I SA/Gl 677/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. A Sp. z o.o. w D. wniosła o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Spółka nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości, które mogłaby spieniężyć (nieruchomość obciążona jest hipoteką, a ruchomości przedstawiają wartość złomową). Spółka ze względu na trudną sytuację finansową nie zatrudnia żadnego pracownika, a wszystkie jej organy pracują bez wynagrodzenia. Skarżąca od kilku lat pozostaje w sporze w Urzędem Miasta w B. w zakresie podatku od nieruchomości. Jej zdaniem, bez pomocy prawnej, pomyślne dla Spółki zakończenie postępowań wydaje się niemożliwe. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał podstawowy (zakładowy) Spółki stanowi równowartość kwoty 200.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyceniono na 1.488.948,77 zł. W ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 31.769,80 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na dzień 14 października 2013 r. wyniosło 0,21 zł. Końcowo zaznaczono, że posiadany majątek księgowo stanowi znaczną wartość, lecz jest zdekapitalizowany; budynek w większości nie posiada centralnego ogrzewania i wymaga kapitalnego remontu. Jest to więc wartość księgowa a nie rynkowa. Ponadto budynek ten obciążony jest hipoteką i z tego powodu nie może być sprzedany, ani nie może stanowić zabezpieczenia kredytu. W pkt 11 wniosku oświadczono, że Spółka korzystała z usług radcy prawnego, ale aktualnie jej na to nie stać. Pismem z dnia 18 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie odpisu sprawozdania finansowego skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) za rok obrotowy 2012; 2) nadesłanie odpisu sprawozdania finansowego za okres od stycznia 2013 r. do września 2013 r., a w przypadku jego braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) przedłożenie aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej; 4) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012; 5) nadesłanie odpisu deklaracji skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy; 6) nadesłanie odpisów raportów kasowych skarżącej za sześć ostatnich miesięcy uwzględniających szczegółowy opis zdarzeń gospodarczych; 7) nadesłanie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W razie, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 8) nadesłanie tytułu prawnego, mocą którego rozwiązano współpracę z r.pr. S. K.; 9) udokumentowanie obciążenia hipoteką posiadanych nieruchomości oraz wartość złomową ruchomości. Ponadto, z uwagi na fakt, iż w druku PPPr Spółka wskazała, że wnosi o ustanowienie adwokata bądź doradcy podatkowego, zobowiązano ją do jednoznacznego oznaczenia pełnomocnika, o którego wyznaczenie się ubiega. Pouczono przy tym Spółkę, że odpowiedzi należy udzielić w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że strona ubiega się o wyznaczenie adwokata, który jako pierwszy z listy wskazany został w rubryce nr 4. W odpowiedzi na wezwanie, Prezes skarżącej oświadczył, że "Spółka nie posiada środków na opłacenie usługi Pana radcy prawnego S. K., który żąda wynagrodzenia za każdą czynność." Wyjaśnił dalej, że informacje dotyczące księgi wieczystej są dostępne na odpowiedniej stronie internetowej, a dla jej skorzystania wskazał na numer elektronicznej księgi wieczystej. Przy ww. piśmie nadesłano dokumenty źródłowe, w tym: informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2012 r. [wynika z niej m.in., że na koniec 2012 r. Spółka posiadała środki trwałe, na które składały się: grunty (32.319,00 zł); budynki i budowle (1.468.803,80 zł); urządzenia techniczne maszyny (189.193,15 zł); środki transportu (42.458,19 zł) - przy tej ostatniej pozycji Spółka odnotowała zwiększenie wartości tychże środków o 24.200,00 zł]; bilans ze stanem na 31 grudnia 2012 r. [(stan aktywów obrotowych wynosił 448.274,02 zł; w znacznej mierze stanowią należności krótkoterminowe (366.295,52 zł) oraz środki w kasie i na rachunkach bankowych (43.794,30 zł)]; tabele amortyzacji środków trwałych za 2013 r.; deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do września 2013 r. - łączna kwota podstawy opodatkowania w tym okresie wyniosła 94.150,00 zł; zeznanie CIT-8 za 2012 r. – wykazano w nim, iż podstawa opodatkowania wyniosła 275,72 zł przy przychodach w wysokości 248.125,25 zł i kosztach w wysokości 247.849,53 zł; rachunek zysków i strat za 2012 r. – rachunek potwierdza wskazaną przez stronę stratę za ubiegły rok, wynika z niego, że Spółka poniosła koszty działalności operacyjnej w łącznej wysokości 212.345,31 zł, w tym z tytułu usług obcych w kwocie 36.957,75 zł; historię rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. (stan rachunku na koniec ww. okresu wyniósł 3.500,29 zł; z operacji na rachunku wynika