I SA/Gl 656/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Dorota Kozłowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi H. K., L. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 r. oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z [...] nr [...], na podstawie art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm., dalej: O.p.) po rozpoznaniu wniosku z 21 października 2021 r. złożonego przez pełnomocnika H.K. oraz L.K. (dalej: podatnicy, skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. (dalej: organ pierwszej instancji) z [...] nr [...] wydanej w trybie wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji. Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ pierwszej instancji decyzją z [...] skierowaną do podatników: 1. stwierdził istnienie przesłanki wznowieniowej z art. 240 § 1 pkt 5 O.p.; 2. uchylił w części własną decyzję - nakaz płatniczy z [...] nr [...] w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r.; 3. ustalił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r. w kwocie [...] zł. Pismem z 21 października 2020 r. nadanym tego samego dnia pocztą, podatnicy reprezentowani przez radcę prawnego wnieśli odwołania od decyzji organu pierwszej instancji dotyczących wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2015-2020. W treści odwołania zawarto wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wnioskodawca podniósł, że w dniu [...] pełnomocnik brał udział w uroczystościach pogrzebowych (w parafii [...] w S.) i nie mógł nadać odwołania. W piśmie z 24 listopada 2020 r. pełnomocnik dodatkowo wyjaśnił, że ceremonia pogrzebowa dotyczyła [...], który urodził się [...]. Zdaniem wnioskodawcy sytuacja ta tworzyła obiektywne przeszkody do złożenia pisma oraz powołał się na względy humanitaryzmu i potrzeby otoczenia rodziny troskliwą opieką. Organ odwoławczy postanowieniem z [...] stwierdził wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. Następnie organ odwoławczy postanowieniem z [...] odmówili przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wskazanej powyżej decyzji. Na wstępie organ odwoławczy omówił treść art. 162 § 1 O.p., regulującego instytucję przewrócenia terminu. Następnie organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, a także w literaturze przedmiotu wskazuje się, że staranność w dotrzymywaniu terminów ustawowych jest podstawowym warunkiem realizacji uprawnień procesowych, a przywracanie terminów ograniczone jest w zasadzie do przypadków, w których terminowe dopełnienie obowiązku okazało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt IlI SA 1716/99. Jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest brak winy strony w jego uchybieniu, przy czym przepis art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia przywrócenia terminu od wystąpienia braku winy w określonym stopniu. Powyższe oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06. Szczególne i podwyższone wymagania stosowane są wobec profesjonalnych pełnomocników procesowych, którzy powinni wykazać się odpowiednią wysoką dbałością o zabezpieczenie interesów podmiotów jakie reprezentują. Organ odwoławczy podkreślił, że termin do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej organu pierwszej instancji upływał z dniem 19 października 2020 r. Zdarzenie na jakie powołuje się wnioskodawca dla uzasadnienia niedochowania terminu (udział w pogrzebie [...]) nastąpiło w dniu [...], a zatem już po upływie terminu do dokonania czynności procesowej, którego przywrócenia się domaga. W ocenie organu odwoławczego wnioskodawca nie uprawdopodobnił tego, że śmierć [...] (syn urodził się [...]) spowodowała wystąpienie obiektywnej przeszkody dla dochowania terminu dla wniesienia odwołania. Wnioskodawca powołał się ogólnikowo na "potrzebę otoczenia rodziny troskliwą opieką", co miało uniemożliwić terminowe wniesienie odwołania również przed dniem pogrzebu. Zdaniem organu odwoławczego nie sposób przyjąć tylko na podstawie okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę, że śmierć osoby nie będącej członkiem rodziny (wnioskodawca nie wskazuje na występowanie powinowactwa ze zmarłym) stanowiła okoliczność uniemożliwiającą zawodowemu zastępcy procesowemu terminowe wywiedzenie odwołania od decyzji. Niezależnie od wcześniejszego zauważyć należy, że wnioskodawca nie wskazał daty śmierci osoby, w której pogrzebie uczestniczył. W oparciu o doświadczenie życiowe nie sposób przyjąć, że do śmierci doszło w ostatnim dniu terminu do wniesienia odwołania tj. 19 października 2020 r. Skargę na postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył pełnomocnik skarżących, wnosząc o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji (powinno być postanowienia - przypis Sądu) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji; 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; 3. na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dodatkowych dokumentów: a) pierwszej strony aktu poświadczenia dziedziczenia po J.J., b) aktu urodzenia syna pełnomocnika, celem stwierdzenia zaistnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Pełnomocnik skarżących zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: 1. art. 162 O.p. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą odmową przywrócenia terminu; 2. art. 18 Konstytucji RP w zw. z art. 2 oraz w zw. z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 18 Konstytucji RP poprzez uznanie przez organ odwoławczy, iż rodzicielstwo pełnomocnika nie zasługuje na ochronę prawną, a jednocześnie dyskryminację pełnomocnika polegającą na uznaniu, iż tylko formalne powinowactwo daje podstawy do usprawiedliwienia przywrócenia terminu. Pełnomocnik skarżących w uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności wskazał, że z przyczyn formalnych nie miał możliwości niezwłocznego przedłożenia aktu zgonu [...], jednakże wraz ze skargą złożył akt urodzenia syna oraz pierwszą stronę aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym [...]