I SA/Gl 481/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. A. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W piśmie z dnia 22 października 2015 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten został następnie złożony na urzędowym formularzu (druk PPF z dnia 2 grudnia 2015 r.), w treści którego skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił argumenty odnoszące się do skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na majątek jego składa się mieszkanie komunalne, dochód zaś stanowi wynagrodzenie w kwocie 2.500 zł netto, przy czym jak zaznaczył wnioskodawca, jedynie do 31 grudnia 2015 r. Zobowiązania i stałe wydatki wyliczył na łączną kwotę 1.790 zł (w tym: czynsz najmu mieszkania 890 zł, alimenty 500 zł, opłaty za media 400 zł). Do wniosku załączył kopię umowy o pracę na czas określony od dnia 13 kwietnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Pismem z dnia 11 grudnia 2015 r., doręczonym w dniu 4 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący złożył pismo z dnia 8 stycznia 2016 r., w którym sprecyzował ostatecznie, iż wnosi m.in. o ustanowienie adwokata. Wniósł jednocześnie o przedłużenie terminu do wykonania powyższego wezwania. Zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2016 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o kolejne siedem dni, licząc od dnia doręczenia odpisu tego zarządzenia, czyli od dnia 25 stycznia 2016 r. Pismem wysłanym drogą mailową w dniu 29 stycznia 2016 r. skarżący ponownie wystąpił o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ skarżący nie uzupełnił braku formalnego tego wniosku, zarządzeniem z dnia 22 marca 2016 r. referendarz sądowy pozostawił go bez rozpoznania. Powyższe zarządzenie referendarza sądowego stało się następnie przedmiotem sprzeciwu, który został odrzucony postanowieniem Sądu z dnia 16 maja 2016 r., gdyż skarżący uchybił terminowi do uzupełnienia braku formalnego tego sprzeciwu. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wobec powyższego wskazany na wstępie niniejszego postanowienia wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przekazano do rozpoznania referendarzowi sądowemu, który postanowieniem z dnia 21 września 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie złożonym w terminie, skarżący wskazał, że referendarz sądowy nie uwzględnił przesłanych pocztą "kilku jego oświadczeń i dokumentów źródłowych". Oświadczył, że nie posiada "żadnych nieruchomości i ruchomości, lokat bankowych, kosztowności, walut i kamieni szlachetnych, akcji, obligacji, innych papierów wartościowych, dzieł sztuki". Nie osiąga on dochodu i sam prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu komunalnym. Na jego zobowiązania miesięczne składa się: czynsz za mieszkanie w kwocie 900 zł, alimenty w wysokości 500 zł, gaz i prąd – 200 zł, jedzenie – 300 zł. Jest zarejestrowany jako bezrobotny z prawem do zasiłku. Do sprzeciwu skarżący załączył zaświadczenia z dnia 3 października 2016 r. Miejskiego Urzędu Pracy w K., w świetle których jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna i pobierał zasiłek, który od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. wynosił 851,63 zł netto. Dotąd skarżący nie nadesłał pozostałych dokumentów, o których mowa w wezwaniu referendarza sądowego. Nadto odnotować należy, że skarżący uiścił z rachunku bankowego wpis od skargi w kwocie 100 zł. W toku postępowania skarżący nadsyłał również pisma kierowane do organu, które w jego imieniu składał adwokat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "ppsa" w brzmieniu znajdującym zastosowanie dla spraw, w których skargi wniesiono przed 14 sierpnia 2016 r.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż wyżej wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy zachodzi, nie wykonując w pełni wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Wezwanie zaś było w niniejszej sprawie niezbędne, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Z tego względu referendarz sądowy wezwał skarżącego w sposób precyzyjny i pozbawiony wątpliwości jakich informacji należy udzielić. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Skarżący, co należy podkreślić, nie wykonał jednak w pełni skierowanego do niego wezwania, poprzestając w tych ramach jedynie na oświadczeniach przedstawionych w sprzeciwie. W konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte zarówno we wniosku, jak i w sprzeciwie, i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Podkreślić zatem należy, że oprócz zaświadczeń z dnia 3 października 2016 r. o zarejestrowaniu w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek dokumentu źródłowego. Wezwany w trybie art. 255 ppsa do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzestał on jedynie na własnym oświadczeniu, i to złożonym dopiero w sprzeciwie, dotyczącym dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym, jak i osób z którymi je tworzy. Oświadczenie takie nie jest wystarczające do uznania, że skarżący znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie mu wyjątkowego przywileju procesowego jakim jest zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Nie sposób bowiem uznać, aby Sąd zdecydował o sfinansowaniu ze środków publicznych udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na niepełnych i nieudokumentowanych danych. