I SA/Gl 802/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi wniesionej na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia, skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, załączyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej z uwagi na kryzys gospodarczy, a przede wszystkim za sprawą blokady środków finansowych dokonanej przez Urząd Skarbowy w T.. Co za tym idzie, dochody Spółki systematycznie maleją i w okresie ostatnich trzech lat wynik finansowy zamyka się stratą. Skarżąca zaznaczyła, że pomimo wielu zarzutów w stosunku do decyzji objętej obecnie skargą do Sądu, organy podatkowe nadały decyzjom rygor natychmiastowej wykonalności, co sparaliżowało prowadzenie działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 550.000,00 zł; wartość środków trwałych stanowi kwota 155.977,71 zł. Z kolei wynik finansowy jej działalności za poprzedni rok obrotowy zakończył się stratą w kwocie 496.191,17 zł. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe, na których – w świetle jej oświadczeń – nie ma środków finansowych. W końcowej części wniosku Spółka odnotowała, że uzyskuje dochód z tytułu wynajmu powierzchni biurowych w kwocie 3.000,00 zł. Przy formularzu nadesłano odpisy: rachunku zysków i strat ze stanem na koniec maja 2015 r. i na koniec 2014 r. (wynik finansowy Spółki do dnia 31 maja 2015 r. zamknął się stratą w kwocie 219.415,26 zł; w tym okresie skarżąca osiągnęła zysk brutto ze sprzedaży w kwocie 418.825,78 zł i zysk z działalności operacyjnej w kwocie 275.794,91 zł, ponosząc przy tym koszty w wysokości 495.226,55 zł, które w dużej mierze wygenerowała aktualizacja wartości inwestycji); bilansu za te same okresy (z bilansu na dzień 31 maja 2015 r. wynika, że: aktywa trwałe wyniosły 119.103,83 zł, aktywa obrotowe 1.309.419,47 zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 490.579,38 zł, kapitał podstawowy Spółki wyniósł 550.000,00 zł, kapitał rezerwowy wyniósł 173.158,97 zł); stanu rozrachunków z kontrahentami (zobowiązania i należności) na dzień 26 czerwca 2015 r. (Spółka posiadała nierozliczone zobowiązania z kontrahentami w kwocie 83.786,54 zł i jednocześnie nierozliczone należności o wartości 334.378,06 zł); wykazu zobowiązań Spółki (zaliczki i wymagane) w latach 2013-2015 (wynika z niego, że Spółka regularnie spłacała w latach 2013-2014 należności względem B Banku i C; w obu przypadkach z tytułu kredytu - łącznie około 17.600,00 zł miesięcznie. Z wykazu za 2015 r. - okres od stycznia do maja - wynika, że Spółka nie odprowadziła zaliczek na rzecz ZUS, PIT-4, CIT-2, VAT-7 i należności na rzecz Urzędu Miasta w T.. Do kwietnia 2015 r. spłacany był natomiast kredyt na rzecz C w kwocie około 12.300,00 zł miesięcznie); zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2013-2014 (w świetle zeznania za 2014 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 2.217.912,82 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 1.923.803,31 zł, dochód wyniósł 294.109,51 zł, podatek należny wyniósł 0 zł); wydruków z obu rachunków bankowych Spółki; zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych i środków transportu; postanowień o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji. Pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka nadesłała odpisy: sprawozdania finansowego za 2014 r.; deklaracji VAT-7 z ostatnich sześciu miesięcy (podstawa opodatkowania podatkiem VAT z tytułu dostawy towarów bądź świadczenia usług w okresie od lutego do lipca 2015 r. wyniosła 445.075,00 zł); raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące (stan kasy na dzień 31 lipca 2015 r. wyniósł 55.906,10 zł, zaś w dniu 30 czerwca 2015 r. była to kwota 10.904,81 zł); zaświadczenia Banku D, z którego wynika, że obciążenia tytułami egzekucyjnymi rachunku w PKO D wyniosły na dzień 1 września 2015 r. 1.192.021,29 zł. Postanowieniem z dnia 17 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik Spółki wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazał, że rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością Spółki zostały zajęte przez