I SA/Gl 694/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 15 maja 2018 r. J. C. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniósł, iż mocą postanowienia sądu powszechnego z [...] r. ogłoszono upadłość skarżącego z koniecznością likwidacji jego majątku. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada jakiegokolwiek majątku z wyjątkiem udziału (4/6) w nieruchomości o łącznej pow. [...] ha. Wnioskodawca podkreślił, iż z uwagi na ogłoszenie upadłości nie może rozporządzać majątkiem. Oświadczył dalej, że nie osiąga dochodów. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, pismem z dnia 9 lipca 2018 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez nadesłanie: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia syndyka masy upadłości o wysokości kwot pozostawionych lub przekazanych do dyspozycji skarżącego, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano. Dochody z działalności gospodarczej należy udokumentować poprzez przedstawienie przede wszystkim kopii księgi przychodów i rozchodów (pełnej wersji z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji dla podatku od towarów i usług, raportów kasowych, a także aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności, z kolei brak dochodów domowników poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej; 2) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu osób pozostających ze skarżącym w gospodarstwie domowym za rok 2017; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji wymienionego w aktach administracyjnych rachunku nr [...] – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku; 4) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W ww. wezwaniu, doręczonym adresatowi w dniu 19 lipca 2018 r., pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wskazano nadto, że wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 100 zł. Skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego. Z kolei w dniu 26 lipca 2018 r. uiszczony został należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Jego rozstrzygnięcie sprowadziło się w gruncie rzeczy do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Termin zakreślony dla dokonania tej czynności procesowej upłynął więc bezskutecznie w dniu 26 lipca 2018 r. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej, wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że referendarz sądowy, podejmując decyzję o wezwaniu skarżącego do uzupełnienia wniosku, uznał, że dane wskazane w druku PPF są niewystarczające do podjęcia wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia. Należy zatem odnotować, że obszerne wezwanie referendarza sądowego zmierzało między innymi do ustalenia, czy, i w jakim zakresie, na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego. Wezwanie zmierzało także do ustalenia z jakiego źródła dochodów pokrywane są rzeczone wydatki oraz kto, wespół ze skarżącym, w nich partycypuje. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08 LEX nr 530368). Akcentowana wyżej bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Co znamienne, skarżący, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uiścił należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi, co oznacza, że wbrew akcentowanej ciężkiej sytuacji finansowej posiada środki na partycypację w kosztach sądowych. Reasumując, rozpoznany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.