I SA/Gl 778/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – odmowa rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi jest w tej sprawie decyzja organu odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą A Sp. z o.o. (dalej w skrócie: "Spółka") rozłożenia na raty zaległego zobowiązania z tytułu II raty podatku od środków transportowych za 2016 r. w kwocie 2.121,00 zł z odsetkami w wysokości 45,00 zł. Postępowanie podatkowe zainicjował wniosek Spółki o rozłożenie rzeczonej należności na 6 rat po 357,50 zł płatnych co miesiąc. Wnosząc skargę z dnia 29 czerwca 2017 r. na decyzję wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia, Spółka zwróciła się do Sądu między innymi o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji ekonomiczno-finansowej. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Spółka nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – druk PPPr z dnia 11 sierpnia 20017 r. W motywach wniosku prokurent odnotował, że firma utraciła płynność finansową i jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. Rachunki bankowe Spółki zostały zajęte przez komornika. Z oświadczenia o majątku i dochodach, zawartego na ww. druku, wynika, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 10.000,00 zł (z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców wynika, że Spółka posiada wspólnika, którego udziały wyceniono na kwotę 9.100,00 zł); wartość środków trwałych jest równa "0". Z kolei wynik finansowy jej działalności za poprzedni rok obrotowy zakończył się stratą w kwocie 1.567.399,43 zł. Spółka zdeklarowała jeden rachunek bankowy, na którym – w świetle oświadczenia prokurenta – nie ma żadnych środków. Prokurent oświadczył nadto, że na dzień 31 grudnia 2016 r. Spółka posiadała w kasie 4.340,07 zł, jej zobowiązania stanowiły kwotę 2.997.453,69 zł, a do stałych miesięcznych wydatków zaliczono: księgowość – 200 zł, internet – 400 zł, biuro – 200 zł. W druku formularza nie oznaczono zakresu wniosku. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2017 r., ww. prokurent oświadczył (patrz pismo z 11 września 2017 r.), że Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł nadto, że "Spółka nie posiada środków trwałych oraz z w związku z brakiem bilansu i RZiS za I i II kwartał 2017 roku wskazuje, iż nie było zmian w kapitale własnym i nie sporządzała rachunku przepływów pieniężnych". Przy oświadczeniu prokurenta nadesłano szereg dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. Z danych bilansowych (stan na 31 grudnia 2016 r.) wynika, że Spółka posiadała aktywa obrotowe o wartości 8.141.582,12 zł, w tym należności krótkoterminowe od pozostałych jednostek z okresem spłaty do 12 m-cy w kwocie 398.221,07 zł oraz krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe w kwocie 7.225.950,00 zł. Po stronie pasywów odnotowano zobowiązania krótkoterminowe w kwocie 2.997.453,69 zł oraz rozliczenia międzyokresowe krótkoterminowe o wartości 9.263.100,00 zł. Z RZiS za 2016 r. wynika, że w stosunku do roku poprzedniego (2015 r.) Spółka osiągnęła wyższe przychody netto ze sprzedaży, ponosząc przy tym wyższe koszty operacyjne, w szczególności w sferze wynagrodzeń (stosunek odpowiednio 2.508,00 zł / 32.720,73 zł). Z nadesłanych deklaracji na potrzebę podatku od towarów i usług wynika, że w okresie od kwietnia do lipca 2017 r. Spółka dokonał dostawy towarów oraz świadczyła usługi, których łączna podstawa opodatkowania wyniosła 137.616,00 zł. Z dokumentów o charakterze egzekucyjnym wynika, że Spółka posiada należności główne w łącznej kwocie 5.436,16 zł. Z wyciągów z rachunku bankowego w B wynika, że Spółka nie posiada środków zdeponowanych na rachunku walutowym w tym banku. