I SA/Gl 736/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skargą R. P., skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, objęta została decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 stycznia 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku oświadczył, że 80 % czasu spędza na terenie Niemiec, gdzie się leczy i odbywa rehabilitację. Skarżący pobiera rentę inwalidzką, a z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może podjąć zatrudnienia. Podniósł przy tym, że otrzymywane świadczenie jest na tyle niskie, że urząd socjalny miasta na terenie Niemiec przyznał mu świadczenie, z którego opłacane jest mieszkanie. Dodatkowo z pomocą finansową przychodzą mu córka i syn, którzy mieszkają na terenie Niemiec. W sytuacji, gdy przebywa w Polsce, taką pomoc niesie mu jego brat. Skarżący podniósł nadto, że z powodu braku środków finansowych nie będzie w stanie przedstawić tłumaczeń dokumentów źródłowych sporządzonych w języku niemieckim. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach R. P. zeznał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Końcowo oświadczył, że posiada zadłużenie wobec A w G. w kwocie około 60 tys. zł. Miesięczne wydatki z tytułu usług telekomunikacyjnych i teleinformatycznych wynoszą około 200 zł. W sytuacji, gdy skarżący przebywa w Polsce to ponosi koszty związane ze zużyciem: gazu, energii elektrycznej i wody w kwocie około 300 zł. Zgodnie ze sposobem wypełnienia formularza, skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów. Pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], jak również tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy [...], skoro jak wynika z akt administracyjnych żadna z nich nie jest własnością skarżącego; 2) nadesłanie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zameldowane w ww. lokalach; w tych ramach należy nadto wskazać na wzajemne relacje tych osób; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw i leczenia, spłaty pożyczek, kredytów) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego w P.; w tych ramach należy także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów (np. B. P., Ł. P., Ja. O.); wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w szczególności należy przedstawić deklaracje na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami; w toku postępowania administracyjnego skarżący wskazał, że są to kwoty: 400 zł (z tytułu utrzymania; w druku PPF wskazano kwotę 500 zł) i 80 € z tytułu leczenia; okoliczności te nie zostały jednak udokumentowane; 4) złożenie wyjaśnień co do sposobu wykorzystania nieruchomości w P. w sytuacji, gdy skarżący przebywa na terenie Niemiec (w druku PPF skarżący zeznał, że jest to 80% czasu); 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby zameldowane/zamieszkałe w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 7) wykazanie okoliczności spłaty części zadłużenia w stosunku do A w G. oraz Urzędu Miasta w P.; w aktach administracyjnych skarżący zeznał, że zaległość wobec A wynosi 64.000,00 zł, a wobec Gminy – 10.000,00 zł. Obecnie skarżący zeznał, że posiada zaległość wyłącznie wobec A w kwocie 60.000,00 zł; 8) nadesłanie odpisów postanowień wraz z uzasadnieniami (wydanych po 2010 r.), na których podstawie skarżący korzystał z pomocy prawnej (z wyłączeniem spraw o sygn. III SA/Gl: 814/09, 815/09 i 816/09); 9) nadesłanie oświadczeń osób trzecich, w tym dzieci i brata o wysokości udzielanej skarżącemu pomocy finansowej. W piśmie procesowym z dnia 6 lutego 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący ustosunkował się do poszczególnych punktów wezwania. I tak, odpowiadając na wezwanie do wykazania tytułów prawnych do nieruchomości na terenie Polski i Niemiec, skarżący przedstawił polski dowód osobisty i jego niemiecki odpowiednik, na których widnieją adresy wskazane w wezwaniu referendarza sądowego. Nawiązując do pkt 2 wezwania odnotował, że z powodu braku czasu na zgromadzenie dokumentów oświadcza, że w nieruchomości położonej na terenie Polski zameldowany jest syn skarżącego, jego córka i była żona. Ustosunkowując się do kolejnego punktu wezwania skarżący przedstawił kopie rachunków: za energię elektryczną (średnio miesięczna należność wynosi 117,65 zł); za gaz (miesięczna opłata to około 78,57 zł); za wodę (45,61 zł w rozliczeniu miesięcznym). Nabywcą z tytułu dostawy ww. mediów jest R. P. Skarżący oświadczył, że zadłużenie na rzecz ww. A nie spłaca od roku. Ostatnie wpłaty finansowane były ze środków syna (skarżący nadesłał kopie dowodów wpłaty z tego tytułu; jeden z nich potwierdza wpłatę w kwocie 2000 zł w lutym 2015 r. J.O. od dłuższego czasu nie mieszka pod adresem w P. Z byłą żoną nie utrzymuje kontaktu, a dzieci na co dzień mieszkają w Niemczech. Skarżący posiada sporną zaległość wobec operatora telekomunikacyjnego. W dniu 12 października 2015 r. skarżący zaciągnął pożyczkę na bieżące wydatki w kwocie 3000 zł, którą spłaca w ratach po 150 zł (pożyczkę dokumentuje umowa). R. P. zeznał, że za odpady komunalne będzie płacił 13 zł kwartalnie, przy czym nie ma jeszcze decyzji urzędu miasta w tej kwestii. Skarżący