I SA/Gl 190/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. (R.) na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wraz ze skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargą na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K., oznaczoną w sentencji postanowienia, K. R. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) dołączonym do skargi K. R/ odnotował, że nie posiada środków na opłacenie kosztów postępowania. Podkreślił, że "na sprawie A" utracił dorobek całego życia. Dodał, że działalność jego spółki B sp. k. pozostaje zawieszona od 3 lat i nie osiąga on tym samym żadnych dochodów. Skarżący zaakcentował, że od 2006r. leczy się [...] i nie jest w stanie pracować. Nie posiada nadto żadnego majątku, jest zadłużony w bankach i u osób prywatnych, które prowadzą wobec niego postępowania egzekucyjne. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w druku PPF wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada majątku ani nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wraz ze skargą i drukiem PPF skarżący nadesłał kopie dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenia z którego wynika, że pozostaje pod opieką lekarza specjalisty [...]; wypowiedzenia z dnia 30 sierpnia 2012 r. umowy kredytów na łączną kwotę 45.514,87 zł; wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...], mocą którego m.in. zasądzono od B – KB RB Sp. k. na rzecz powoda kwotę 3600,00 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego; postanowień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., mocą których umorzono postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi K. R.; zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R.. W piśmie z dnia 18 lutego 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wykazanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie o wzajemnych relacjach osób zamieszkałych w ww. lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu: ubezpieczenia, czynszu itp.; dokumenty potwierdzające zakup lekarstw) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem ww. gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo - oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w roku 2012 – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy - zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczył wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; 5) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010 - 2011 i informacji PIT-11 za 2012 r.; 6) nadesłanie zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, które potwierdzałoby – w przypadku skarżącego - brak odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych; 7) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy skarżący korzysta ze wsparcia pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kopie stosownych decyzji w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (w piśmie datowanym na 25 lutego 2013 r.) skarżący podał, że nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Nie zamieszkuje on również pod wskazanym adresem, a jedynie odbiera tam korespondencję. Wnioskodawca oświadczył, że nie ma obecnie stałego miejsca zamieszkania i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, dlatego też nie może przedstawić żadnych rachunków ani dowodów ich opłaty. Zaznaczył, że nie posiadał też w okresie ostatnich czterech miesięcy żadnych rachunków bankowych - ani bieżących, ani też lokat. Przeciwko skarżącemu prowadzona jest egzekucja przez urząd skarbowy, banki i inne podmioty gospodarcze. Obecnie wnioskodawca nie osiąga stałych dochodów, zaś w styczniu 2013 r. zarobił 600,00 zł z tytułu umowy zlecenia, które to wynagrodzenie zapłacono mu w formie przekazu pocztowego. Oświadczył również, że nie orientuje się, czy przysługuje mu pomoc społeczna, ani gdzie mógłby się ewentualnie zwrócić o jej udzielenie. Dodał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył mu zaległe składki z uwagi na brak możliwości ich spłacenia. Wraz z pismem z dnia 25 lutego 2013 r. skarżący nadesłał: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za lata 2010 (wykazujące stratę w kwocie 1715,09 zł) i 2011 (wykazujące brak dochodu); zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 1 marca 2013 r., z którego wynika, że skarżący złożył zeznanie PIT-36L za 2012 r. (wykazujące brak dochodu); zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego przy ul. [...] z dniem 8 marca 2012 r.; akt notarialny dokumentujący zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej w dniu 7 lutego 2005 r. pomiędzy skarżącym i jego małżonką A. R.; umowę o dzieło dokumentującą uzyskany dochód w kwocie 600,00 zł oraz postanowienie ZUS z dnia [...] o przedłużeniu terminu do rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych składek. Postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie wskazał przede wszystkim na fakt, iż należny w niniejszej sprawie wpis od skargi stanowi kwotę 200 zł, co oznacza, iż każda następna opłata sądowa niniejszego postępowania nie powinna – co do