I SA/Gl 622/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Z dotychczasowego przebiegu niniejszego postępowania wynika m.in. fakt, że K. P. poniósł koszty związane z jego udziałem w procesie sądowym w łącznej wysokości 600 zł (wpis sądowy od skargi oraz opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem). Pismem procesowym z dnia 13 stycznia 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie dla niego adwokata "w celu złożenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie" od wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 6 listopada 2015 r. W załączeniu złożono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego motywach skarżący podniósł, że dysponuje bardzo skromnym dochodem. Zwrócił też uwagę, iż podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik małżonek, przy czym – jak oświadczył – jego konto wykazuje zadłużenie. Odnotował dalej, że w okresie o czerwca do września 2015 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim z uwagi na zmiany zwyrodnieniowe w układzie kostnym. Taki stan rzeczy do dnia dzisiejszego wiąże się z nakładami na leczenie w kwocie około 150 zł miesięcznie. Skarżący zeznał, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu małżonki. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zaznaczył, że w jego małżeństwie wyłączono wspólność majątkową. Podkreślił dalej, że dochody H. P. (małżonki) przeznaczone są na bieżące wydatki, w tym: opłaty za gaz (50 zł) i energię elektryczną (250 zł), zakup żywności (400 zł) i środków czystości (50 zł), jak również koszty związane z ogrzewaniem domu (4000 zł w skali roku). Dodatkowo małżonka skarżącego spłaca zobowiązanie kredytowe z ratą ukształtowaną na poziomie około 250 zł. Oszacowane przez skarżącego wydatki tego gospodarstwa zamykają się zatem łącznie w kwocie około 1.230,00 zł). Przy opisanej wyżej korespondencji skarżący dołączył dokumenty źródłowe, które potwierdzają to, że: jest ubezpieczony w KRUS; posiada schorzenia układu kostnego; przebywał w ww. okresie na zwolnieniu lekarskim. Z zaświadczenia o dochodach wynika, że w okresie od czerwca do sierpnia 2015 r. małżonka skarżącego pobierała wynagrodzenie w kwocie 1.758,00 zł brutto. W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał (patrz pismo z dnia 20 stycznia 2016 r.) skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez, w tym: 1) udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać w szczególności zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie od 1 września 2015 r. za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopie decyzji, którymi te świadczenia przyznano; 2) złożenie wyjaśnień na temat prac sezonowych, jakie w świetle ustaleń poczynionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skarżący wykonuje. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosownymi dowodami, w szczególności kopiami umów, na podstawie których prace te są lub były wykonywane w okresie ostatniego półrocza, pokwitowań wypłaty wynagrodzeń w tym okresie lub – w braku takich dokumentów – oświadczeniami osób, na rzecz których prace te były świadczone, wskazującymi wysokość wynagrodzenia i jego formę (gotówkową lub przelewem na rachunek bankowy) – powinny one zawierać dodatkowe oświadczenie, że składającym jej osobom znana jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy; 3) dostarczenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości posiadanego przez skarżącego (jego małżonkę) gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący lub któraś z osób pozostających w jego gospodarstwie domowym otrzymuje dopłaty związane z posiadanym gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości; 4) przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należało przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżący za rok 2015 nie wykazał dochodów do opodatkowania; 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2014; 6) przedłożenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. Jeżeli rachunki te są zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; 7) dostarczenie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym tych ponoszonych na leczenie, w szczególności na zakup leków, oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Jednocześnie zwrócono uwagę skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Odpowiadając na przybliżone wyżej wezwanie, skarżący oświadczył (patrz pismo z 3 lutego 2016 r.), że jego praca w [...] trwała od 2005 do 2011 r. W 2011 r. firma