I SA/Gl 545/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 maja 2014 r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej na postanowienie oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie strona skarżąca wniosła "o zwolnienie z wniesienia żądanego wpisu sądowego od skargi". Pismem z dnia 13 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca złożyła w terminie urzędowy formularz, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że w wyniku działań organów podatkowych zostały zablokowane wszystkie jej konta bankowe, co uniemożliwia jej pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia też wniesienie wpisu. Wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe spółki stanowi kwota 6.000.000 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 781.918 zł. Spółka poniosła stratę w wysokości 110.628,86 zł. Posiada ona – w świetle oświadczenia – jeden rachunek bankowy, którego saldo – na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wyniosło 0 zł. Pismem z dnia 8 lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: odpisu ostatniego sprawozdania finansowego strony skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej), odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych strony skarżącej, odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2013, odpisów deklaracji strony skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, odpisów raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące, a także wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich przez spółkę, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych spółce w okresie ostatnich trzech miesięcy). Jednocześnie pouczono stronę skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Wezwanie doręczono stronie w dniu 14 lipca 2014 r. W odpowiedzi strona skarżąca, w piśmie z dnia 21 lipca 2014 r., poinformowała, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Jest to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia, aby ochronić naruszający prawo organ administracji". Strona oświadczyła, że nie będzie brała udziału "w tworzeniu tej fikcji" i dlatego nie wysyła żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, strona wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 24 lipca 2014 r. i zwolnienie od kosztów sądowych. Sprzeciw nie zawiera żadnego uzasadnienia, nie załączono do niego również żadnego dokumentu, o które wezwano stronę. Ponadto należy odnotować, że spółka wielokrotnie występowała do sądów administracyjnych z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W części tych spraw rozstrzygał już Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 719/14 oddalił zażalenie spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 ppsa oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Ponadto zaakcentować należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). W omawianej sprawie, co należy podkreślić, wnioskodawczyni nie wykonała skierowanego do niej wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji spółka nie przedłożyła dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jej wniosku. Co więcej, strona wyraźnie odmówiła wykonania tego wezwania, wyrażając przy tym przekonanie "że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty". Również do sprzeciwu strona nie załączyła dokumentów, o które została wezwana. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że skarżąca nie tylko w niniejszym postępowaniu nie przedłożyła żadnego z dokumentów wskazanych w wezwaniu, ale tak samo zresztą uczyniła w innych postępowaniach, w których odmówiono przyznania jej prawa pomocy z tego właśnie powodu. Skłania to, by nawiązać do argumentów zawartych w tych orzeczeniach, w tym np. do postanowienia wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1771/13, tym bardziej że zyskały one aprobatę Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tego też względu w dalszej części uzasadnienia Sąd również je przywoła. Podkreślić zatem należy, że na wnioskodawczyni ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu z dnia 8 lipca 2014 r. pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Strona miała zatem świadomość, z uwagi również na wcześniejsze orzeczenia odmawiające jej przyznania prawa pomocy, że jej bierna postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Wytknął jej to także referendarz sądowy w swym postanowieniu wydanym w niniejszej sprawie. Należy w tym miejscu podkreślić, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, który wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 719/14 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, publ. LEX 203331). W świetle powyższych uwag stwierdzić trzeba, że samo oświadczenie strony skarżącej, że znajduje się w trudnej sytuacji, nie może stanowić podstawy do oceny sytuacji majątkowej i jest niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Zauważyć w tym miejscu jednak należy, że z przedłożonego do akt Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżąca spółka, pomimo wskazywanych trudności, skądinąd nieudokumentowanych, nie znajduje się w stanie likwidacji. Nie można także tracić z pola widzenia złożonego w formularzu wniosku oświadczenia spółki o wysokości kapitału zakładowego oraz wartości środków trwałych. W tych ramach odnotować należy, że jej majątek jest wielokrotnie wyższy od kwoty wpisu od skargi. W orzecznictwie natomiast podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Ponadto w orzecznictwie przyjęto, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX nr 659009). Wskazać także trzeba, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. LEX nr 794951). W orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. LEX nr 477191). Reasumując, zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.