I SA/Gl 856/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 15 lipca 2015 r. T.Z. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach między innymi z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący złożył następnie wniosek na urzędowym formularzu z dnia 19 sierpnia 2015 r. W jego uzasadnieniu wyraził dezaprobatę dla działalności organów podatkowych, w szczególności Gminy C. W tych ramach zarzucił organowi szykanowanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. T.Z. zdeklarował, że posiada następujące nieruchomości: "C., [...]; C., ul. [...] ; C., ul. [...]; S., ul. [...] i [...]; S., ul. [...],". Skarżący posiada nadto samochód ciężarowy oraz osobowy, które wykorzystuje do prowadzenia działalności gospodarczej. W rubryce "dochody" skarżący odnotował, że uzyskuje takowe z tytułu najmu, przy czym dochody te są na poziomie "minimum egzystencji życiowej" z uwagi na zajęcia komornicze. Przy urzędowym formularzu skarżący nadesłał pozew przeciw organom administracji publicznej o odszkodowanie, jak również kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w rachunku bankowego do kwoty 35.432,05 zł. Skarżący nadesłał także wyciągi z rachunków bankowych: w A (stan konta - 0 zł); B (skarżący posiada w nim trzy różne rachunki, których saldo na dzień 14 sierpnia 2015 r. wyniosło 4.972,94 zł); w C (na wyciągu nie odnotowano jego salda). W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia oraz dokumentacji źródłowej, mając na uwadze dotychczasowy przebieg postępowania, referendarz sądowy zdecydował o wezwaniu T.Z. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku); dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać także osoby, które ewentualnie partycypują w ponoszeniu tych kosztów; w tych ramach należało uwzględnić wydatki ponoszone z tytułu utrzymania nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], jak również nieruchomości znajdującej się na terenie [...] w R. przy ul. [...]; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2014 r. lub 2015 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2014 r. W przybliżonym wyżej wezwaniu referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2015 r. pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie zwrócono uwagę, że dokumentacja źródłowa sporządzona w języku niemieckim musi być przełożona na język polski przez tłumacza przysięgłego. Wezwanie, przesłane na wskazany w skardze adres dla korespondencji, tj. [...] S, ul. [...] (siedziba prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej), doręczono osobie uprawnionej do odbioru korespondencji w imieniu skarżącego. Pismem z dnia 8 września 2015 r., skierowanym do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i nadanym na terenie [...] w placówce Deutsche Post w dniu 9 września 2015 r., skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na okres jednego miesiąca. W tych ramach wyjaśnił, że na stałe mieszka na terenie [...] i nie ma możliwości ustosunkować się do wezwania w zakreślonym terminie. Przy piśmie dołączył kopię ww. wezwania referendarza oraz kopię biletu lotniczego, z którego wynika, że skarżący w dniu 8 września 2015 r. odbył podróż do K. Wypada w tym miejscu odnotować, że skarżący zwracał się już do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Miało to miejsce w sprawie I SA/Gl 1744/13. W postanowieniu z dnia 7 lipca 2014 r. przyjęto, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, akcentując, iż sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. W dalszej kolejności, mocą postanowienia z dnia 22 października 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na orzeczenie Sądu pierwszej instancji. W konsekwencji do dnia dzisiejszego nie wpłynął do akt sprawy żaden dokument źródłowy wskazany w wezwaniu referendarza sądowego. Obecnie toczą się równolegle trzy postępowania z wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wpis sądowy w każdej z tych spraw stanowi kwotę 100 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką powinna ona zachować, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Tymczasem skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, a termin dla dopełnienia tej czynności upłynął w dniu 10 września 2015 r. T.Z. złożył wprawdzie wniosek o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów źródłowych, przy czym wniosek ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Tytułem wyjaśnienia należy odnotować, że zgodnie z treścią art. 84 P.p.s.a., przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu, a także skrócić termin sądowy na wniosek strony. Uprawienia w tym zakresie posiada także referendarza sądowy działający w takiej sytuacji w zw. art. 167a § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym "do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu." Symptomatycznie, przedłużenie terminu może nastąpić w sytuacji, gdy wniosek o zastosowanie takiego dobrodziejstwa procesowego wpłynie przed upływem terminu, który ma być przedłużony. Taki stan rzeczy wynika bezpośrednio z treści normy zawartej w art. 84 in media parte P.p.s.a. Z tych względów wniosek złożony po terminie nie może odnieść żadnego skutku. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że do dnia 21 września 2015 r., zgodnie z brzmieniem art. 83 § 3 P.p.s.a., "oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub w polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu." Od 22 września 2015 r. przepis ten zyskał nowe brzmienie, tj. "oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Oznacza to ni mniej ni więcej, że w wyżej opisanej sytuacji skarżącego, jego wniosek o przedłużenie terminu wpłynął już po terminie wyznaczonym dla uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taki stan rzeczy ma miejsce dlatego, że wniosek o przedłużenie terminu został nadany w placówce niemieckiego operatora pocztowego, a dla zachowania terminu (do dnia 21 września 2015 r.) powinien to być polski operator pocztowy. W omawianej sytuacji, za datę wpływu pisma skarżącego z dnia 8 września 2015 r. do Sądu należy uznać 15 września 2015 r., wówczas to przesyłkę skarżącego przekazano polskiemu operatorowi publicznemu, co ustalono w oparciu o emonitoring. poczta-polska.pl. Wypada odnotować, że w wyroku z 26 września 2008 r., sygn. akt II OSK 1101/07 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że jeśli pismo zostało nadane w zagranicznym urzędzie pocztowym, termin jego wniesienia należy uznać za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo to zostało przekazane polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 805/09 oraz: WSA w Gdańsku w wyroku z 2 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 885/09; WSA w Warszawie w wyroku z 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 42/13 (wszystkie dostępne w zakładce baza orzeczeń na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl) . Jedynie na marginesie można odnotować, że niezależnie od przywołanych wyżej wywodów co do terminowości wniosku o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozpoznający go referendarz sądowy nie znajduje podstaw faktycznych (ważnych przyczyn) uzasadniających działanie zmierzające do wydłużenia postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioski skarżącego rozpoznawane na dzisiejszym posiedzeniu niejawnym nie są pierwszymi, które skarżący złożył w tym Sądzie. Skarżący miał zatem świadomość konieczności przedłożenia dokumentów źródłowych już na etapie inicjowania niniejszego wpadkowego postępowania. Co znamienne, już w wezwaniu z dnia 31 lipca 2015 r. informowano skarżącego o tym, że do druku PPF można dołączyć dokumentację, która potwierdza okoliczności zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Trzeba też zaakcentować, że znaczna część wezwania referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2015 r. dotyczyła działalności prowadzonej przez skarżącego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie skarżący ma nieograniczony dostęp do dokumentacji źródłowej z nią zawiązanej. Wypada w tym miejscu podkreślić, że już w ramach poprzedniej sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1744/13 skarżący korzystał z pomocy pełnomocnika do doręczeń na terenie kraju, tj. osoby, która była jednocześnie księgową w jego firmie. Taki stan rzeczy, pomimo tego że już wówczas skarżący deklarował, że mieszka na stałe na terenie [...], nie przeszkodził skarżącemu na osobiste reagowanie na wezwania Sądu. W konsekwencji brak dokumentacji źródłowej w tym przypadku skutkuje rozpoznaniem wniosku wyłącznie w oparciu o akta sprawy, a w szczególności o urzędowy formularz wniosku z dnia 19 sierpnia 2015 r. Za pozytywnym rozstrzygnięciem wniosku nie może przemawiać nawet jego uzasadnienie zawarte w druku PPF, które w całości nawiązuje do merytorycznych aspektów sprawy ze skargi T.Z., akcentującego niewłaściwą postawę organów podatkowych. Analiza wniosku w kontekście zarzutów skargi jest na tym etapie postępowania przedwczesna i jako taka niedopuszczalna. W dalszej części urzędowego formularza, tj. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący skupił się na zdeklarowaniu posiadanego przez niego majątku. W tych ramach wskazał na pięć nieruchomości oraz dwa składniki ruchome w postaci samochodów. W kwestii dochodów skarżący zeznał jedynie, że zabezpieczają minimum egzystencji życiowej, nie wskazując przy tym jakiego rzędu są to kwoty. Na gruncie tak zarysowanej sytuacji materialnej skarżącego, a w szczególności posiadanych przez niego składników majątkowych, nie sposób uznać, że jest on osobą, która mogłaby być beneficjentem pomocy Państwa w omawianej tutaj postaci. Zgodnie z poglądami przyjętymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które rozpoznający wniosek podziela, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt II FZ 38/09, LEX nr 565935). Rozpoznający wniosek nie wyklucza jednakowoż przyznania skarżącemu prawa pomocy na dalszym etapie postępowania. Nie mniej jednak taki stan rzeczy musi być poprzedzony wykazaniem, iż w przypadku skarżącego spełniona jest przesłanka płynąca z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. że nie ma on jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.