I SA/Gl 417/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 27 maja 2015 r.), w ramach którego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że wnioskodawca mieszka w wyjątkowo trudnych warunkach. Dom pochodzi z lat 30 ubiegłego wieku i wymaga generalnego remontu, m.in. z uwagi na brak tynków wewnętrznych. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu kredytu w kwocie 9.000 zł oraz zadłużenie na rachunku osobistym do kwoty 4000 zł. Skarżący cierpi z powodu chorego kręgosłupa. Stałe miesięczne koszty wg skarżącego wynoszą 2.700 zł. Na koszty te składa się: rata kredytu – 330,06 zł; alimenty – 380 zł; odsetki na ROR – w zależności od zadłużenia; spłata zakupu ratalnego – 54,30 zł; zakup butli gazowej – 60 zł; koszty energii elektrycznej – 32,60 zł; należność za wodę i odprowadzenie ścieków – 40 zł. Nadto skarżący ponosi koszty wyżywienia, zakupu odzieży, obuwia, zdrowia, "koszty spraw sądowych i adwokatów". Nadto skarżący dodał, że udziela pomocy synowi oraz jest zaangażowany w budowę A w W. i przeznacza na ten cel różne kwoty. Saldo jego wpłat z tego tytułu wynosi aktualnie ponad 5.000 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Na majątek jego składa się dom o pow. 65 m2 oraz działki rolne o pow.: 0,5 ha; 0,69 ha i 0,23 ha. Świadczenie emerytalne stanowi miesięcznie kwotę 3.274,83 zł netto. Końcowo skarżący wskazał na sygnatury spraw sądowych, w które jest zaangażowany, w tym m.in. w sprawę o sygn. akt II SA/Łd 249/15 i II SA/Łd 34/15. W dalszej kolejności, w piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2015 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że nie osiąga żadnych pożytków z tytułu posiadanych działek oraz nie posiada dodatkowych źródeł dochodu. Skarżący wyjaśnił, że rata w kwocie 330,06 zł jest odprowadzana za zobowiązania zaciągnięte na potrzebę zapłaty podatku z tytułu sprzedaży akcji w kwocie 4.689 zł oraz z tytułu zakupu instrumentu muzycznego dla syna w kwocie 7.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że w pozostałych sprawach toczących się przed sądami powszechnymi, w których jest stroną postępowania, nie orzekano w przedmiocie zwolnienia go od kosztów sądowych. W chwili obecnej syn skarżącego nie pracuje, jesienią planuje ponownie rozpocząć studia. Do pisma z dnia 22 czerwca 2015 r. skarżący dołączył plik dokumentów, w tym: fakturę dokumentującą nabycie węgla w dniu 30 stycznia 2014 r.; wyciągi z rachunku bankowego za okres od 3 lutego 2015 r. do 2 czerwca 2015 r.; PIT-37 za 2014 r. (wynika z niego, że dochód brutto skarżącego wyniósł 47.427,72 zł); PIT-38 za 2014 r. (wynika z niego, że skarżący osiągnął dodatkowo przychód ze sprzedaży akcji w kwocie 25.013,26 zł); zawiadomienie o wysokości raty (na kwotę 330,06 zł); protokół ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w J. w dniu 13 maja 2009 r. (w jej świetle skarżący jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna w kwocie 380 zł miesięcznie); kopię umowy kredytowej z dnia 11 czerwca 2015 r. na kwotę 11.422,29 zł (wysokość raty 294,93 zł). Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, wniesionym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący, podtrzymując wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, przedstawił argumentację mającą przemawiać na rzecz jego skargi. Odnotować w tym miejscu należy, że w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 249/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r. ustanowił dla skarżącego adwokata i jednocześnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wpis sądowy od skargi stanowił w tamtej sprawie kwotę 500 zł. Tożsama sytuacja miała miejsce w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 34/15. Nadto wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący w formularzu wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że kwestie związane z tym, czy skarga jest zasadna nie mają znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy i mogą być ocenianie przez Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/04, publ. LEX nr 203311). Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Nadto w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba weryfikacji oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, gdyż wysokość należnych kosztów sądowych jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. W ocenie Sądu, z nadesłanej przez wnioskodawcę dokumentacji nie wynika, aby jego sytuacja materialna nie pozwoliła mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim posiada on stały miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego. Kwota ta przewyższa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 1220). Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z orzecznictwem strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Zaakcentować w tym miejscu należy, że wbrew oświadczeniu skarżącego, uzyskał on także inne dochody. W tych ramach wskazać trzeba, że z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika transakcja o charakterze uznaniowym, inna niż przelew środków z tytułu świadczenia emerytalnego (vide: wpłata gotówkowa z dnia 29 kwietnia 2015 r. na kwotę 2.700 zł). Ponadto w świetle zeznania PIT-38, skarżący uzyskał dochód z tytułu sprzedaży akcji. W świetle powyższego, w gospodarstwie domowym wnioskodawcy uzyskiwany jest więc stały dochód, który przewyższa wysokość wpisu od skargi, będącego najwyższą opłatą jaką można pobrać w niniejszym postępowaniu. Wskazać w tym miejscu trzeba, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy należy mieć na względzie z jednej strony poziom dochodów skarżącego, a z drugiej wysokość wymagalnych kosztów. Koszty te w niniejszej sprawie na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Z tego powodu, jak wyżej już wskazano, w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie Sądu poniesienie wydatku w kwocie 100 zł nie powinno wiązać się ze znacznym obciążeniem budżetu. Wygospodarowanie kwoty potrzebnej na opłacenie kosztów w niniejszej sprawie – czy to poprzez nieznaczne ograniczenie niektórych wydatków, czy to w drodze drobnych oszczędności – zazwyczaj nie wiąże się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Zaakcentować także należy, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Odnosząc się z kolei do miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego, odnotować należy, że wnioskodawca określił je na kwotę 2.700 zł. Zaznaczyć jednak należy, że analiza transakcji dokonanych w granicach rachunku bankowego skarżącego, nie potwierdza wszystkich wskazanych przez niego wartości. W tych ramach wskazać trzeba, że nie wszystkie transakcje obciążeniowe na rachunku bankowym zawierają oznaczenia odbiorcy środków. Wobec tego za udokumentowane należy uznać wydatki dotyczące spłaty raty z tytułu kredytów i należność za dostawę energii elektrycznej i wody. Zaznaczyć należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić w tym miejscu także należy, że skarżący regularnie spłaca te zobowiązania. Przyjęcie przez skarżącego takiego priorytetu w wydatkach nie może jednak stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien ponosić koszty związane z prowadzeniem przez skarżącego niniejszego postępowania sądowego. Ponadto przywołać należy pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (zob. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać też trzeba, że nie jest dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 211/13, publ. LEX nr 1318895). Nadto, wśród wydatków skarżącego wyróżniają się wydatki związane z budową A w W., oznaczone jako "dar na cele kultu religijnego". Wydatki te mają charakter cykliczny i zgodnie z oświadczeniem skarżącego stanowią kwotę ponad 5.000 zł. Poniesienie tego rodzaju wydatków przez skarżącego wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. Wydatki te wykraczają wszak poza sferę utrzymania koniecznego wnioskującego i były poniesione w czasie, gdy toczyło się postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tytułem przykładu można wskazać na wpłatę w dniu 18 maja 2015 r. kwoty 150 zł. Z powyższego wynika, co należy podkreślić, że skarżący dysponuje nadwyżką środków w budżecie domowym. Posiadanie zaś jakichkolwiek nadwyżek finansowych (oszczędności) uniemożliwia przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt II FZ 362/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można wreszcie tracić z pola widzenia, że skarżący uiszcza opłaty sądowe w innych postępowaniach, toczących się przed sądami powszechnymi. Niezrozumiałe jest zatem preferencyjne traktowanie tamtych procesów sądowych. Niezależnie od powyższego należy odnotować, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanki ściśle określonej w art. 246 ppsa. Wobec tego waloru rozstrzygającego nie ma okoliczność, że przed sądem administracyjnym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Pierwszeństwo ma bowiem analiza akt sprawy. Z tego względu, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, wszystkie publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak wskazać trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, ustanawiając na rzecz skarżącego adwokata, orzekał na tle odmiennego stanu faktycznego, gdyż wysokość wpisu sądowego od skarg w tamtych sprawach była pięciokrotnie wyższa od tego, który występuje w niniejszym postępowaniu. Nadto w toku niniejszego postępowania, skarżący oświadczył, że do ponoszonych przez niego kosztów stałych należą "koszty spraw sądowych i adwokatów", co zdaje się sugerować, iż korzystał on lub korzysta z usług pełnomocników z wyboru, co również wyklucza uwzględnienie wniosku w tym zakresie. Dodatkowo wskazać należy, że regulacja art. 134 § 1 ppsa stanowi o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami strony, jak i powołaną podstawą prawną. Przepis ten gwarantuje m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji lub postanowienia z punktu widzenia zgodności z prawem niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Z tego też względu nieporadność w formułowaniu zarzutów, czy też wniosków, jak również niemożność fizycznego uczestniczenia w rozprawie, nie uniemożliwia sądowi dokonać oceny legalności skarżonej decyzji lub postanowienia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 112/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto w myśl art. 6 ppsa sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i konsekwencjach zaniedbań. Reasumując, skarżący nie wykazał, że spełnione zostały w odniesieniu do jego osoby przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.