą objęto decyzję podatkową określającą zobowiązanie podatkowe, a zatem wartość pieniężną. Strony postępowania zgodnie ustaliły wartość sporną na poziomie 12.657,00 zł, co oznacza, że wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 400 zł. Wskazany na wstępie wniosek skarżącej został w dalszej kolejności uzupełniony i ostatecznie przyjął formę urzędowego formularza, w którym skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach odnotowała, że jest osobą niezamożną i w podeszłym wieku. Obecnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego, które do momentu całkowitej spłaty zobowiązania podatkowego było częściowo zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Owa spłata była możliwa dzięki pomocy rodziny, u której skarżąca posiada w konsekwencji zadłużenie z tego tytułu. W ocenie skarżącej partycypacja w kosztach sądowych może spowodować problemy związane z utrzymaniem i pokrywaniem bieżących wydatków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że wspólne gospodarstwo tworzy ze swoją córką. Skarżąca odnotowała, że posiada 1/3 domu o pow. użytkowej 240 m2 o wartości około 400 tys. zł. Dochód gospodarstwa został oszacowany na kwotę 4.538,69 zł, zaś zdeklarowane stałe miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 2.252,83 zł, w tym spłata kredytu (1089,00 zł), energia elektryczna (200 zł), butla z gazem (30 zł), woda i odprowadzenie ścieków (170 zł), gospodarowanie odpadami (30 zł), podatek od nieruchomości (33,83 zł), koszty leczenia (150 zł), żywność (500 zł), usługi telekomunikacyjne (50 zł). W ramach niniejszego wpadkowego postępowania wezwano następnie skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie materiałów źródłowych. W tych ramach zobowiązano ją między innymi do wyjawienia kondycji finansowej wszystkich tych osób, które współkształtują jej materialną. Odpowiadając na ww. wezwanie z dnia 14 marca 2017 r., pełnomocnik skarżącej oświadczył (patrz pismo z dnia 28 marca 2017 r.), że jego mandantka zamieszkuje w piętrowym domu, w którym prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe. Jedno prowadzi rodzina wnuczki wnioskodawczyni. Drugie zaś, skarżąca prowadzi wraz z córką. Niektóre płatności z rachunku bankowego D. i M. K. (wnuczka skarżącej wraz z mężem) są następnie rozliczne po połowie na dwa gospodarstwa domowe. Na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych przy tym piśmie ustalono, co następuje. Stałe, udokumentowane opłaty w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej stanowią miesięcznie kwotę około 613,12 zł (w tym należności z tytułu: zużycia energii elektrycznej i wody, gospodarowania odpadami i podatku od nieruchomości). Udokumentowano nadto, że córka skarżącej spłaca kredyt w kwocie 1.089,91 zł. Dochód skarżącej to kwota 1.997,71 zł netto, zaś jej córki – 2.553,86 zł netto. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia trzeba podkreślić, że oznaczając zakres wniosku prawa pomocy, o przyznanie którego strona się ubiega, wiążąca dla rozpoznającego wniosek jest informacja zawarta w urzędowym formularzu. Jedynie bowiem właściwy druk inicjuje postępowanie w omawianym zakresie z formalnego punktu widzenia. Wbrew zatem wcześniejszemu żądaniu przyjętemu w skardze, wniosek ten zostanie rozpoznany w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (patrz druk PPF). Trzeba zastrzec na wstępie, że bez względu jednak na zakres omawianego dobrodziejstwa procesowego, co do zasady to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób sytuacji materialnej skarżącej postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, a tym samym skarżąca nie może być beneficjentem wnioskowanej pomocy. Uzasadnienie tej konstatacji wymaga dwutorowej analizy. Po pierwsze, wypada odnotować w tym miejscu, że skarżąca zdeklarowała, że mieszka w piętrowym domu, w którym prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe, oraz że niektóre płatności są dokonywane z rachunku bankowego należącego do wnuczki i jej męża, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Zdaniem orzekającego taka sytuacja domowa skarżącej, wbrew lansowanej przez nią koncepcji, odpowiada definicji pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przez to pojęcie należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06; dostępne na stronie internetowej j.w.). W praktyce rzadko występuje sytuacja, w której w ramach jednego budynku mieszkalnego prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe. Takim determinantem są przykładowo - w ocenie rozpoznającego wniosek - odrębne urządzenia pomiarowe służące do odczytu zużytych mediów takich jak: energia elektryczna, woda, czy gaz. Na gruncie zgromadzonego materiału źródłowego można przyjąć, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi gospodarstwami, tym bardziej, że z dokumentacji wynika, iż gros płatności dokonywane są przez osoby, które zdaniem skarżącej nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a które – co znamienne – są także współwłaścicielami rzeczonego budynku. Konsekwencją przyjętego założenia są mankamenty dowodowe wniosku. W wezwaniu z dnia 14 marca 2017 r. wyraźnie pouczono przecież skarżącą, że przez osoby zamieszkałe w gospodarstwie domowym skarżącej należy rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. Niewątpliwie w omawianym przypadku w owych kosztach partycypują co najmniej cztery osoby, tymczasem przybliżono sytuację materialną tylko dwóch z nich, tj. wnioskującej i jej córki. Po wtóre, co znamienne, nawet gdyby przyjąć stan faktyczny w taki sposób jaki chce tego wnioskująca, czyli że w budynku, w którym mieszka są prowadzone dwa odrębne gospodarstwa domowe, to wniosek i tak nie mógłby być uwzględniony. W tych ramach należy odnotować, że skarżąca posiada stały miesięczny dochód, który powiększony o świadczenie uzyskiwane przez jej córkę stanowi kwotę 4.551,57 zł. Wypada w tym miejscu podkreślić, że wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi zatem zaledwie 8,7 % tej kwoty. W ocenie rozpoznającego wniosek rzeczony dochód, nawet po pomniejszeniu o stałe wydatki związane z utrzymaniem jedynie części budynku, wystarczy na partycypację w kosztach sądowych tego postępowania sądowego. Nawiązując jeszcze do akcentowanych przez skarżącą obciążeń finansowych związanych ze spłatą kredytu, trzeba podkreślić, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają one bez znaczenia z omawianego punktu widzenia i nie mogą świadczyć o tym, że w przypadku skarżącego spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy płynąca z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przykładowo w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 Sąd ten przyjął, że "obowiązek spłacania obciążających skarżącego kredytów czy rat leasingowych nie może przesądzać o zwolnieniu strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a jak wynika z oświadczenia skarżącego - spłaca on raty kredytu, pożyczki oraz raty leasingowe, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe". Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej j.w.). W kontekście wszystkich podniesionych wyżej okoliczności negatywnie należało ocenić próbę przerzucenia przez skarżącą ciężaru kosztów tego konkretnego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.