I SA/Gl 168/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. L. (L.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący R. L. złożył po raz kolejny w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W treści urzędowego formularza PPF z dnia 19 maja 2014 r. oświadczył, że utrzymuje się wraz z żoną i trójką dzieci z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.600 zł brutto. Działalność gospodarczą zmuszony był zawiesić na skutek postępowań podatkowych i karnych. Zaznaczył, iż jego majątek (galanteria drewniana o wartości 24.000 zł, piec o wartości 35.000 zł i silos o wartości 30.000 zł) został zajęty przez komornika. Zwrócił przy tym uwagę także na swoje zadłużenie m.in. z tytułu kredytów i składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący wskazał, że jego żona "posiada samochód, dom w którym mieszka cała rodzina i nieruchomości". Otrzymuje także dopłaty do działalności rolniczej, które są w całości przeznaczane na uprawę roli. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy strona dołączyła dokumentację źródłową dotyczącą jej zadłużenia, w tym kserokopię wezwania do zapłaty z dnia 14 listopada 2013 r. na kwotę 2.886,88 zł zaległości z tytułu umowy o linię kredytową, kserokopię powiadomienia z dnia 27 listopada 2013 r. obejmującego zobowiązania wobec banku na kwotę 30.896,68 zł oraz kserokopie kilku zawiadomień z lutego bieżącego roku o zajęciu rachunków bankowych (najwyższa kwota do przekazania z rachunku to 141.848,39 zł). Ponadto skarżący przedstawił wyciągi z dwóch rachunków bankowych z dnia 30 kwietnia 2013 r. i z dnia 30 kwietnia 2014 r., kserokopie zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 13 maja 2014 r. (wysokość wynagrodzenia za kwiecień 2014 roku wyniosła 1.237,20 zł netto), umowy o pracę z dnia 1 grudnia 2006 r., oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę z dnia 24 lutego 2014 r. (okres wypowiedzenia upływał z dniem 31 maja 2014 r.), zeznania podatkowego za ubiegły rok, w którym wnioskodawca wykazał przychody wyłącznie ze stosunku pracy, kserokopie decyzji w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego (pomoc finansowa została przyznana żonie skarżącego) oraz kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 11 grudnia 2008 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową. Strona przedstawiła także kserokopie rachunków za prąd za okres od stycznia do maja 2014 roku, faktury VAT za Internet obejmującej miesiąc marzec 2014 roku, decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2014 (wydana na małżonkę skarżącego) oraz dowodów wpłat na poczet opłat za odpady. Pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1/ udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (w tym celu należało nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy); 2/ złożenie wyjaśnień na temat sytuacji pracowniczej skarżącego po dniu 31 maja 2014 r., tj. po upływie terminu wypowiedzenia wcześniejszej umowy o pracę; 3/ przedłożenie kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonego przez małżonkę skarżącego; 4/ przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym rachunku jego małżonki, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); 5/ nadesłanie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi skarżący przedłożył kserokopię umowy o pracę z dnia 16 czerwca 2014 r. na czas nieokreślony, z której wynika, że jest zatrudniony na stanowisku kierownika produkcji w wymiarze ½ etatu, z wynagrodzeniem w kwocie 840 zł brutto, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 10 września 2014 r. (wskazano w nim średnie wynagrodzenie na kwotę 420,94 zł netto), kserokopie umowy o dzieło z dnia 1 kwietnia 2014 r. wraz z rachunkiem (zamawiającym był obecny pracodawca skarżącego, wynagrodzenie dla wykonawcy określono na kwotę 600 zł brutto), wyciągi z trzech rachunków bankowych z dnia 11 grudnia 2013 r., 30 stycznia i 26 lutego 2014 r., o numerach innych niż te, z których wyciągi przedłożono wcześniej oraz kopie dokumentów dotyczących zadłużenia, pochodzących z ubiegłego roku. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że w lipcu bieżącego roku musiał wymeldować się z dotychczasowego miejsca zamieszkania z uwagi na kłopoty rodzinne, lecz nie zmienił adresu do korespondencji, podanego w postępowaniu jako adres zamieszkania. Pismem z dnia 18 września 2014 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym razem poprzez: 1/ wykonanie brakującej części wezwania z dnia 28 sierpnia 2014 r.; 2/ nadesłanie zaświadczenia wskazującego nowy adres zameldowania skarżącego i wymieniającego wszystkie inne osoby zameldowane pod tym adresem oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, a także zaświadczenia, że skarżący wymeldował się z poprzedniego miejsca zamieszkania; 3/ wyjaśnienie, jak przedstawia się sytuacja mieszkaniowa skarżącego, jaki lokal mieszkalny i na podstawie jakiego tytułu prawnego on zajmuje (zaznaczono, że wyjaśnienia te powinny być właściwie udokumentowane za pomocą kopii umów najmu, użyczenia itp., a w braku takich dokumentów – oświadczeniami osób, do których lokal należy, udzielającymi odpowiedzi w tym zakresie, a także wskazującymi, czy osoby te pozostają w relacjach rodzinnych ze skarżącym oraz czy skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, a jak tak, to w jakiej miesięcznej wysokości). Ustosunkowując się do wezwania, skarżący wyjaśnił, że obecnie korzysta z pomocy najbliższej rodziny. Aktualnie wspiera go bratowa, która udzieliła mu gościny na czas rozwiązania problemów związanych z jego sytuacją mieszkaniową. Dołączył zaświadczenie z dnia 16 lipca 2014 r., z którego wynika, że od tego dnia jest zameldowany na pobyt stały pod nowym adresem. Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że wnioskodawca w sposób wybiórczy wykonał jego wezwania, kierowane aż dwukrotnie, albowiem przedłożył jedynie te dokumenty, które mogłyby przemawiać za uwzględnieniem jego wniosku. W szczególności wnioskodawca pominął kwestie osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wyjaśnił również okoliczności dotyczących jego adresu zamieszkania, nie przedstawił dokumentów obrazujących dochody jego małżonki oraz ilustrujących koszty utrzymania. Referendarz sądowy uznał także, że strona nie wykonała starannie wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, albowiem nadesłane dokumenty nie odzwierciedlają stanu z ostatnich trzech miesięcy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący zarzucił naruszenie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."), albowiem mimo zachodzących tam przesłanek nie przyznano mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia wpisu od skargi. Wobec powyższego wniósł o zmianę tego rozstrzygnięcia poprzez przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając swój sprzeciw, skarżący ograniczył się do ogólnej polemiki ze stanowiskiem referendarza sądowego, w ramach której zwrócił uwagę, że w jego ocenie wyczerpująco wykazał swoją sytuację materialną i życiową, a z nadesłanych przez niego dokumentów wynika, że nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z wniesieniem skargi. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że skarżący również w innych postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem wniósł o przyznanie prawa pomocy. W sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1699/13 jego wniosek został oddalono, podobnie jak w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 934/14, natomiast w sprawie o sygn. akt III SO/Gl 1/14, Sąd zwolnił go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo kwotę 200 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dalej wypada zauważyć, że zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ulega wątpliwości, że instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 297/13, opubl. w Lex nr 1310126; z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, opubl. w Lex nr 783924; z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 153/10, opubl. w Lex nr 643195). Z drugiej strony wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej, pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wypada zwrócić uwagę, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w Lex nr 743829). W przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, opubl. w Lex nr 1495223). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przedłożone dokumenty obrazują bowiem jego sytuację majątkową i rodzinną w sposób fragmentaryczny. W pełni należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, według którego strona tylko częściowo wykonała jego wezwania. Skarżący pominął kwestię osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ich dochodów. Nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, z kim on takie gospodarstwo domowe tworzy. Przedłożył on wprawdzie zaświadczenie o jego zameldowaniu pod innym adresem niż wskazany w jego dotychczasowych pismach, tym niemniej korespondencja sądowa adresowana pod poprzedni adres jest mu osobiście doręczana bez potrzeby jej awizowania (zwrotne potwierdzenia odbioru - k. 119 i 133 akt sądowych). W zaświadczeniu pracodawcy z dnia 10 września 2014 r. (k. 103) również widnieje poprzedni adres zamieszkania strony. Ponadto słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę, że nawet gdyby wnioskodawca przebywał pod innym adresem nie oznacza to, iż więzy rodzinne zostały zerwane. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 27 marca 2014 r. o sygn. akt I OZ 211/14 (opubl. w Lex nr 1478770) fakt, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy pozostaje w związku małżeńskim należy brać pod uwagę przy analizie jej możliwości majątkowych i zarobkowych. Zgodnie z uregulowaniami kodeksu rodzinnego małżonkowie obowiązani są sobie pomagać. Ciążą na nich wzajemne zobowiązania alimentacyjne, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Faktyczna separacja nie wyłącza tego zobowiązania. W takiej sytuacji oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas, jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc. Skarżący nie przedłożył dokumentów obrazujących dochody i ewentualne oszczędności jego małżonki, uniemożliwiając tym samym ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym. Za niewystarczające uznać należy przedstawienie kserokopii decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, które zostały wydane przeszło dwa lata temu. Wnioskodawca nie zobrazował także w sposób dostateczny ponoszonych kosztów utrzymania, jak też nie przedstawił aktualnych wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych. Strona dokumentując swoje wydatki ograniczyła się do przedłożenia kserokopii rachunków za prąd obejmujących okres od stycznia do kwietnia 2014 roku, decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2014, dowodów wpłat z tytułu opłat za odpady za styczeń i luty 2014 roku oraz faktury VAT za Internet obejmującej miesiąc marzec bieżącego roku. Dokumenty te niewątpliwie są niedostateczne dla porównania możliwości majątkowych skarżącego z wysokością ponoszonych przez niego wydatków. Konkludując, w ocenie Sądu do wykazania aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie złożone na druku urzędowego formularza PPF, a następnie kolejne, częściowe oświadczenia składane w toku postępowania i nadsyłane w sposób wybiórczy w toku postępowania materiały źródłowe. Stan majątkowy wykazany winien być w sposób obiektywny, wszechstronny i wyczerpujący – co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, pomimo wezwań referendarza sądowego, mających na celu odpowiednie ukierunkowanie wnioskodawcy w zakresie wykazania odpowiednich okoliczności. Wreszcie godzi się zauważyć, iż odmowa przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie nie stoi w sprzeczności ze sposobem rozstrzygnięcia tej kwestii w sprawie prowadzonej przed tut. Sądem pod sygn. akt III SO/Gl 1/14. Sąd bowiem zwolnił w tej sprawie skarżącego od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo kwotę 200 zł, zatem kwotę stanowiącą dwukrotność wpisu od skargi należnego w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.