I SA/Gl 550/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o odroczenie zapłaty zaległości podatkowej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczone w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., R. Ł. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący zaznaczył, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym i karnym pogorszyła się jego sytuacja życiowa i zawodowa. Zmuszony został do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Podał, że jedyny dochód całej jego rodziny stanowi jego wynagrodzenie brutto w kwocie 875 zł z tytułu umowy o pracę na ½ etatu. Jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał żonę, dwóch niepełnoletnich synów oraz niepełnoletnią córkę. Wśród składników majątku wskazał galanterię drewnianą o wartości 24.000 zł, piec o wartości 35.000 zł oraz silos o wartości 30.000 zł, wskazując, że zostały zajęte przez komornika. Zwrócił uwagę na istniejące zobowiązania finansowe, w tym kredyty oraz zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W piśmie z dnia 30 czerwca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: zaświadczenia lub zaświadczeń w sprawie zameldowania skarżącego, jego małżonki i dzieci, wymieniającego (wymieniających) wszystkie osoby zameldowane wraz z nimi z ewentualnym wyjaśnieniem, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym i jego małżonką; dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonego przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności wszystkich, z których wyciągi nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14 (a także z rachunku jego małżonki, na który, w świetle decyzji znajdującej się w tych aktach przelano dopłaty związane z działalnością rolniczą), obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować w okresie ostatnich trzech miesięcy a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego posiadanego przez małżonkę skarżącego oraz kopii ostatnich decyzji o przyznaniu płatności związanych z działalnością rolną; kopii dokumentu wskazującego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta wraz z rodziną z nieruchomości wskazanej jako jego miejsce zamieszkania, np. odpisu księgi wieczystej, umowy najmu itp.; kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżący oświadczył, że z powodów osobistych obecnie nie zamieszkuje z żoną, lecz u rodziny w udostępnionym mu przez nią lokalu (stąd nie posiada umowy związanej z tym lokalem). Przedłożył również następujące dokumenty: zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach (wynika z niego średnie wynagrodzenie w wysokości 685,52 zł netto); dokumenty dotyczące niektórych kosztów utrzymania nieruchomości (dot. nieruchomości pod adresem [...] I. [...]) oraz gospodarstwa rolnego żony (m.in. decyzji w sprawie podatku rolnego na 2015 r. w kwocie 45 zł, wraz z dowodem wpłaty, pisma w sprawie składki na ubezpieczenie społeczne rolników, rachunek za energię elektryczną wystawiony na nazwisko skarżącego i dokument dotyczący opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 90 zł wystawiony na nazwisko jego żony z dowodem wpłaty); kopię zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego; kopie poświadczenia zameldowania (według jednego z nich pod adresem miejsca zamieszkania zameldowana jest żona skarżącego wraz z dziećmi, według drugiego skarżący zameldowany jest pod innym adresem, choć nie wymieniono innych zameldowanych tam osób); informacje o braku wyciągów na dwóch rachunkach bankowych; kopię zeznania podatkowego skarżącego wykazującego jedynie przychody ze stosunku pracy. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazał on, że skarżący wykonał wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w sposób wybiórczy. Wskazał między innymi na sprzeczne oświadczenia skarżącego dotyczące zamieszkiwania z rodziną oraz pominięcie przez skarżącego wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W złożonym sprzeciwie skarżący podkreślił, że w jego ocenie wyczerpująco wykazał on swoją sytuację materialną. Zaznaczył, iż przedłożył te dokumenty, które były w jego posiadaniu. Wyjaśnił, że z uwagi na problemy osobiste nie zamieszkuje obecnie z żoną i w tym zakresie korzysta z pomocy rodziny. Jednakże adres zameldowania żony jest ciągle jego adresem do korespondencji, gdyż ma możliwość odbioru poczty pod tym adresem a z uwagi na liczne postępowania podatkowe i karne zmiana adresu do korespondencji mogłaby powodować problemy związane z doręczaniem pism. Stwierdził również, że do sądu