uległa rozwiązaniu i od tego okresu skarżący okazjonalnie pracował sezonowo bez stałej umowy. Zaakcentował dalej, że sprawa sądowoadministracyjna trwa od października 2014 r. i w tym okresie nie mógł nigdzie wyjechać chcąc pozostać dyspozycyjny dla organów administracji. W dalszej kolejności skarżący oświadczył, że kwestię kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wyjaśnił w poprzednim piśmie. W ramach korespondencji z 3 lutego 2016 r. skarżący nadesłał szereg dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. K. P. posiadał status osoby bezrobotnej w okresie od 16 stycznia 2002 r. do 5 lutego 2002 r. Umowa wyłączająca wspólność małżeńską została podpisana w dniu 11 stycznia 2001 r. Średnie, miesięczne wynagrodzenie żony skarżącego w okresie ostatnich czterech miesięcy wyniosło 1.298,79 zł netto. Dochodowość gospodarstwa rolnego, którego współwłaścicielem jest skarżący wyniosła w 2014 r. 542,55 zł. W ramach tego gospodarstwa, skarżący nie pobrał w latach 2004-2015 dopłat unijnych. Dochód brutto żony skarżącego w 2014 r. wyniósł 18.865,26 zł. H. P. posiada dwa rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe. Żaden z nich nie obsługuje jej dochodów z tytułu wynagrodzenia. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i m.in. ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Udzielenie tych wyjaśnień, a także udokumentowanie podnoszonych we wniosku okoliczności jest istotne z tego powodu, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w grudnie rzeczy do badania wzajemnej relacji pomiędzy dochodami strony wnioskującej, pomniejszonymi o niezbędne wydatki, a przewidywanymi kosztami postępowania sądowego. Przenosząc przywołane wyżej regulacje, stanowisko judykatury i założenia metodologiczne na grunt tej sprawy należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono, że nie wszystkie wątpliwości zostały przez skarżącego wyjaśnione, co przede wszystkim jest wynikiem mankamentów dowodowych wniosku. Po pierwsze, K. P. nie nadesłał dokumentacji źródłowej, która zobrazowałaby stałe, niezbędne wydatki ponoszone w jego gospodarstwie domowym. Skarżący poprzestał w tym względzie wyłącznie na deklaracji, która złożona została w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Dokumentacja zawarta w aktach administracyjnych odnosi się natomiast do stanu faktycznego sprzed ponad roku i nie może mieć w chwili obecnej charakteru poglądowego, a tym bardziej przesądzającego. Oprócz pkt 7, nie wykonano nadto w pełnym zakresie pkt 4 wezwania referendarza, wszak do dnia dzisiejszego skarżący nie nadesłał zaświadczenia właściwego organu podatkowego poświadczającego, że skarżący za rok 2015 nie wykazał dochodów do opodatkowania. Do mankamentów dowodowych należy również zaliczyć brak oświadczenia pracodawcy o sposobie wypłaty wynagrodzenia na rzecz H. P., choć wyraźnie w pkt 1 wezwania z dnia 20 stycznia 2016 r. zwracano na to uwagę. Trzeba przy tym odnotować, że na żadnym z dwóch wyciągów bankowych nie odnotowano transakcji, które obsługiwałaby ww. stosunek zatrudnienia. Rzeczone wyżej wyciągi z rachunku bankowego, zamiast wyjaśnić część wątpliwości, które zrodziły się w tej sprawie, jeszcze bardziej jej pogłębiły. Odnotowano bowiem transakcję obciążeniową na rzecz K. P. w kwocie 1500 zł. Oznacza to, że pomimo deklarowanych przez skarżącego problemów finansowych, z jego budżetu domowego mogą być przeznaczane środki pieniężne na rzecz osób trzecich. Bez znaczenia jest przy tym to, że środki te zostały przekazane z rachunku bankowego należącego do żony skarżącego, z którą podpisał umowę wyłączającą wspólność majątkową. Na potrzebę rozpoznania wniosku wzięto pod uwagę również dochody H. P., wszak zgodnie z bogatym w tym względzie orzecznictwem sądu kasacyjnego, nawet w sytuacji, gdy pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi to okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od przywołanych wyżej spostrzeżeń, należało podkreślić, że skarżący uiścił już w tej sprawie opłaty sądowe w łącznej kwocie 600 zł. Na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi w tym przypadku 250 zł. Na zbliżonym pułapie kształtuje się także wynagrodzenie adwokata za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji i - zgodnie z § 18 ust. pkt 1 lit. c) rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), mającym tutaj zastosowanie na gruncie § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) – jest to kwota 240 zł. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.