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że "w przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ppsa, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, publ. LEX nr 1495223). "Brak zaspokojenia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, publ. LEX nr 1528774). Wskutek zatem braku pełnej dokumentacji nie można poczynić w sposób pozbawiony wątpliwości ustaleń dotyczących jakiegokolwiek aspektu sytuacji majątkowej skarżącego. I tak, wciąż niewyjaśniona pozostaje kwestia dotycząca osób, z którymi skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe. W piśmie bowiem z dnia 27 października 2014 r. (vide akta administracyjne – zał. 6) skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo z A.K., a następnie w formularzu wniosku oświadczył, że z nikim nie prowadzi tego gospodarstwa. Tymczasem z oświadczenia z dnia 4 marca 2016 r. (vide k. 162 akt sądowych) wynika, że A. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym albowiem pod tym oświadczeniem wskazała adres tożsamy z adresem skarżącego. Z uwagi zatem na upływ czasu kwestię tę należało wyjaśnić na gruncie aktualnych dokumentów, gdyż wpływa ona na sytuację materialną skarżącego i nie jest możliwym ustalenie bez żadnych wątpliwości, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Trzeba mieć bowiem na względzie, że pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą lub osobami, sprawia, że wydatki i potrzeby tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy skarżącego, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 554/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wytknąć należy zatem skarżącemu nienadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie zameldowane osoby w nieruchomości, którą zajmuje. Nie nadesłał on również dokumentów wykazujących tytuł prawny do tego lokalu mieszkalnego, poprzestając w tym zakresie jedynie na oświadczeniach. W ocenie Sądu nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżący nadesłał dokumenty potwierdzające jego oświadczenia w tym zakresie, tj. że jest to mieszkanie komunalne. Zaznaczyć przy tym trzeba, że skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów odnośnie kosztów utrzymania tego lokalu, jak również innych jego obciążeń, np. dotyczących alimentów. Nie odniósł się on także w żaden sposób do tej części wezwania, która dotyczyła nadesłania odpisów zeznań podatkowych. Skarżący pominął również wezwanie do przedłożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym także odnośnie tego rachunku bankowego, z którego uiścił wpis od skargi. Podkreślić w tym miejscu należy, że po pierwsze w wezwaniu wyraźnie wskazano, jakie dokumenty należy przedłożyć, a po drugie obejmowało ono dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością, jak np. rachunki związane z wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Przy dołożeniu minimum staranności wezwanie można było wykonać i złożyć wymagane dokumenty. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący przedstawił okoliczności niniejszej sprawy i dokumentuje je (nadsyłając jedynie zaświadczenie z urzędu pracy) w taki sposób, by uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygniecie. Jest to jednak wybiórcze wykonanie wezwania, niepozwalające ocenić jego sytuacji w sposób pełny i pozbawiony wątpliwości. W tych okolicznościach uznać należy, że sam fakt posiadania statusu osoby bezrobotnej nie przesądza o zasadności wniosku, skarżący nie wykazał bowiem ponad wszelką wątpliwość, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie traci przy tym z pola widzenia, że w toku postępowania skarżący składał pisma, z których wynika, że adwokat reprezentował go przed organem. Uiścił on już także wpis od skargi w kwocie 100 zł. Z tego też względu wyjaśnienie wszystkich podniesionych okoliczności jest niezbędne dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zestawienie bowiem wpływów, kosztów i posiadanych zasobów pozwoliłoby stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest natomiast możliwe uznanie, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Zaakcentować zatem trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wypada w tym miejscu także podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Reasumując, skarżący uchylił się od rzetelnego wyjaśnienia swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W związku z tym, mimo wezwania i przedłużenia terminu do jego wykonania, nie przedłożył pełnej dokumentacji objętej wezwaniem, która umożliwiłaby weryfikację jego oświadczeń oraz mogłaby wskazać na jego rzeczywistą sytuację majątkową i finansową. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że wnioskodawca nie wypełnił ustawowej przesłanki zawartej w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa i nie wykazał, by jego sytuacja rodzinna i finansowa wymagała przyznania mu prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.