m.in., że Spółka na dzień 23 kwietnia 2013 r., tj. na dzień wniesienia skargi w niniejszej sprawie posiadała środki w kwocie 6.490,41 zł); raporty kasowe za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. (wynika z nich, że Spółka ponosi koszty m.in. na rzecz: "B" (16 lipca 2013 r.) - kwota 615 zł i "C" (31 maja 2013 r.) – kwota 1.230,00 zł; skrócony wydruk danych do deklaracji CIT-2 za wrzesień 2013 r. (podstawa opodatkowania stanowiła kwotę 19 zł); obliczenie dochodu za wrzesień 2013 r. (wynika z niego, że Spółka w tym okresie uzyskała przychód w kwocie 210.032,34 zł i poniosła koszty w kwocie 210.671,96 zł; wynik bilansowy stanowi stratę w kwocie 639,62 zł). Postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, strona skarżąca wniosła o uchylenie ww. postanowienia i przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że ocena przedłożonej dokumentacji jest błędna. Wskazała, że Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania, a korzystanie z pomocy radcy prawnego S.K. ze względów finansowych nie jest dalej możliwe. Wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 1.500,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.) – może być przyznane, gdy wykaże że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów wskazać przyjdzie, że z dokumentacji przedłożonej przez skarżącą, tj. z raportów kasowych Spółki wynika, że dokonuje ona wpłat na rzecz radcy prawnego, jak i adwokata. Skarżąca zaś, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania tytułu prawnego, mocą którego rozwiązano współpracę z radcą prawnym S. K. oświadczyła jedynie, że Spółka nie posiada środków na opłacenie usług tegoż radcy prawnego. Stosownego dokumentu, nie przedłożyła również wraz ze sprzeciwem. Oświadczyła tylko, że korzystanie z pomocy radcy prawnego S. K. ze względów finansowych nie jest dalej możliwe. Tym samym uznać należy, że nie udokumentowała, iż nie korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika. W tej sytuacji wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata już z tej przyczyny, na mocy art. 246 § 3 p.p.s.a., nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd. Niezależnie od tych uwag stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała również, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić w tym miejscu przyjdzie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że dysponuje ona majątkiem o znacznej wartości, o czym świadczy wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych. Zwrócić zatem należy uwagę na pogląd wyrażony w orzecznictwie, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951). Nadto w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Ponadto analiza przedłożonej dokumentacji (bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2012 r., rachunek zysków i strat za 2012 r.) nie pozwala na stwierdzenie, aby skarżąca wykazała, iż posiadane przez nią aktywa finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a po uiszczeniu określonej kwoty tytułem kosztów sądowych nie będzie w stanie utrzymać płynności finansowej. Wprawdzie Spółka wskazała, że ubiegły rok podatkowy zakończyła stratą, to jednak biorąc pod uwagę wykazane aktywa obrotowe, których stan na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosił 448.274,02 zł, można uznać, że sytuacja Spółki nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania w sprawie. Odnotować nadto w tym zakresie należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX 659009). Wskazać zatem należy, że spółka posiada kapitał podstawowy o wartości 200.000,00 zł. Ponadto nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że mimo deklarowanych trudności finansowych Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym. W orzecznictwie podniesiono, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). W dalszej kolejności odnotować przyjdzie, że z dokumentacji przedłożonej przez skarżącą wynika, że Spółka inicjując niniejsze postępowanie sądowe posiadała na rachunku bankowym środki pieniężne, które ponad czterokrotnie przewyższały wysokość wpisu od skargi w tej sprawie. Podkreślić w tym miejscu należy, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. Strona prowadząc działalność gospodarczą powinna przecież liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, a nawet koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala zdaniem Sądu na stwierdzenie, że przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w odniesieniu do skarżącej zachodzi. Jest tak tym bardziej dlatego, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8; por. również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, publ. LEX nr 783621). Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 246 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.