I SA/Gl 227/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej także: k.p.a.) w związku z art. 28 ust. 3 a, art. 30 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej także: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] . Utrzymaną w mocy decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych w punkcie 1: działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 30 i art. 123 u.s.u.s. umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 14 lutego 2007 r. - Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 14 lutego 2007 r. w punkcie 2: działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3 a i art. 123 u.s.u.s. umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 14 lutego 2007 r. - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lipiec 2004 r., sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 14 lutego 2007 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazano, że w dniu 30 czerwca 2014 r. skarżący się zwrócił się z wnioskiem o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek oraz należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Dalej zacytowano art. 30 u.s.u.s. i wyjaśniono, że całkowicie została wyłączona możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, niezależnie od sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanego, a więc tym samym zaistniały podstawy do umorzenia postępowania w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez pracowników. Następnie stwierdzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuszcza także rozpoznanie kwestii umorzenia należności pod względem zbadania i oceny okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., gdyż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Wykonanie tego przepisu reguluje zacytowany przez organ § 3 Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wobec powyższego Zakład stwierdził, że ustawodawca zgodnie z treścią powołanych przepisów przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w sytuacjach innych niż wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jednakże art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. nie ma zastosowania do należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, że kwestionowana przez niego decyzja została podjęta bez przeprowadzenia pełnego i wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego, doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i administracyjnego. Zdaniem strony Zakład nie przeprowadził szczegółowego postępowania dowodowego, a dokonana przez niego interpretacja art. 28 i art. 29 u.s.u.s. została przedstawiona w sposób niezrozumiały. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W jego uzasadnieniu zacytował art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., co oznacza, że została całkowicie wyłączona możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, niezależnie od wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 28 u.s.u.s., w tym również niezależnie od sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanego. Dalej wyjaśnił, że art. 30 u.s.u.s. stanowi o tym, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędaycch płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s., co oznacza, że przedmiotem umorzenia, odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty nie mogą być składki finansowane przez ubezpieczonych, którzy nie są płatnikami składek (pracowników, chałupników, zleceniobiorców). Wobec powyższego Zakład stwierdził, że istnieją podstawy do umorzenia postępowania wszczętego na wniosek strony w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca do sierpnia 2004 r. i od października 2004 r. do marca 2005 r. za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Przedstawione przez wnioskodawcę argumenty i dowody wskazujące na jego trudną sytuację nie mogą być uwzględnione jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca do sierpnia 2004 r. i od października 2004 r. do marca 2005 r. oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2004 r. i od października 2004 r. do marca 2005 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika w stosunku do odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2004 r. do sierpnia 2004 r. i od października 2004 r. do marca 2005 r. oraz ubezpieczenia zdrowotne za sierpień 2004 r. i od października 2004 r. do marca 2005 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, gdyż do w.w należności nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osoby ubezpieczone będące równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działający za skarżącego radca prawny, podniósł zarzut naruszenia: - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez "niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydanie zaskarżonej decyzji w takim kształcie", - art. 77 § 1 k.p.a. poprzez "oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i nie dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby niewydaniem lub uchyleniem zaskarżonej decyzji" - art. 80 k.p.a. poprzez "przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego i jego oceny wynika, że skarżący nie dokonał zarzucanych mu w zaskarżonej decyzji czynów, które uzasadniałyby wydanie zaskarżonej decyzji". Autor skargi wskazał także na błędy w ustalaniach faktycznych, które miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie, polegające na: - "błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych", - "błędnym ustaleniu wartości należności składkowych oraz ich kategorii, za jakie skarżący jest odpowiedzialny zgodnie z art. 116 ust. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 u.s.u.s., podczas gdy w przypadku zgromadzenia całości materiału dowodowego oraz dokonania jego prawidłowej oceny wynika, że należności te winny być ustalone w innych wysokościach oraz kategoriach". Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi na wstępie opisano stan faktyczny, podając m.in., że zobowiązania A sp. z o. o. wobec ZUS, za które odpowiedzialność przeniesiono na skarżącego na dzień 14 lutego 2007 r. wynosiły [...] zł. Prowadzona względem tej spółki egzekucja nie doprowadziła do wyegzekwowania należności ZUS i organ egzekucyjny zwrócił tytuły wykonawcze wystawione przeciwko temu dłużnikowi. W stosunku do spółki nie została ogłoszona upadłość, spółka nie prowadzi żadnej działalności, figuruje jednak nadal w rejestrze przedsiębiorców, a skarżący jest w nim ujawniony jako członek zarządu. W ocenie autora skargi "organ w niniejszej sprawie nie odniósł się poza ogólnym przywołaniem zapisów ustawy do przeprowadzenia ustaleń, które służyły za podstawę wydanej decyzji". Organ nie tylko bowiem nie wskazał, jakie okoliczności wziął pod uwagę dokonując oceny sytuacji skarżącego, ale także nie określił jak, tak ustalona sytuacja, wpłynęła na dokonanie oceny wniosku skarżącego. Zakład stwierdził lakonicznie, że przedstawione argumenty i dowody wskazujące na trudną sytuację finansową nie mogą być uwzględnione w sprawie jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności, ale nie określił przesłanek, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku. W dalszych wywodach autor skargi przedstawił obszernie obowiązki organów wynikające z art. 80 k.p.a., art 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. i w tym kontekście zarzucił, że w niniejszej sprawie nie zebrano wystarczającego materiału dowodowego i dokonano niewłaściwej jego oceny, ustalając jedynie "wybiórczo" niektóre okoliczności. Dalej zarzucił, że w niniejszej sprawie Zakład błędnie, nie uzasadniając swojego stanowiska, ustalił, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych. Ograniczył się bowiem do ogólnikowego stwierdzenia, że nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie określając jednak przyczyny niezastosowania tych przepisów, czym uniemożliwił stronie merytoryczną polemikę z uzasadnieniem decyzji, szczególnie w kwestii oceny dowodów. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, popierając ten wniosek argumentacją dotyczącą decyzji o odmowie umorzenia zaległości wobec ZUS, nie nawiązując w zasadzie do przesłanek umorzenia postępowania w tym przedmiocie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. o umorzeniu (w określonym zakresie) postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia 27 czerwca 2014 r. o "umorzenie zobowiązań powstałych na skutek nieopłacenia składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą A Sp. z o.o.". Skarżący odpowiada za nie jako osoba trzecia na mocy pozostającej w obrocie prawnym decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. orzekającej o jego odpowiedzialności za zobowiązania A Sp. z o.o., której legalność nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Jedynie więc na marginesie Sąd zwraca uwagę, że załączona do przekazanych Sądowi akt kserokopia decyzji z dnia [...] r. nr [...] stwierdza, że za wspomniane wyżej składki wraz z odsetkami odpowiada P. K., a nie P. C.. Podstawę prawną umorzenia postępowania stanowi art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Owa bezprzedmiotowość postępowania wynika w niniejszej sprawie z niedopuszczalności umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W art. 30 u.s.u.s. ustawodawca zastrzegł bowiem, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Powyższe potwierdza zasadność umorzenia postępowania jedynie w tym zakresie wniosku skarżącego, w którym domagał się on umorzenia zaległych składek finansowanych przez ubezpieczonych, których nie odprowadziła A Sp. z o.o., za której zobowiązania wobec ZUS odpowiedzialność przeniesiono na skarżącego stosowną decyzją. Tymczasem z utrzymanej w mocy przez Zakład decyzji z dnia [...] r. wynika, że umorzono nią nie tylko postępowanie w zakresie składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych, ale także częściowo w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lipiec 2004 r. r., sierpień 2004 r. i okres od października 2004 r. do marca 2005 r. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 14 lutego 2007 r. (pkt 2 decyzji z dnia 15 września 2014 r.), czego organ rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dostrzegł. Należności wymienione w punkcie 2 decyzji z dnia [...] r., jako finansowane przez płatnika składek objęte są dyspozycją art. 28 u.s.u.s., który dopuszcza ich umorzenie pod warunkiem stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Wniosek w tym zakresie został rozpoznany merytorycznie decyzją Zakładu z dnia [...] r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Zakładu z dnia [...] r. Nr [...] (nr sprawy [...] ), stanowiącą przedmiot skargi w sprawie o sygnaturze akt. I SA/Gl 226/15. Z powyższego wynika, że zaskarżoną decyzją umorzono postępowanie w nieprawidłowym, zbyt szerokim zakresie, co stanowi wystarczającą przesłankę wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. Podkreślenia także wymaga, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że wyłączenie określone w art. 30 u.s.u.s. dotyczy tylko składek i nie obejmuje innych należności z tytułu składek, które nie są stricte składkami (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08, wyrok WSA z Gliwicach z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 686/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 46/11, (wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), czy też późniejszy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 217/14, LEX nr 146038, w którym stwierdzono że "Zakład umarza postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, działając w zgodzie z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie organ ten zasadnie nie powinien objąć tym rozstrzygnięciem należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę powstałych w wyniku nieopłacenia powyższych składek. Bezprzedmiotowość postępowania nie dotyczy w takiej sytuacji pozostałych elementów wspomnianych składek - odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty". Z powyższego wynika, że konieczna jest ponowna analiza wniosku skarżącego pod kątem poszczególnych składowych nim objętych i dopuszczalności merytorycznego rozpoznania wniosku o ich umorzenie. Zauważenia także wymaga, że zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – skarżący wnioskując o umorzenie zobowiązań wobec ZUS wskazywał na ich przedawnienie – organ zobowiązany był do precyzyjnego wykazania i udokumentowania w aktach przekazywanych Sądowi okoliczności związanych z tym argumentem strony (z uwzględnieniem regulacji dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich). (z uwzględnieniem regulacji dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich) zważywszy, że Zważyć bowiem należy, że "postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia" (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317). Jak więc wykazano wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 257 zł, obejmującą koszty zastępstwa procesowego (240 zł) określone w § 14 ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Ze względu na charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia odstąpiono natomiast od orzekania o jego wykonalności.