zasady –przekroczyć kwoty 100,00 zł. Zaakcentował również, że wątpliwości w sprawie budzi przede wszystkim faktyczne miejsce zamieszkania skarżącego - składając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał on w formularzu PPF, że lokal położony w K. przy ul. [...] jest zarówno miejscem jego zamieszkania, jak i adresem dla korespondencji. Następnie przedłożył jednak zaświadczenie z którego wynika, że od dnia 8 marca 2012 r. nie jest już zameldowany na stałe pod ww. adresem. Ta ostatnia okoliczność nie przeszkodziła jednak skarżącemu w dalszym posługiwaniu się tym adresem zarówno w stosunkach cywilnoprawnych, jak i podczas korespondencji "urzędowej". Referendarz sądowy wskazał, że nie można także stracić z pola widzenia okoliczności, iż akcentowany przez skarżącego "brak stałego miejsca zamieszkania" nie pomaga w kontekście marketingowym prowadzonej przez niego "działalności", chyba że skarżący dysponuje jeszcze innym miejscem, w którym koncentrują się jego sprawy zawodowe i życiowe, a które nie zostało zadeklarowane na potrzebę rozpoznania wniosku. Referendarz sądowy wskazał także na wątpliwości co do okoliczności umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu zaległych składek. Skarżący nie przedstawił bowiem w tej kwestii jednoznacznych dokumentów - postanowienie z dnia [...] o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy nie przesądza merytorycznie wniosku o umorzenie zaległości składkowych. W ocenie referendarza, za uwzględnieniem wniosku nie mogła przemawiać deklarowana przez skarżącego choroba. Zaświadczenie na tę okoliczność pochodzi bowiem z czerwca 2009 r., a więc sprzed blisko czterech lat. Co więcej, w kontekście zawartej ze skarżącym umowy o dzieło, w oparciu o którą miał on napisać regulamin [...], nie sposób dać wiary, iż sygnalizowana choroba jest w [...] i że ma jakikolwiek wpływ na codzienną egzystencję skarżącego. Referendarz zaakcentował także, że o trudnej sytuacji materialnej skarżącego nie mogą przesądzać postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., skoro w toku pozostają takie postępowania prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R.. Referendarz wskazał również, że wyłączenie wspólności majątkowej małżeńskiej (co miało miejsce w przypadku skarżącego) nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących małżonki. W złożonym w terminie sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł "o ponowne rozpatrzenie sprawy". Uzasadniając sprzeciw podniósł, że istotą wniosku o przyznanie prawa pomocy było przyznanie mu prawa do "obrońcy z urzędu". Zaznaczył, że nie jest w stanie samodzielnie gromadzić i dostarczać wymaganych dokumentów oraz przedstawiać skutecznej argumentacji. Dodał, że podtrzymuje oświadczenia o umorzeniu zaległych składek przez ZUS i wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z akt ZUS Oddział w C. w tym zakresie. Odnośnie swego stanu zdrowia podniósł, że wnosi o przeprowadzenie dowodu z jego dokumentacji medycznej w Poradni [...] w K.. Zaznaczył także, iż prowadzenie nieskutecznej egzekucji przez komornika sądowego nie może być uznane za argument wskazujący na posiadanie przez niego majątku. Podniósł też, że regulaminu [...] nie napisał samodzielnie, nie byłby bowiem w stanie tego zrobić; stąd w umowie o dzieło znajdował się punkt wyraźnie mówiący o tym, że wykonawca może powierzyć wykonanie działa innej osobie. Wraz z wniesieniem sprzeciwu skarżący uiścił wymagany wpis od skargi w wysokości 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 1 wskazanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając zatem na nowo (po utracie mocy postanowienia referendarza sądowego) wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść należy, że postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest postępowaniem specyficznym, w którym ciężar dowodu (inicjatywa dowodowa) przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. Sąd nie może w takim postępowaniu poszukiwać z urzędu faktów i dokumentów, których nie dostarczyła mu sama strona postępowania. W szczególności nie może, jak domaga się tego skarżący w sprzeciwie, przeprowadzić dowodu z dokumentacji medycznej skarżącego, znajdującej się w Poradni [...] w K., ani też dowodu z akt sprawy, znajdujących się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z ukształtowaną linią orzeczniczą, rozstrzygnięcie w kwestii przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 742626). W orzecznictwie wskazuje się, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Niedopuszczalnym jest, aby strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w konkretnym postępowaniu, żądała od sądu, by ten samodzielnie uzyskiwał niezbędne do ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy dokumenty (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 848/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1239502). