I SA/Gl 659/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi H. K., L. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. oddala skargę. Przedmiotem skargi H. K. i L. K. (dalej "skarżący") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "organ odwoławczy") z dnia [...] r. wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. (dalej "organ pierwszej instancji") z dnia [...] r. wydanej w trybie wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie m.in. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej "o.p."), skierowaną do skarżących: 1) stwierdził istnienie przesłanki wznowieniowej z art. 240 § 1 pkt 5 o.p., 2) uchylił w części wydany nakaz płatniczy z dnia [...] r. w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r., 3) ustalił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. w kwocie [...] zł. 2. Pismem z 21 października 2020 r., nadanym tego samego dnia pocztą, skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego (A. S., dalej "AS"), wnieśli odwołania od decyzji organu pierwszej instancji wydanych w trybie wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2015-2020, w tym od ww. decyzji z dnia [...] r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek, pełnomocnik skarżących wyjaśnił, iż w dniu [...] r. brał udział w uroczystościach pogrzebowych (w parafii Św. [...] w S.) i nie mógł nadać odwołania. W piśmie z dnia 24 listopada 2020 r. dodatkowo podniósł, że ceremonia pogrzebowa dotyczyła dziadka macierzystego syna pełnomocnika, który urodził się [...] r. Zdaniem pełnomocnika, sytuacja ta tworzyła obiektywne przeszkody do złożenia odwołania. Powołał się na względy humanitaryzmu i potrzebę otoczenia rodziny troskliwą opieką. 3. Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 163 § 2 o.p., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. wydanej w trybie wznowienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. Organ odwoławczy wskazał, iż termin do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej organu pierwszej instancji upływał z dniem 19 października 2020 r., a zdarzenie na jakie powołuje się pełnomocnik skarżących dla uzasadnienia niedochowania terminu do wniesienia odwołania (udział w pogrzebie dziadka macierzystego syna pełnomocnika) nastąpiło w dniu 20 października 2020 r., czyli już po upływie terminu do dokonania tej czynności procesowej, którego przywrócenia się domaga. W ocenie organu odwoławczego, pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił tego, że śmierć (dziadka ojczystego syna pełnomocnika urodzonego [...] r.) spowodowała wystąpienie obiektywnej przeszkody dla dochowania terminu dla wniesienia odwołania. Pełnomocnik powołał się ogólnikowo na "potrzebę otoczenia rodziny troskliwą opieką", co miało uniemożliwić terminowe wniesienie odwołania również przed dniem pogrzebu. Zdaniem organu odwoławczego, nie sposób przyjąć tylko na podstawie okoliczności wskazanych przez pełnomocnika skarżących, że śmierć osoby niebędącej członkiem rodziny (pełnomocnik nie wskazuje na występowanie powinowactwa ze zmarłym) stanowiła okoliczność uniemożliwiającą zawodowemu zastępcy procesowemu terminowe wywiedzenie odwołania od decyzji. Organ odwoławczy zauważył, że pełnomocnik skarżących nie wskazał daty śmierci osoby, w której pogrzebie uczestniczył. Organ, powołując się na doświadczenie życiowe, argumentował, iż trudno przyjąć, że do śmierci doszło w ostatnim dniu terminu do wniesienia odwołania, tj.19 października 2020 r. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżących radca prawny AS wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu, 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów procesu w tym i kosztów zastępstwa według norm przepisanych, 3) w oparciu o art. 106 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dodatkowych dokumentów: pierwszej strony aktu poświadczenia dziedziczenia po J.J. i aktu urodzenia syna pełnomocnika, celem stwierdzenia zaistnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Zarzucił naruszenie art. 162 o.p. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą odmową przywrócenia terminu oraz art. 18 Konstytucji w zw. z art. 2, w zw. z art. 32 ust. 2 Konstytucji oraz art. 18 Konstytucji poprzez uznanie przez organ odwoławczy, iż rodzicielstwo pełnomocnika nie zasługuje na ochronę prawną, a jednocześnie dyskryminację pełnomocnika polegająca na uznaniu, iż tylko formalne powinowactwo usprawiedliwia przywrócenie terminu. Uzasadniając skargę, pełnomocnik skarżących wyjaśnił, iż z przyczyn formalnych nie miał możliwości przedłożenia aktu zgonu dziadka macierzystego swojego syna, jednakże w oparciu o stosowną podstawę prawną składa ze skargą akt urodzenia syna wraz pierwszą stroną aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym dziadku macierzystym syna pełnomocnika. Wskazane daty jednoznacznie świadczą o istnieniu przeszkody w złożeniu odwołania w trakcie biegu terminu do jego złożenia. Argumentował, że w bliskiej odległości czasowej nałożyły się na siebie okoliczności związane ze śmiercią dziadka macierzystego syna pełnomocnika, jego pogrzebu i urodzenia dziecka. Pierwsza z tych okoliczności miała miejsce jeszcze w czasie biegu terminu do wniesienia odwołania. Wydaje się (a nawet jest to pewne), iż system prawny wymaga od zawodowych pełnomocnik podporządkowania życia zawodowego toczącym się postępowaniom prowadzonym na podstawie ustawy. Jednakże system ten nie powinien wymagać heroizmu, jak zdaje się sugerować organ pierwszej instancji. W pewnych wyjątkowych okolicznościach przyczyny dotykające bezpośrednio pełnomocnika powinny być podstawą do przywrócenia terminu. Wskazanie przez organ odwoławczy na konieczność zaistnienia stosunku powinowactwa (co mogłoby usprawiedliwiać wniosek o przywrócenie terminu) jest pewnym przejawem dyskryminacji życia rodzinnego osób będących (z wyboru lub z konieczności) w związkach nieformalnych. 5. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że tut. Sąd rozstrzygał już analogiczne sprawy, oddalając skargi skarżących w sprawach o sygnaturach: I SA/Gl 654/21, I SA/Gl 655/21 i I SA/Gl 656/21 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając powyższe na względzie, w pełni podzielając ocenę prawną Sądu wyrażoną w powołanych wyżej wyrokach, w dalszej części uzasadnienia Sąd przywoła rozważania prawne w nich zawarte. Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) nie przeprowadził dowodów z dokumentów wnioskowanych przez pełnomocnika skarżących, gdyż po pierwsze rozpoznawał sprawę w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.) a nie na rozprawie. Po drugie poświadczona za zgodność kopia aktu urodzenia syna pełnomocnika znajduje się już w aktach administracyjnych. Niemniej załączone do skargi kopie dokumentów Sąd potraktował jako załączniki do skargi. Zgodnie z art. 162 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z powyższego przepisu wynika, że organ podatkowy przywróci termin do dopełnienia czynności, dla której termin był określony, gdy kumulatywnie spełnione zostaną cztery przesłanki, tj., gdy podatnik: 1. złoży wniosek o przywrócenie terminu z podaniem przyczyn naruszenia terminu, 2. uprawdopodobni (przedstawi wiarygodne okoliczności), że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, 3. wniesie prośbę (podanie, wniosek) o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 4. równocześnie (jednocześnie) z wniesieniem wniosku dopełni czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W odniesieniu do tej spornej przesłanki w piśmiennictwie przyjmuje się, że winę należy pojmować w sposób obiektywny, wymagając od strony staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu przez stronę. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, aby w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych (por. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1970 r., s. 136). Również w orzecznictwie wskazuje się, że brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt III CRN 448/71). Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby niedbalstwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1579/20 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3655/17). Jako przyczynę uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej wskazuje się np. nagłą chorobę, jeżeli było to schorzenie uniemożliwiające dokonanie tej czynności samodzielnie oraz gdy jednocześnie nie można było przy dokonaniu tej czynności wyręczyć się innymi osobami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1920/20). W przypadku, kiedy za stronę działa pełnomocnik o zachowaniu należytej staranności należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. Podkreślenia wymaga, że ustanowienie przez stronę zawodowego pełnomocnika ma na celu należyte zabezpieczenie przysługujących jej praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 207/17). Trzeba przy tym wskazać na ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3330/17). Domagając się przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, pełnomocnik skarżących podniósł, że w dniu 20 października 2020 r. brał udział w uroczystościach pogrzebowych dziadka macierzystego swojego syna, który urodził się [...] r. i nie mógł nadać odwołania. W skardze pełnomocnik zwrócił uwagę na bliską odległość czasową pomiędzy śmiercią dziadka macierzystego jego syna, pogrzebem dziadka syna i wreszcie urodzeniem dziecka. Należy jednak porównać daty tych zdarzeń: śmierć dziadka macierzystego syna pełnomocnika skarżących miała miejsce w dniu [...] r., pogrzeb dziadka syna odbył się 20 października 2020 r. i a syn pełnomocnika urodził się dopiero w dniu [...] r. Natomiast termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 19 października 2020 r. (poniedziałek). Zaś pogrzeb dziadka syna odbył się dzień później. W świetle przedstawionych okoliczności sprawy, Sąd przyznaje rację organowi odwoławczemu, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących nie wskazał takich okoliczności, które przemawiałyby za tym, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez swojej winy. W celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest wskazanie związku przyczynowo-skutkowego, pomiędzy okolicznościami na jakie powołuje się ubiegający o przywrócenie terminu, a zdarzeniem jakim jest uchybienie terminu. Chodzi o przedstawienie przekonywującego łańcucha zdarzeń i okoliczności prowadzącego do wniosku, że danemu podmiotowi nie sposób przypisać winy w uchybieniu terminowi. Przypomnieć należy, że obowiązkiem zawodowego pełnomocnika jest zapewnienie pomocy prawnej swojemu mocodawcy (np. ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego), wówczas gdy sam nie jest w stanie jej udzielić albo też poinformowanie mocodawcę o niemożności udzielenia pomocy. W konsekwencji, nie można uznać, że organ naruszył przepis art. 162 § 1 o.p. wydając zaskarżone postanowienie. Chybione okazały się wskazane w skardze zarzuty naruszenia art. 18 Konstytucji RP w zw. z art. 2 oraz w zw. z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 18 Konstytucji RP. Nie zostały bowiem naruszone: zasada demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasada równości i zakaz dyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP), czy też art. 18 Konstytucji RP statuujący ochronę małżeństwa, rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa. Nie można bowiem przeciwstawiać ochrony życia rodzinnego, obowiązkowi profesjonalnego pełnomocnika w dochowaniu terminom procesowym. W specyfikę wolnych zawodów prawniczych wpisana jest konieczność troski o zapewnienie ochrony podmiotom, których prowadzenie spraw zobowiązał się pełnomocnik. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.