I SA/Gl 633/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2014 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100,00 zł skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca podkreśliła, że zobowiązana została do uiszczenia wpisów od skarg w pięciu sprawach o sygn. akt od I SA/Gl 630/15 do I SA/Gl 634/15, co daje łączną sumę wpisów wynoszącą 500,00 zł. Podniosła, że utrzymuje się z niewielkiej emerytury (795,00 zł brutto) i prowadzi działalność gospodarczą (bar) ze stratą, która w pierwszym półroczu bieżącego roku wyniosła 4000,00 zł. Zaznaczyła, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, lecz pomaga matce, która jest osobą starszą i często przechodzi zabiegi chirurgiczne. Według wniosku majątek skarżącej składa się z lokalu mieszkalnego, lokalu użytkowego wykorzystywanego na potrzeby baru oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 585 m2, położonej w C. Do wniosku załączono potwierdzenie wypłaty emerytury w kwocie 795,03 zł oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze bieżącego roku. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że w świetle nadesłanego przez skarżącą podsumowania księgi przychodów i rozchodów skarżąca uzyskała za pierwsze półrocze 2015 r. przychód w łącznej kwocie 48.098,32 zł oraz poniosła koszty wynoszące w sumie 52.142,08 zł, co daje stratę w kwocie 4043,76 zł. Z dokumentacji tej wynika jednak, że od kwietnia 2015 r. zredukowała koszty wynagrodzeń, co m.in. spowodowało, że już od maja bieżącego roku wykazywany jest zysk. W czerwcu 2015 r. skarżąca uzyskała nadto znacznie wyższy przychód niż w poprzednich miesiącach, bo w kwocie 13.349,07 zł. Oznacza to, że przy kosztach w wysokości 9.445,18 zł (w tym kwocie 4.597,85 zł przeznaczonej na zakup towarów handlowych i materiałów oraz pozostałych wydatkach w kwocie 4,847,33 zł) uzyskała zysk w kwocie 3903,89 zł. Nadwyżka przychodów uzyskanych tylko w czerwcu 2015 r. nad poniesionymi kosztami przekracza zatem ponad ośmiokrotnie sumę wpisów od skarg we wszystkich sprawach skarżącej, nadto suma tych wpisów stanowi jedynie 5,3% wspomnianych kosztów. Referendarz sądowy stwierdził również, że poprawę sytuacji finansowej skarżącej, która nastąpiła w czerwcu 2015 r. z dużym prawdopodobieństwem uznać można za tendencję stałą, z uwagi na rozpoczęcie sezonu wakacyjnego, będącego okresem korzystnym dla osób świadczących usługi gastronomiczne. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła o "zmianę zaskarżonego postanowienia". Podniosła, że błędne jest twierdzenie referendarza sądowego, iż w prowadzonej działalności gospodarczej zawsze dochodzi do wielokrotnej poprawy przychodów w okresie letnim, które pozwoliłyby zredukować wcześniejszą stratę. Dodała, że w okresie letnim ponosi dodatkowe koszty działalności, związane ze zorganizowaniem i opłaceniem tzw. "ogródka", gdyż jej lokal barowy jest ciasny (obejmuje 3 stoliki), co wyklucza możliwość jego użytkowania w sposób optymalny. Zaznaczyła też, że referendarz sądowy nie zwrócił się do niej o dodatkowe wyjaśnienia w trybie przepisu art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła kopię decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] zezwalającej na zajęcie terenów ulicznych przy [...] w C. o powierzchni 21,85 m2 na okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. w celu ustawienia ogródka letniego i nakładającej na skarżącą opłatę z tym związaną w wysokości 1016,02 zł za zajęcie pasa drogowego. Skarżąca zaznaczyła też w sprzeciwie, że korzystając z terenu przed barem w okresie od maja do października (poprzez ustawienie ogródka letniego) zmuszona jest ponieść koszt w wysokości 6 x 1016,02 zł. Na podstawie zarządzenia z dnia 14 września 2015 r. wezwano skarżącą – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez: - nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącą w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące; - nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącą za rok 2014; - nadesłanie, składanych przez skarżącą, miesięcznych deklaracji dotyczących podatku od towarów i usług (VAT-7) za trzy ostatnie miesiące. Jeżeli natomiast deklaracje takie nie zostały złożone – należało przedłożyć zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, potwierdzające ten fakt; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącą przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca; - nadesłanie kopii aktualnych decyzji Prezydenta Miasta C. dotyczących zezwolenia na zajęcie terenów ulicznych w celu ustawienia ogródka letniego, dotyczących okresu po 31 sierpnia 2015 r.; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, inne wydatki, w tym związane z deklarowaną przez skarżącą pomocą udzielaną matce). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Wezwanie powyższe zawierało ponadto wskazanie, że niezastosowanie się do niego może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 25 września 2015 r. skarżąca zaznaczyła, że nie posiada rachunku rozliczeniowego baru ze względu na niskie obroty, co dodatkowo obciążałoby koszty prowadzonej działalności. Podniosła, że od wielu lat (po rozwodzie) nikogo nie zameldowała w mieszkaniu i nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego zaś drukowanie dodatkowych zaświadczeń naraża ją na wydatkowanie opłat i stratę czasu. Dodała, że żądanie od niej szczegółowych informacji z księgi przychodów i rozchodów jest nieuzasadnione, gdyż "żadna kontrola urzędowa skarbowa, ani też handlowa nie stwierdziła uchybień". Wyraziła jednocześnie zdziwienie, że zażądano od niej wyjątkowo