odnotował, że przebywa w Niemczech większość czasu; tam w codziennej egzystencji pomaga mu syn mieszkający w M. Jednakże z uwagi na obowiązki syna skarżący przyjeżdża do Polski do rodzinnego domu, gdzie obok mieszka jego brat, który pomaga w wielu czynnościach. Oświadczył dalej, że "w domu w P., mimo tego, że zameldowane są inne osoby, nie zamieszkują go. Syn i córka przyjeżdża tylko średnio raz do roku na parę dni." Skarżący nie ma lokat bankowych, posiada natomiast konto w B na potrzebę spłaty pożyczki. R. P. nie składa zeznań podatkowych w Polsce, ani w Niemczech, gdyż od 2006 r. jest osobą niezdolną do pracy i nie uzyskuje dochodów. Skarżący podniósł dalej, że nie posiada żadnych oświadczeń osób trzecich o udzielanej mu pomocy finansowej. Skarżący, oprócz wskazanych wyżej dokumentów źródłowych, dołączył do akt sprawy m.in. decyzję SKO w K., z której wynika, że posiada zadłużenie wobec Urzędu Miasta i Gminy P. w kwocie około 13.685,70 zł z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za lata 2005 -2012 wraz z odsetkami. Skarżący nadesłał także dokumenty źródłowe sporządzone w języku niemieckim. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wymaga podkreślenia, że skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie o odmowie umorzenia należności wobec ZUS. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie R. P. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący takiej należytej staranności nie dochował, wszak odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, zamiast posłużyć się dokumentami źródłowymi, poprzestał w większości przypadków na oświadczeniach. Taki stan rzeczy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, gdzie tak naprawdę znajduje się centrum interesów życiowych skarżącego, a tym samym, gdzie i z kim tworzy gospodarstwo domowe. Z jednej strony twierdzi, że 80 % czasu spędza na terenie Niemiec, z drugiej zaś - przedstawia rachunki z tytułu zużycia mediów w nieruchomości położonej na terenie Polski, które wskazują na to, że nieruchomość tak jest w ciągłym użytkowaniu. Złożone przez skarżącego oświadczenia, przy braku odpowiednich zaświadczeń, nie pozwalają na wykluczenie hipotezy, iż w nieruchomości w P. skarżący mieszka razem z J. O., która wielokrotnie w toku postępowania administracyjnego odbierała korespondencję jako dorosły domownik ("żona"). Nie można zatem wykluczyć, że osoba ta wspiera skarżącego, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości (patrz np. kopie potwierdzenia wpłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej z płatnością za 10-2015 z odręczną adnotacją "zapł. 14.12.2015 r. J."). Skarżący nie przedstawił również tytułu prawnego do nieruchomości, w której mieszka na terenie Polski. Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że nie jest on współwłaścicielem domu w P. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę, że dostrzeżono w toku analizy rozpoznanego obecnie wniosku wewnętrzną niespójność faktów i oświadczeń skarżącego. W toku rozprawy zeznał, że jest chory i mieszka na terenie Niemiec, co "ma wpływ na możność uczestniczenia w postępowaniu." Z drugiej zaś strony trzeba podkreślić, że skarżący regularnie w toku postępowania sądowoadministracyjnego odbierał korespondencję na terenie Polski, co więcej, pomimo deklarowanych trudności, wziął udział w posiedzeniu jawnym Sądu. Należy przy tym dodać, że deklarowane zamieszkiwanie poza terytorium Polski nie ma żadnego wpływu na niniejsze wpadkowe postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, które opiera się wyłącznie na kryterium o charakterze majątkowym. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia, że skarżący korzystał już z przyznanego mu prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym np. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 814/09. Nie mniej jednak sytuacja skarżącego była odmienna, wszak ustalono wówczas, że skarżący nie otrzymywał jakichkolwiek dochodów. W chwili obecnej, skarżący otrzymuje, co najmniej świadczenia o charakterze socjalnym wypłacane na terenie Niemiec. Użyto sformułowania "co najmniej" albowiem brak jakichkolwiek zeznań podatkowych, ani zaświadczeń polskiego urzędu skarbowego i jego niemieckiego odpowiednika, nie pozwala wykluczyć tezy, że ww. świadczenie może nie być jedynym dochodem R. P. Walorów dowodowych nie mogą mieć z oczywistych względów dokumenty źródłowe sporządzone w języku niemieckim. Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać nadto fakt, że do obciążeń budżetu domowego zaliczona został spłata pożyczki. Okoliczność ta działa bowiem na niekorzyść skarżącego z omawianego punktu widzenia. Zgodnie bowiem z utartym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, nie zalicza się kosztów związanych z zobowiązaniami o charakterze cywilnoprawnym (przykładowo patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Wypada nadto podkreślić, że w toku czynności podjętych przed udzieleniem pożyczki, bank pozytywnie zweryfikował zdolność płatniczą skarżącego. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika jak w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.