administracyjnego wniósł również inne skargi, dlatego nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ich opłaceniem, nawet w sytuacji, w której wpis wynosiłby 100 zł. Końcowo zaznaczył, że referendarz sądowy nie przeprowadził postępowania w sposób wyczerpujący i dokładny, co doprowadziło do wydania postanowienia niezgodnego ze stanem faktycznym. Należny wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). W rozpatrywanej sprawie przedstawiony stan faktyczny nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe są bowiem niekompletne a ich analiza zrodziła uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Przede wszystkim należy podkreślić, że nie można zdaniem Sądu stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, z kim skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe. W druku PPF podniósł on, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną M. Ł. oraz trójką dzieci: A. Ł., R. Ł. i S. Ł.. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. stwierdził natomiast, że zamieszkuje pod innym adresem. Na dowód powyższego przedłożył wprawdzie poświadczenia zamieszkania z dnia 8 lipca 2015 r., z których wynika, że jego małżonka wraz z dziećmi zameldowana jest pod adresem [...] I. [...], skarżący zaś – pod adresem [...] I. [...], jednak zwrócić należy uwagę, że wezwanie z dnia 30 czerwca 2015 r. do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy odebrał pod adresem [...] I. [...] J. Ł., wskazany przez doręczyciela jako "dorosły domownik" skarżącego. Co więcej, nawet jeśli skarżący przebywałby pod innym niż małżonka i dzieci adresem, nie oznacza to jeszcze zerwania więzów rodzinnych. W orzecznictwie podkreśla się, że jeśli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy pozostaje w związku małżeńskim, to fakt ten należy brać pod uwagę przy analizie jej możliwości finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14, LEX nr 1478770). Małżonkowie są bowiem obowiązani do wzajemnej pomocy i obowiązku tego nie wyłącza fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej. Uwaga powyższa ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie, gdyż skarżący nie nadesłał dokumentów, wskazujących na dochody i ewentualne oszczędności małżonki, która, jak wynika z akt sprawy, prowadzi działalność rolniczą, co jednocześnie stawia pod znakiem zapytania prawdziwość oświadczenia skarżącego, zgodnie z którym jedynym dochodem rodziny jest jego wynagrodzenie za pracę. Skarżący nie nadesłał także do niniejszej sprawy kopii ostatnich decyzji o przyznaniu płatności związanych z działalnością rolną, ograniczając się do nadesłania zaświadczenia o wysokości przeciętnego dochodu w gospodarstwie rolnym w 2014 / 2015 r. (wskazano w nim kwotę 2.869 zł). Wreszcie, wytknąć należy skarżącemu, że w sposób fragmentaryczny odniósł się do wezwania w kwestii nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (wezwanie to obejmowało także w sposób wyraźny rachunek jego małżonki), obrazujących ich stan oraz operacje na nich dokonane w ciągu ostatnich 3 miesięcy (w przypadku zaś zajęcia rachunków bądź ich likwidacji – stosownych zaświadczeń z banku). Skarżący nadesłał jedynie dwa wydruki internetowe - z dwóch rachunków bankowych (A) wskazujące na "brak wyciągów w okresie od 08 – 04 - 2015 r. / 08 – 07 – 2015", przy czym z akt sprawy o sygn. akt I SA/Gl 168/14 w której również toczyło się postępowanie dotyczące przyznania skarżącemu prawa pomocy wynika, że rachunków bankowych skarżący (ewentualnie również osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym) posiadał więcej – w ostatnio wymienionej sprawie mowa jest o pięciu rachunkach. Szczególnie podkreślić trzeba, że skarżący nie przedłożył wyciągu bądź zaświadczenia z banku dotyczącego rachunku jego małżonki, enumeratywnie wymienionego w wezwaniu z dnia 30 czerwca 2015 r. W ocenie Sądu, już sam fakt wybiórczego ustosunkowania się skarżącego do wezwania w zakresie przedstawienia stanu rachunków bankowych jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania mu prawa pomocy, wyklucza bowiem wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Reasumując, skarżący nie wykazał, że w stosunku do niego zachodzi przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W istocie nadesłał on bowiem jedynie tę część dokumentacji źródłowej, która miałaby przemawiać za uwzględnieniem jego wniosku, pomijając szereg dokumentów, o które był wzywany. Dodatkowej dokumentacji nie przedstawił także na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.