organy egzekucyjne, dlatego też skarżąca nie posiada prawnej i realnej możliwości rozporządzania nimi, tzn. sprzedaży lub zaciągnięcia kredytu pod zastaw, co umożliwiałoby przekazanie uzyskanych kwot na poczet opłaty sądowej. W dalszej części pełnomocnik Spółki zaznaczył, że postanowieniem Sądu Rejonowego K. w K. z dnia 16 marca 2015 r. zarządzono sprzedaż udziałów wspólnika, przez co kapitał podstawowy nie może stanowić źródła, z którego można byłoby wygospodarować wymaganą kwotę, jak też wyłączona jest w praktyce możliwość podejmowania uchwał wspólników w zakresie dokapitalizowania Spółki, np. poprzez dopłaty. Odnosząc się do twierdzenia referendarza odnośnie szerokiej skali prowadzonej przez Spółkę działalności pełnomocnik skarżącej podniósł, że z przedłożonych dokumentów wynika, że znaczna większość wierzytelności przysługujących skarżącej "pozostaje w swoistym zawieszeniu", związanym z długoletnimi postępowaniami upadłościowymi kontrahentów, co prowadzi do stanu, w którym Spółka nie ma pewności czy do odzyskania należnych kwot finalnie dojdzie. Ponadto zdaniem pełnomocnika skarżącej wybiórcze spłacanie wierzytelności świadczy o działaniu Spółki w celu spłacania własnych zobowiązań, które zostały zawarte w drodze czynności prawnej oraz nie stanowią przedmiotu sporu między stronami, zaś - jak podkreślił - Spółka prezentuje stanowisko odmienne od zajętego przez organy podatkowe. Zauważył przy tym, że większość zobowiązań Spółki stanowią świadczenia wobec Skarbu Państwa, będące konsekwencją "naliczonego podatku CIT oraz VAT". Wskazał dalej, że na chwilę obecną uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie narażałoby skarżącą na uszczerbek dla koniecznego utrzymania Spółki, dodatkowo mając w perspektywie konieczność uiszczenia zbliżonej kwoty w postępowaniu w zakresie podatku VAT. Reasumując podniósł, że decyzje organów podatkowych doprowadziły do sytuacji, w której skarżąca w związku z brakiem płynności finansowej nie może prowadzić jakiejkolwiek formy działalności gospodarczej umożliwiającej zdobycie nowych kontraktów, a jednocześnie nie ma możliwości dowiedzenia własnych racji przed Sądem. Wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 3.292,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.gov.pl ). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Analiza przedłożonej dokumentacji (bilans sporządzony na dzień 31 maja 2015 r. oraz raporty kasowe) nie pozwala zdaniem Sądu na stwierdzenie, że skarżąca wykazała, że posiadane przez nią aktywa nie wystarczają na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Wynika z niej m.in., że w okresie, w którym toczyło się przeciwko Spółce postępowanie podatkowe w rozpatrywanej sprawie i została wydana zaskarżona decyzja – mimo prowadzonych w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych – była w posiadaniu kwoty, którą mogłaby przeznaczyć na pokrycie aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8; por. również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, publ. LEX nr 783621). Odnosząc się natomiast do akcentowanej przez Spółkę straty poniesionej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, wskazać przyjdzie, że jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Ponadto zwrócić należy uwagę na pogląd wyrażony w orzecznictwie, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04). Zauważyć należy także, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca z uwagi na swoją sytuację finansową zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Przeciwnie, Spółka pomimo deklarowanych trudności finansowych, funkcjonuje na rynku gospodarczym. Z przedłożonej zaś informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że nie znajduje się ona w stanie likwidacji. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Wskazać przyjdzie, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Jest tak niezależnie od tego, że Spółka prezentuje stanowisko odmienne od zajętego przez organy podatkowe w niniejszej sprawie. Podsumowując, w ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.