. Dalej pełnomocnik skarżących wywodził, że wydarzenia w jego życiu rodzinnym (a nie tylko strony) mogą być przyczyną do złożenia wniosku o przywrócenie terminu i o ile są uzasadnione powinny zostać uwzględnione. Pełnomocnik wskazał, iż w bliskiej odległości czasowej nałożyły się na siebie okoliczności związane ze śmiercią [...], pogrzebu [...] i wreszcie urodzenia dziecka. Pierwsza z tych okoliczności miała miejsce jeszcze w czasie biegu terminu do wniesienia odwołania. Wydaje się (a nawet jest to pewne), iż system prawny wymaga od zawodowych pełnomocnik podporządkowania życia zawodowego toczącym się postępowaniom prowadzonym na podstawie ustawy. Jednakże system ten nie powinien wymagać heroizmu, jak zdaje się sugerować organ. W pewnych wyjątkowych okolicznościach i przyczyny dotykające bezpośrednio pełnomocnika powinny być podstawą do przywrócenia terminu. Tym bardziej wnioski takie powinny być uwzględniane w sytuacji niezwłocznego wniesienia środka zaskarżenia po ustaniu przyczyny do jego wniesienia. Natomiast wskazanie na konieczność zaistnienia stosunku powinowactwa (co mogłoby usprawiedliwiać wniosek o przywrócenie terminu) jest pewnym przejawem dyskryminacji życia rodzinnego osób będących w związkach nieformalnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) nie przeprowadził dowodów z dokumentów wnioskowanych przez pełnomocnika skarżących, gdyż po pierwsze rozpoznawał sprawę w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 P.p.s.a.) a nie na rozprawie. Po drugie poświadczona za zgodność kopia aktu urodzenia syna pełnomocnika znajduje się już w aktach administracyjnych. Niemniej załączone do skargi kopie dokumentów Sąd potraktował jako załączniki do skargi. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 162 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z powyższego przepisu wynika, że organ podatkowy przywróci termin do dopełnienia czynności, dla której termin był określony, gdy kumulatywnie spełnione zostaną cztery przesłanki, tj., gdy podatnik: 1. złoży wniosek o przywrócenie terminu z podaniem przyczyn naruszenia terminu, 2. uprawdopodobni (przedstawi wiarygodne okoliczności), że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, 3. wniesie prośbę (podanie, wniosek) o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 4. równocześnie (jednocześnie) z wniesieniem wniosku dopełni czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W odniesieniu do tej spornej przesłanki w piśmiennictwie przyjmuje się, że winę należy pojmować w sposób obiektywny, wymagając od strony staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu przez stronę. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, aby w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych (por. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1970 r., s. 136). Również w orzecznictwie wskazuje się, że brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt III CRN 448/71). Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby niedbalstwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1579/20 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3655/17). Jako przyczynę uzasadniająca przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej wskazuje się np. nagłą chorobę, jeżeli było to schorzenie uniemożliwiające dokonanie tej czynności samodzielnie oraz gdy jednocześnie nie można było przy dokonaniu tej czynności wyręczyć się innymi osobami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1920/20). W przypadku, kiedy za stronę działa pełnomocnik o zachowaniu należytej staranności należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. Podkreślenia wymaga, że ustanowienie przez stronę zawodowego pełnomocnika ma na celu należyte zabezpieczenie przysługujących jej praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 207/17). Trzeba przy tym wskazać na ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3330/17). Domagając się przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej pełnomocnik skarżących podniósł, że w dniu [...] brał udział w uroczystościach pogrzebowych [...], który urodził się [...] i nie mógł nadać odwołania. W skardze pełnomocnik zwrócił uwagę na bliską odległość czasową pomiędzy śmiercią [...], pogrzebem [...] i wreszcie urodzeniem dziecka. Należy jednak porównać daty tych zdarzeń: śmierć [...] pełnomocnika skarżących miała miejsce w dniu [...], pogrzeb [...] odbył się [...] i a syn pełnomocnika urodził się dopiero w dniu [...]. Natomiast termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 19 października 2020 r. (poniedziałek). Zaś pogrzeb [...] odbył się [...] później. W świetle przedstawionych okoliczności sprawy, Sąd przyznaje rację organowi odwoławczemu, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących nie wskazał takich okoliczności, które przemawiałyby za tym, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez swojej winy. W celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest wskazanie związku przyczynowo-skutkowego, pomiędzy okolicznościami na jakie powołuje się ubiegający o przywrócenie terminu, a zdarzeniem jakim jest uchybienie terminu. Chodzi o przedstawienie przekonywującego łańcucha zdarzeń i okoliczności prowadzącego do wniosku, że danemu podmiotowi nie sposób przypisać winy w uchybieniu terminowi. Przypomnieć należy, że obowiązkiem zawodowego pełnomocnika jest zapewnienie pomocy prawnej swojemu mocodawcy (np. ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego), wówczas gdy sam nie jest w stanie jej udzielić albo też poinformowanie mocodawcę o niemożności udzielenia pomocy. W konsekwencji, nie można uznać, że organ naruszył przepis art. 162 § 1 O.p. wydając zaskarżone postanowienie. Chybione okazały się wskazane w skardze zarzuty naruszenia art. 18 Konstytucji RP w zw. z art. 2 oraz w zw. z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 18 Konstytucji RP. Nie zostały bowiem naruszone: zasada demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasada równości i zakaz dyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP), czy też art. 18 Konstytucji RP statuujący ochronę małżeństwa, rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa. Nie można bowiem przeciwstawiać ochrony życia rodzinnego, obowiązkowi profesjonalnego pełnomocnika w dochowaniu terminom procesowym. W specyfikę wolnych zawodów prawniczych wpisana jest konieczność troski o zapewnienie ochrony podmiotom, których prowadzenie spraw zobowiązał się pełnomocnik. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.