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 1024/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1240480). Następnie zaznaczyć trzeba, że w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał istnienia przesłanki, warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwrócić należy bowiem uwagę na zaistniałe w toku postępowania o przyznanie skarżącemu prawa pomocy nieścisłości i rozbieżności w zakresie przedstawianych przez niego danych. Sytuacja taka ma miejsce przede wszystkim w odniesieniu do miejsca zamieszkania skarżącego. Raz podaje on bowiem, że zamieszkuje w K. przy ul. [...] (druk PPF opatrzony datą 18 stycznia 2013 r.), następnie stwierdza zaś, że jest to tylko adres, pod którym odbiera korespondencję (tak w piśmie z dnia 25 lutego 2013 r.) oraz przesyła zaświadczenie o wymeldowaniu w dniu 8 marca 2012 r. z pobytu stałego pod ww. adresem. Powyższe rozbieżności pozostawiają otwartym pytanie o miejsce, w którym koncentrują się interesy życiowe i zawodowe skarżącego i to zwłaszcza wobec lakonicznego stwierdzenia strony (w piśmie z dnia 25 lutego 2013 r.), iż obecnie nie posiada stałego miejsca zamieszkania i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Po drugie, skarżący nie przedstawił bardziej szczegółowych oraz aktualnych danych dotyczących schorzenia, na które cierpi – zaświadczenie lekarskie przedłożone przez niego pochodzi z połowy 2009 r. a na etapie sprzeciwu ograniczył się jedynie do wniosku o "przeprowadzenie dowodu" z dokumentacji medycznej, znajdującej się w Poradni [...]. Jak zostało to już wyżej wyjaśnione, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest uprawniony do przeprowadzenia z urzędu dowodu z dokumentacji, nie przedstawionej przez samą stronę. Wnioskodawca nie przedłożył także dowodów zakupu ewentualnych lekarstw, związanych z deklarowanym przez niego schorzeniem, o które był wzywany przez referendarza sądowego. Podobnie rzecz ma się w odniesieniu do akcentowanego przez stronę umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący przedłożył bowiem w tej materii jedynie postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu nie opłaconych składek. W toku postępowania – także na etapie sprzeciwu – nie zaoferował jakichkolwiek innych dokumentów w tym zakresie (w szczególności nie nadesłał kopii ewentualnej decyzji o umorzeniu zaległości składkowych) a jedynie wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji, znajdującej się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Wskazana wyżej bierność procesowa strony nie pozwala zatem uznać za udowodnione zarówno okoliczności, związanych z wpływem schorzenia skarżącego na jego codzienną egzystencję, jak i tych, dotyczących deklarowanego przez niego umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaległości składkowych. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1239559). Kolejna kwestia dotyczy wyłączenia ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy skarżącym a jego małżonką A. R.. Wnioskodawca przedłożył do akt sprawy kopię aktu notarialnego z dnia [...], wyłączającego obowiązującą w jego małżeństwie wspólność majątkową. Należy w tym kontekście zaznaczyć, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków (także finansowej) nie zostaje wyłączony w przypadku wprowadzenia ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, rozdzielność majątkowa odnosi się nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Nadto, do obowiązku pomocy małżonków względem siebie należy także prowadzenie procesów sądowych (por. np. postanowienia NSA: z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125/09, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 574754; z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1069736). Małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1240477). Należy zatem zaznaczyć, że pomimo rozdzielności majątkowej i deklarowanego przez wnioskodawcę nie pozostawania przez niego z nikim w gospodarstwie domowym, dochody współmałżonka kształtować mogą sytuację finansową skarżącego z punktu widzenia jego wniosku o prawo pomocy. Brak jakichkolwiek danych dotyczących sytuacji majątkowej małżonki skarżącego powoduje, że przedstawione przez stronę w toku postępowania dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na pełną ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych. Konkluzji powyższej nie zmienia fakt umorzenia części prowadzonych wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych. Niektóre z takich postępowań znajdują się bowiem jeszcze w toku, zaś umorzenie części z nich może być spowodowane brakiem aktywnej postawy wierzyciela. Końcowo zwrócić uwagę należy na tę okoliczność, że wraz z wniesieniem sprzeciwu skarżący uiścił należny w niniejszej sprawie wpis od skargi, wynoszący 200 zł. Fakt uiszczenia wpisu w ocenie Sądu wskazuje, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wymagająca wykazania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie akcentuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1274301). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. i przy zastosowaniu art. 16 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.