I SA/Gl 546/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi A Sp. z o.o. w G. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku poniesienia tej opłaty. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała urzędowy formularz, w którym wniosła o przyznanie Spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że w wyniku działań organów podatkowych zablokowano jej wszystkie rachunki bankowe, uniemożliwiając tym samym pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Zajęciu podlegają także wszystkie środki ruchome należące do Spółki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki stanowi kwotę 6.000.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 448.672,96 zł. W poprzednim roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 56.858,17 zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego. Pismem z dnia 26 czerwca 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) sprawozdania finansowego wraz z informacją dodatkową za rok obrotowy 2014; 2) bilansu i rachunku zysków i strat za I i II kwartał 2015 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej; 4) odpisów deklaracji skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie cztery miesiące; 5) odpisów raportów kasowych skarżącej za cztery ostatnie miesiące; 6) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich pięciu miesiącach oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że w razie gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 7) udokumentowanie - za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych komorników - okoliczności podnoszonych w druku PPPr, a dotyczących prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, w tym dokonanych czynności egzekucyjnych. Jednocześnie pouczono stronę skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 10 lipca 2015 r. skarżąca wskazała, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Z tych względów oświadczyła, że nie wysyła żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza sądowego i zwolnienie od kosztów sądowych. Sprzeciw nie zawiera żadnego uzasadnienia. Odnotować należy, że Spółka wielokrotnie występowała do sądów administracyjnych z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W części tych spraw rozstrzygał już Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 23/15, oddalił zażalenie Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 ppsa oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, opubl. w Lex nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, opubl. w Lex nr 1069777). Ponadto podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, opubl. w Lex nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Przenosząc powyższe uwagi na grunt omawianej sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skutkiem tego nie przedłożyła dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie jej wniosku. Co więcej, Spółka wyraźnie odmówiła wykonania tego wezwania, wyrażając przy tym przekonanie, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o jej możliwościach płatniczych. Również do sprzeciwu strona nie załączyła dokumentów, o które została wezwana. Zauważyć nadto przyjdzie, że Spółka nie tylko w niniejszym postępowaniu nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów źródłowych, ale również w innych postępowaniach toczących się przed tut. Sądem, w których w konsekwencji odmówiono jej przyznania prawa pomocy. Strona miała zatem świadomość, z uwagi na wcześniejsze orzeczenia, że jej bierna postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy. Należy także zauważyć, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, który wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 lipca 2014 r. o sygn. akt II FZ 719/14 (opubl. w Lex nr 1492963), że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Tym samym uznano, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, publ. LEX 203331). Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, że samo oświadczenie strony skarżącej, że znajduje się w trudnej sytuacji, nie może stanowić podstawy do oceny jej możliwości finansowych i jest niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Zauważyć jednak trzeba, że z przedłożonej do akt informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Spółka, pomimo wskazywanych przez nią trudności, nie znajduje się w stanie likwidacji. Nie można także tracić z pola widzenia złożonego w formularzu PPPr oświadczenia o wysokości kapitału zakładowego oraz wartości środków trwałych. Wynika z niego, że majątek Spółki wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Zwrócić zatem należy uwagę na pogląd wyrażony w orzecznictwie, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951). Nadto w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Ponadto w orzecznictwie przyjęto, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX nr 659009). Podsumowując, w ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.