I SA/Gl 1743/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia SO Paweł Kornacki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – rozłożenia na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 150,00 zł (słownie: sto pięćdziesiąt złotych 00/100); 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 lipca 2013 r., nr [...], na podstawie której rozłożono na 13 rat zapłatę zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu karty podatkowej za okres od lutego 2010 r. do grudnia 2011 r. w łącznej wysokości [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę. W treści skargi podatnik wniósł o zmianę decyzji poprzez rozłożenie zapłaty wskazanej powyżej zaległości podatkowej na 13 rat płatnych do 20-go każdego miesiąca, z czego 12 rat płatnych w wysokości [...]zł, a 13-sta – w pozostałej wysokości, albowiem – jak wskazał – nie jest w stanie spłacać miesięcznych rat w kwocie po [...]zł. Do skargi załączył również m.in. kserokopie: rachunków za prąd i gaz, faktur obejmujących czynsz za lokal mieszkalny, powiadomienia o wysokości zaliczek z tytułu czynszu za lokal mieszkalny, dokumentu obliczenia dochodu za rok 2013 (w okresie od stycznia do czerwca dochód wyniósł [...]zł) oraz zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w B. (wynika z niego, iż od 9 października 2013 r. skarżący jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy). Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 19 grudnia 2013 r. wezwano stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 16 stycznia 2014 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, jednocześnie załączając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. W treści pisma podatnik zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację finansowo – zawodową oraz rodzinną. Wskazał, że od 1989 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą tj. zakład fotograficzny, jednakże w ostatnim czasie spadło zapotrzebowanie na jego usługi z uwagi na upowszechnienie się fotografii cyfrowej. Współpracę w zakresie wykonywania zdjęć rozwiązała z nim także firma ubezpieczeniowa. W związku z powyższym skarżący rozpoczął poszukiwanie pracy, na dowód czego przedłożył kserokopię aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w B. potwierdzającego, iż nadal pozostaje zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. Zwrócił także uwagę, iż ze względu na konieczność obniżenia kosztów utrzymania zamienił lokal użytkowy na mniejszy. Ponadto sprzedał swoje poprzednie mieszkanie w K. i kupił mniejsze w B., zaś uzyskane w ten sposób środki przeznaczył na spłatę kredytu hipotecznego. Skarżący wskazał, że nie wykonuje dodatkowej pracy i nie ma żadnego innego dochodu. Opisując natomiast trudną sytuację rodzinną podkreślił, że mieszka ze swoją schorowaną 66-letnią matką, B. L., której jest jedynym opiekunem. Ponadto zaznaczył, że oboje nie pobierają żadnych zasiłków, zaś dochód jego matki stanowi emerytura w wysokości [...]zł, co też wynika z przedłożonej kserokopii decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...]. Skarżący przy tym wskazał, że spora część emerytury jego matki przeznaczana jest na leki, środki czystości, koszty dojazdu taksówkami do lekarza oraz badania. Ponadto w treści załączonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF strona podała, że posiada mieszkanie własnościowe o pow. 42 m², a jej miesięczny dochód z działalności gospodarczej wynosi [...]zł. Do powyższego wniosku z dnia 16 stycznia 2014 r. skarżący załączył również kserokopie dokumentów dotyczących jego matki, w tym m.in. wypisy z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS i Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia oraz legitymacje osoby niepełnosprawnej. Ponadto przedłożył kserokopie: podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od lipca do października 2013 r., faktur na zakup pieca kuchennego i pieca gazowego, zeznania PIT – 37 o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 wraz z informacją PIT/B o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej. W dniu 22 stycznia 2014 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1/ dokumentów wskazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności kopii raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od listopada ubiegłego roku, 2/ wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, 3/ dokumentów ukazujących aktualną miesięczną