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 500 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu podkreślić, że przywołane wyżej unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba więc przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Na gruncie przywołanych wyżej przepisów, mając na uwadze okoliczności wynikających z akt sprawy, rozpoznający wniosek uznał, że w przypadku Spółki nie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W pierwszej kolejności należy wytknąć Spółce, że jej wniosek jest obarczony istotnym mankamentem dowodowym w postaci braku raportów kasowych z okresu ostatnich czterech miesięcy, pomimo tego, że w pkt 5 wezwania z dnia 23 sierpnia 2017 r. wyraźnie o nich wspomniano. Z kolei zestawiając fakt, iż Spółka w ostatnich czterech miesiącach dokonała dostawy towarów (świadczyła usługi), w których łączna wartość podstawy opodatkowania stanowiła kwotę 137.616,00 zł z okolicznością braku operacji dokonanych za pośrednictwem banku, można wysunąć hipotezę, że Spółka wykonuje transakcje o charakterze gotówkowym, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w raportach kasowych. Brak tych dokumentów uniemożliwia zatem dokonanie wolnej od wątpliwości oceny zasadności wniosku, w szczególności mając na uwadze fakt, że wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 500 zł. Rzeczony brak dowodowy uniemożliwia także aktualizację pozycji bilansowej B.III.1.c, w której na dzień 31 grudnia 2016 r. widniał wpis 4.628,69 zł. W świetle przedstawionych dokumentów nie sposób stwierdzić, czy pozycja ta uległa korekcie in minus, czy in plus. Na niekorzyść Spółki wpływa w omawianym kontekście także to, że inicjując postępowanie administracyjne, zadeklarowała – pomimo akcentowanych już wówczas problemów finansowych – możliwość spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach po 357,50 zł. Trudno nie dostrzec, że wysokość deklarowanej raty jest niewiele niższa od wpisu sądowego od skargi (opłata o charakterze jednorazowym) wymaganego na tym etapie postępowania. Podnoszony obecnie brak możliwości uiszczenia należnej opłaty sądowej zdaje się podważać deklarowaną uprzednio gotowość do ratalnej spłaty zadłużenia. Nie umknęło uwadze rozpoznającego wniosek, że niewątpliwie sytuacja finansowa Spółki nie rysuje się korzystnie, o czym świadczy przykładowo wskaźnik bieżącej płynności finansowej, który – na dzień 31 grudnia 2016 r. - wyniósł około 0,29, a tym samym jest znacznie poniżej wartości referencyjnych, tj. przedziału od 1,2 do 2. Co więcej, Spółka nie posiada aktywów trwałych. Nie mniej jednak w dalszym ciągu prowadzona jest przez nią działalność gospodarcza, co wynika z deklaracji na potrzebę podatku od towarów i usług. W tym kontekście należy podkreślić, że koszty sądowe powinny być traktowane na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Niedopuszczalne jest bowiem przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element działalności gospodarczej, jak i pozostałe zobowiązania przedsiębiorcy, w związku z czym konieczność regulowania np. zobowiązań względem kontrahentów czy innych należności publicznoprawnych co do zasady nie uzasadnia kredytowania przedsiębiorcy przez Skarb Państwa, którego dochody stanowią m.in. opłaty sądowe (art. 212 § 2 P.p.s.a.). Patrz przykładowo postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 4 maja 2016 r., sygn. akt I FZ 108/16; 18 lutego 2016 r., sygn. akt I FZ 566/15, czy 4 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 962/15) W innym orzeczeniu do wspomnianych zobowiązań przedsiębiorcy, traktowanych na równi z kosztami sądowymi, Sąd kasacyjny zaliczył także wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Ta pozycja kosztowa działalności Spółki odnotowała w 2016 r. znaczny wzrost. Co więcej, w świetle oświadczeń prokurenta Spółki, aktualne koszty prowadzenia działalności (pomijając wynagrodzenia) sprowadzają się do kwoty 800 zł miesięcznie, co stanowi 160% kwoty wpisu sądowego od skargi. Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577, dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie z dnia 21 stycznia 2012 r. w sprawie II FZ 796/11). Pogląd ten na stałe wpisał się w judykaturę (por. postanowienia: z 20 listopada 2015 r. sygn. akt I GZ 741/15, z 11 grudnia 2015 r. sygn. akt II FZ 871/15; wszystkie przywołane tutaj orzeczenia są dostępne na stronie internetowej http//:orzeczenia.nsa.gov.pl.). Na gruncie tej sprawy należy zaakcentować, że nie wykazano iżby zwrócono się do jedynego wspólnika Spółki o jej dokapitalizowanie. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy. Z tych względów, działając na podstawie tego przepisu oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.