I SA/Gl 848/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.M. i J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący G. M. i J. M., reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., uchylającą decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...], oraz orzekającą nową wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2006 r. w kwocie [...]zł. W skardze wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty od skargi z uwagi na ich trudną sytuację majątkową i rodzinną. W treści złożonych urzędowych formularzy PPF z dnia 10 lipca 2014 r. oświadczyli, że osiągają dochody z tytułu rent (skarżący w kwocie 727 zł brutto miesięcznie, a skarżąca w kwocie 1.073 zł brutto miesięcznie). Ponadto mieszkają z [...]-letnią rozwiedzioną córką, która obecnie jest studentką dziennych studiów medycznych. Nie pobiera alimentów, ani też stypendium. Skarżący zwrócili uwagę na problemy zdrowotne swoje oraz ich córki. Nadto wskazali, że na ich miesięczne wydatki składają się następujące kwoty: 300 zł z tytułu opłat związanych z leczeniem, 723 zł na zakup żywności i utrzymania, ok. 400 zł z tytułu opłat za media (gaz, prąd, woda, telefon). Nie posiadają oszczędności i żadnego majątku, w tym nieruchomości. Dom, w którym zamieszkują jest własnością ich córki. Dodali, iż korzystają z pomocy rodziny i najbliższych osób, pożyczając pieniądze na długie terminy. Do wniosku załączyli dokumentację medyczną skarżącej i jej córki. Pismem z dnia 12 września 2014 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1/ dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, w szczególności potwierdzeń wypłaty świadczeń za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu rentowego wskazującego wysokość świadczenia oraz formę jego wypłaty, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2/ dokumentów dotyczących wspomnianych we wniosku pożyczek udzielanych skarżącym przez rodzinę i inne bliskie osoby, w szczególności odpisów umów, pokwitowań itp., a w braku tego rodzaju dokumentów oświadczeń osób, które udzieliły wsparcia finansowego skarżącym, precyzujących wysokość tej pomocy i jej formę; 3/ odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżących oraz przez inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym; 4/ wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zaznaczono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy); 5/ dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą (sprecyzowano, że w razie zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji, należy przedłożyć zaświadczenie poświadczającego ten fakt oraz odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych z wyjaśnieniem dalszych losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione, w tym pojazdów, o których mowa w znajdującym się w aktach administracyjnych protokole kontroli z dnia [...]., niezależnie od tego, czy były one ujęte w tej ewidencji); 6/ odpisu wyroku rozwodowego córki skarżących; 7/ zaświadczenia wystawionego przez uczelnię, że córka skarżących jest studentką; 8/ dokumentów obrazujących miesięczną wysokość wydatków związanych z leczeniem; 9/ kopii faktur lub rachunków wskazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wraz z pismem z dnia 8 października 2014 r. pełnomocnik wnioskodawców przedstawił odpisy: decyzji z dnia [...]o waloryzacji renty skarżącej (wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 913,32 zł) wraz z pismem z dnia 14 kwietnia 2014 r. informującym, że prawo do tego świadczenia ustaje z dniem 31 lipca 2014 r., decyzji z dnia [...]o waloryzacji renty skarżącego (wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 445,38 zł), dokumentów potwierdzających wykreślenie skarżącej z ewidencji działalności gospodarczej, zeznań podatkowych skarżących za ubiegły rok (skarżący poza przychodem z renty wykazał również przychód ze stosunku pracy w wysokości 4.325,68 zł). Pełnomocnik przedstawił także odpis wniosku skarżącej z dnia 8 października 2014 r. skierowanego do banku o wydanie zaświadczenia na temat zajęć egzekucyjnych na jej firmowym rachunku bankowym. Z treści tego wniosku wynika, że informacja ta miała być sporządzona przez bank w terminie pięciu dni roboczych od dnia przyjęcia wniosku do realizacji. W tym ostatnim kontekście pełnomocnik zastrzegł, że zaświadczenie zostanie nadesłane po jego otrzymaniu. Postanowieniem z dnia 28 października 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym akcentując, że nie wykonano w wystarczającym stopniu jego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Pismem z dnia 12 listopada 2014 r. pełnomocnik strony wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 października 2014 r., domagając się rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd. W ramach sprzeciwu pełnomocnik zaakcentował, że pięciodniowy termin na skompletowanie wymaganych przez referendarza sądowego dokumentów uznać należy za niewystarczający, ponieważ skarżący są osobami schorowanymi. Ponadto podkreślił, że z nadesłanych do tej pory dokumentów wynika, że wnioskodawcy nie są w stanie ponieść nawet najmniejszych kosztów postępowania. Nie mają oni bowiem żadnych oszczędności, a ich rachunki bankowe są zajęte. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 1.240 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dalej wypada zauważyć, że w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Godzi się podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 297/13, opubl. w Lex nr 1310126; z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, opubl. w Lex nr 783924; z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 153/10, opubl. w Lex nr 643195). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji skutkuje tym, że to skarżący powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym niemniej stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w Lex nr 743829). W przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, opubl. w Lex nr 1495223). W niniejszej sprawie, pismem z dnia 12 września 2014 r., referendarz sądowy wezwał na podstawie art. 255 P.p.s.a. pełnomocnika skarżących do przedłożenia stosownej dokumentacji źródłowej, ze wskazaniem, że niezastosowanie się do jego wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wypada zauważyć, że od profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego stronę można oczekiwać i wymagać rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawców czynnościach procesowych, w tym dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I GZ 58/12, opubl. w Lex nr 1136626). Pełnomocnik ustosunkował się do powyższego obowiązku zaledwie w części. Ograniczył się bowiem do przesłania odpisu decyzji o wysokości świadczeń rentowych skarżących, dokumentów potwierdzających wykreślenie z ewidencji indywidualnej działalności gospodarczej skarżącej oraz zeznań podatkowych wnioskodawców za rok 2013. Skarżąca wystąpiła również do instytucji bankowej o wydanie zaświadczenia na temat zajęć egzekucyjnych na jej firmowym rachunku bankowym, co wynika z przedstawionego przez pełnomocnika odpisu wniosku z dnia 8 października 2014 r. Zaświadczenie to do chwili obecnej nie zostało przesłane do Sądu, pomimo upływu wskazanego we wniosku terminu jego realizacji. Reszta wymaganych dokumentów również nie została przekazana, stąd nie można zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika zawartym w treści sprzeciwu, według którego zakreślony przez referendarza sądowego termin na uzupełnienie dokumentów był niewystarczający. Sąd w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowany w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 lipca 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I FZ 152/14 (opubl. w Lex nr 1494641), zgodnie z którym brak przedstawienia, mimo stosownego wezwania, dokumentacji, która w ocenie sądu uzasadniałaby wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przeradza się w obowiązek sądu do dalszego wzywania skarżącego, aby ten usunął wątpliwości odnoszące się do jego rzeczywistego stanu majątkowego. Sprzeciwiało by się to z nakazem rozpatrywania sprawy w rozsądnym terminie i powodowało nieuzasadnioną przewlekłość postępowania w sprawie dotyczącej przyznania prawa pomocy. Wprawdzie określony w wezwaniu termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku jest terminem sądowym (por. art. 82 P.p.s.a.) i może ulec przedłużeniu z ważnej przyczyny, ale to w dalszym ciągu na stronie będzie spoczywało przedstawienie odpowiedniej dokumentacji i ewentualne wystąpienie o przedłużenie terminu do przedstawiania materiału, uzasadniającego jej wniosek. Jeżeli zatem strona nie dopełnia w całości lub w części złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r. s. 594). Tym niemniej Sąd dokonał oceny zasadności wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy na podstawie dostępnego materiału, dochodząc do przekonania, że przedstawiona sytuacja majątkowa nie usprawiedliwia pozytywnego rozpoznania żądania. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika bowiem, iż wnioskodawcy osiągali znaczne przychody z działalności gospodarczej oraz dysponowali środkami trwałymi o dużej wartości. Tymczasem skarżący nie wykazali sposobu, w jaki ten majątek rozdysponowali i jaka część pozostała np. na ich rachunkach bankowych. Przesłane dokumenty nadto nie stanowią podstawy dla porównania wysokości dochodów ich gospodarstwa domowego z kwotą ponoszonych kosztów utrzymania i leczenia. Dzieje się tak, gdyż po pierwsze decyzja o waloryzacji renty skarżącego dotyczy okresu sprzed ponad półtorej roku, a ponadto na jej podstawie nie można ustalić, czy świadczenia rentowe były wypłacane gotówkowo czy przelewem na rachunek bankowy. Po drugie nie wykazano ewentualnej pomocy finansowej otrzymywanej od rodziny i najbliższych, którą to okoliczność wnioskodawcy powołali w treści formularza PPF oraz nie przedłożono żadnych dokumentów dotyczących córki skarżących. Po trzecie wreszcie nie potwierdzono kosztów utrzymania ich gospodarstwa domowego. Reasumując wskazać należy, że sytuacja materialna skarżących została przedstawiona w sposób niezupełny, co doprowadziło do negatywnych skutków w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.