wysokość wydatków związanych z leczeniem i z opieką nad matką skarżącego, w szczególności z zakupem leków, np. faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., 4/ kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie strona przedłożyła w szczególności kserokopie: podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r. oraz obliczenie dochodu za rok 2013. Wynika z nich, że skarżący osiągnął dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2013 r. w kwocie [...]zł. W listopadzie 2013 r. osiągnął stratę w wysokości [...]zł, w grudniu 2013 r. – stratę w kwocie [...]zł, natomiast w styczniu 2014 r. – dochód w kwocie [...]zł. Podatnik oświadczył również, iż nie posiada kasy fiskalnej oraz nie jest płatnikiem VAT. Przedstawił wyciąg z rachunku bankowego jego matki za okres od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r., przykładowe kopie faktur za lekarstwa (wśród których znajdują się również faktury z 2006 r. i 2012 r.) oraz wskazał, że wydatki na zakup środków pielęgnacyjnych wynoszą miesięcznie około [...]–[...]zł. Podał także wysokość bieżących opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj. za energię elektryczną (ok. [...]zł co dwa miesiące) oraz gaz (ok. [...]zł co dwa miesiące). Natomiast wysokość czynszu w kwocie [...]zł została udokumentowana przedłożoną ponownie kserokopią powiadomienia o wysokości zaliczek. Skarżący zwrócił uwagę także na konieczność opłacania miesięcznych rat za piec kuchenny ([...]zł) i piec gazowy ([...]zł) oraz przedstawił kserokopie dokumentów obrazujących jego liczne zobowiązania. Wynika z nich, że podatnik posiada m.in. zobowiązanie z tytułu nieuregulowanego czynszu (w dniu 27 listopada 2013 r. został wydany nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym obejmujący kwotę należności głównej [...]zł wraz z odsetkami od dnia 13 listopada 2013 r. oraz kwotę kosztów postępowania – [...]zł). A. S. zalega także z opłatami za lokal użytkowy wykorzystywany przez niego do prowadzenia działalności gospodarczej (stan zaległości na dzień 10 października 2013 r. wynosił łącznie z innymi kosztami [...]zł). Nadto posiada zadłużenie u następujących podmiotów: A S.A. ([...]zł – stan na 25 stycznia 2014 r.), Bank M S.A. ([...]zł – stan na 20 grudnia 2013 r.), Bank C S.A. ([...]zł – stan na 2 stycznia 2014 r.), D Bank Polska S.A. ([...]zł – stan na 30 stycznia 2014 r. z tytułu zawartej umowy o limit kredytowy i kartę [...] oraz [...]zł – stan na 15 stycznia 2014 r. z tytułu zawartej umowy kredytowej), E S.A. ([...]zł – stan na 24 stycznia 2014 r.), F Sp. z o.o. ([...]zł – stan na 24 stycznia 2014 r.), G Sp. z o.o. ([...]zł – stan na 8 października 2013 r.) i H S.A. ([...]zł – stan na 29 stycznia 2014 r.). Postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...]zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 26 marca 2014 r. strona wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie. Został on złożony w terminie dla dokonania tej czynności. W jego treści podatnik oświadczył, iż "składa sprzeciw dotyczący odmowy przyznania adwokata". Wskazał, że kwotę [...]zł, wpłaconą na rachunek jego matki w dniu 23 grudnia 2013 r. uzyskał ze sprzedaży używanego sprzętu elektronicznego, na dowód czego załączył kserokopię umowy sprzedaży. Natomiast uzyskane w ten sposób środki przeznaczył na opłacenie rachunków za energię elektryczną i gaz, zobowiązań m.in. z tytułu umowy kredytu oraz zakup żywności. Przedłożył również potwierdzenia przelewu na łączną kwotę [...]zł. Podsumowując swój sprzeciw wniósł o przychylne potraktowanie jego prośby i przydzielenie mu "obrońcy z urzędu". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a). Dalej należy zauważyć, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.) W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13, publ. w Lex nr 1345059). Udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to forma dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się winna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 372/13, publ. w Lex nr 1319075). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że nie zachodzą okoliczności dla przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego w piśmie z dnia 16 stycznia 2014 r. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmujących zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Po pierwsze należy zauważyć, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Nie jest osobą pobierającą zasiłek oraz korzystającą z form pomocy społecznej, jak sam zresztą zaznaczył. Jego matka również z tej pomocy nie korzysta, a dodatkowo osiąga dochód z emerytury. W tej sytuacji nie można zatem uznać, że skarżący jest całkowicie pozbawiony środków do życia i nie jest w stanie w pełni ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po drugie zwrócić należy uwagę na pewne nieścisłości występujące pomiędzy oświadczeniami strony, a przedłożonymi przez nią dokumentami, na które zwrócił już uwagę Referendarz sądowy w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 26 lutego 2014 r., uniemożliwiające przyznanie prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie. I tak w druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 46) skarżący zadeklarował miesięczne dochody na poziomie [...]zł brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem wysokość dochodu uzyskanego w 2013 r. tj. kwota [...]zł, (obliczenie dochodu za rok 2013 – k. 78) oraz wynik finansowy uzyskany w grudniu 2013 r. tj. strata w wysokości [...]zł (podatkowa księga przychodów i rozchodów – k. 76) nie potwierdzają tej okoliczności. W ocenie Sądu nie można zatem wykluczyć, iż skarżący mógł przedstawić swoją sytuację materialną w sposób jak najbardziej dla siebie korzystny. Ponadto istnieje ryzyko, iż nie ewidencjonuje wszystkich uzyskiwanych przychodów. Skarżący wprawdzie w sprzeciwie zaprzeczył tej ostatniej okoliczności oraz wyjaśnił pochodzenie kwoty [...]zł wpłaconej przez niego na rachunek matki w grudniu 2013 r., tym niemniej nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Co więcej z przedstawionej umowy sprzedaży wynika, że strona dysponowała majątkiem ruchomym, umożliwiającym jej uregulowanie kosztów sądowych. W tym miejscu trzeba zauważyć, iż zarówno ww. dochód, jak też wydatki w kwocie [...]zł z tytułu opłat za energię elektryczną i gaz oraz zobowiązań m.in. z tytułu umowy kredytu znalazły odzwierciedlenie w przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego matki skarżącego (k. 86 – 87). Z tego wyciągu wynika również, iż poza kwotą [...]zł, skarżący dokonywał także innych wpłat. Podkreślić wypada, że rolą Sądu nie jest przeprowadzanie dochodzenia na wyjaśnienia opisanych sprzeczności, ponieważ ciężar dowodu wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 P.p.s.a. (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. V, opubl. w Lex 2013 r., komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl. oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, publ. w Lex nr 1365862). Sąd przy rozpoznawaniu prawa pomocy wziął także pod uwagę, że chociaż niewątpliwie skarżący ma liczne zadłużenia m.in. w instytucjach bankowych, to jednak stara się je na bieżąco przynajmniej w części regulować, co też wynika z historii rachunku bankowego jego matki. W tym miejscu trzeba podkreślić, iż konieczność regulowania zobowiązań nie może być okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy skarżącemu w pełnym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12, publ. w Lex nr 1121302). Nie można pominąć również oświadczenia samego skarżącego zawartego w treści skargi z dnia 12 listopada 2013 r. (k. 3) o deklarowanej wysokości miesięcznej raty zaległości podatkowej tj. kwocie [...]zł. Skoro strona wskazała, że jest w stanie regulować ratę w tej wysokości to niewątpliwie będzie w stanie opłacić koszty postępowania sądowego na takim samym poziomie. Zauważyć należy, że oświadczenie to złożyła w momencie, w którym z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła stratę w kwocie [...]zł. Biorąc pod uwagę stan majątkowy skarżącego, a zwłaszcza konieczność regulowania licznych zobowiązania, Sąd uznał za zasadne przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę [...]zł. W ocenie Sądu w tym zakresie zostało wykazane, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na koniec należy zwrócić uwagę, ze skarżący w treści sprzeciwu podtrzymał zwłaszcza swój wniosek o ustanowienie adwokata. Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, albowiem stan majątkowy strony uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy jedynie w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w części. Na marginesie zwrócić można uwagę na pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 70/13, publ. w Lex nr 1296477). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.