szczegółowego "dokumentowania kontrahentów z książki przychodów i rozchodów" i stwierdziła, że zakres żądania "wykracza poza uprawnienie z art. 255 Ppsa". Skarżąca zażądała też doręczenia "treści zarządzenia Sędziego, z którego wynikają żądania podważające wiarygodność mojego oświadczenia co do możliwości sfinansowania kosztów sądowych". Do pisma z dnia 25 września 2015 r. skarżąca dołączyła dokumenty źródłowe, w tym: potwierdzenie wypłaty emerytury w kwocie 795,03 zł; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze 2015 r. i obliczenia dochodów z tej księgi za okresy styczeń – grudzień 2014 r., styczeń – czerwiec 2015 r., styczeń – lipiec 2015 r., styczeń – sierpień 2015 r.; obliczenie dochodu za miesiąc czerwiec 2015 r., lipiec 2015 r., sierpień 2015 r.; deklarację VAT-7 za czerwiec 2015 r., lipiec 2015 r. oraz sierpień 2015 r.; kserokopie paragonów, potwierdzających sprzedaż towarów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć dalej należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). Należy także wskazać, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpatrywanej sprawie, po wniesieniu przez skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza Sąd uznał, iż konieczne jest wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 255 P.p.s.a., co znalazło odzwierciedlenie w skierowanym do niej wezwaniu z dnia 15 września 2015 r. Rozpatrując zatem obecnie wniosek skarżącej, z uwzględnieniem przedłożonych przez nią w odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 września 2015 r. dokumentów Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy. Przede wszystkim zwrócić tutaj należy uwagę, że jak wynika z nadesłanych dokumentów skarżąca, prowadząca działalność gospodarczą ze stratą, już w miesiącu maju 2015 r. zaczęła wykazywać zysk. Sytuacja ta uległa dalszej wyraźnej poprawie w czerwcu bieżącego roku, kiedy to skarżąca uzyskała znacznie wyższy przychód niż w poprzednich miesiącach, bo w kwocie 13.349,07 zł, co dało w rezultacie zysk w wysokości 3903,89 zł. Co więcej, z nadesłanych następnie na wezwanie Sądu w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów wynika, że dalsza znacząca poprawa sytuacji finansowej skarżącej miała miejsce w sierpniu 2015 r., kiedy to odnotowany został dochód w wysokości 12.645,93 zł (przychód wyniósł 22.599,31 zł, przy zakupie towarów i materiałów na kwotę 5.387,22 zł oraz poniesionych wydatkach w wysokości 4.566,16 zł). Wskazany wyżej wzrost dochodów dokumentuje zarówno przedłożone przez skarżącą obliczenie dochodu za sierpień 2015 r. z księgi przychodów i rozchodów, jak również przedłożona deklaracja VAT-7 za sierpień 2015 r., obrazująca znaczący wzrost kwoty podstawy opodatkowania, bo wynoszącej 22.599,00 zł. W ocenie Sądu, już ta okoliczność wyklucza możliwość przyznania skarżącej prawa pomocy. Nadwyżka przychodów nad kosztami poniesionymi z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności w omawianym okresie stanowi bowiem dwudziestoczterokrotność sumy wpisów od skarg, należnych we wszystkich sprawach ze skarg wnioskodawczyni, zawisłych przed tut. Sądem. Tym samym, wskazany ułamek uzyskanego dochodu mógł zostać przez skarżącą przeznaczony na sfinansowanie jej udziału w postępowaniach sądowych, w których koszty sprowadzają się na obecnym etapie jedynie do jednorazowego uiszczenia wpisów od pięciu skarg. Zaznaczyć jednocześnie należy, że jak podkreśla się w orzecznictwie, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043). W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, zgodnie z którym strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 152/14, LEX nr 1494641). Niezależnie od powyższego wytknąć należy skarżącej, że nie nadesłała całości dokumentacji źródłowej, objętej wezwaniem z dnia 15 września 2015 r. a przedstawiła jedynie wybrane dokumenty. Uwaga ta odnosi się szczególnie do braku odpisów bądź kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. (skarżąca bowiem, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, uzyskuje dochody), braku udokumentowania wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz tych związanych z deklarowaną przez skarżącą pomocą, udzielaną matce. Skarżąca nie nadesłała także jakichkolwiek wyciągów z rachunków bankowych, pomimo wezwania jej do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca stwierdziła jedynie, że nie posiada rachunku rozliczeniowego baru ze względu na niskie obroty. W tym miejscu zaakcentować należy, że zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 584 ze zm.), dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Akcentuje się również, że niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). W rozpatrywanej sprawie dokumentacja źródłowa została przez skarżącą przedstawiona w sposób wybiórczy, co stanowi również podstawę do odmowy przyznania jej prawa pomocy. Końcowo zwrócić należy również uwagę na niekonsekwencję skarżącej, która z jednej strony zarzuca referendarzowi sądowemu, że nie zwrócił się do niej o dodatkowe wyjaśnienia w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., następnie zaś kwestionuje zakres żądania, zawartego w wystosowanym do niej wezwaniu z dnia 15 września 2015 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, skarżąca nie wykazała, że w stosunku do niej zachodzi przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy. Nadesłała ona bowiem jedynie część dokumentacji źródłowej, nadto z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach wszczętych przez nią postępowań sądowoadministracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.