I SA/Gl 89/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 21 maja 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarga kasacyjna od wyroku tego Sądu z dnia 13 marca 2012 r. W tych ramach pełnomocnik Spółki wystąpił między innymi o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi kasacyjnej. W urzędowym formularzu wniosku (druk PPPr z dnia 21 maja 2012 r.), nadesłanym przy skardze kasacyjnej, Spółka wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotowano, że z rachunku zysków i strat oraz zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych jednoznacznie wynika, że Spółka A poniosła w roku obrotowym 2011 stratę bilansową w wysokości 728.117,72 zł. Strata podatkowa Spółki za rok 2011 była wyższa i wyniosła 1.147.566,94 zł z uwagi na zaliczenie do pozostałych przychodów operacyjnych nie opodatkowanej kwoty 419.449,32 zł, gdyż kwota ta stanowi jedynie zapis księgowy odpowiadający redukcji zadłużenia spółki w wyniku realizacji w roku 2011 układu z wierzycielami, a nie odpowiada rzeczywiście uzyskanemu przez Spółkę przychodowi. W dalszej kolejności odnotowano, że Spółka posiada środki trwałe w postaci trzech maszyn branży budowlanej o wartości księgowej wynoszącej 234.520,00 zł (na dzień 31 grudnia 2011 r.). Próby ich sprzedaży, ponawiane od kilku lat, nie przyniosły jednak rezultatu. W związku z tym Spółka nie ma dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Powyższą sytuację – zdaniem prokurenta Spółki - potwierdzają załączone do wniosku dokumenty. W tych ramach nadesłano kopie: rachunku zysków i strat za lata 2009-2010 (wariant porównawczy); bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2010 r.; CIT-8 za 2010 r.; rachunek zysków i strat za lata 2010-2011 (wariant porównawczy); bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2011 r.; CIT-8 za 2011 r.; wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1 lutego 2012 r. do 21 maja 2012 r. Z oświadczenia o majątku i dochodach zawartego w druku PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.500.000,00 zł; wartość środków trwałych stanowi kwotę 234.520,00 zł (stan na 31 grudnia 2011 r.); wysokość straty za ubiegły rok wyniosła 728.117,72 zł. Stan konta na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 99,31 zł. W dniu 28 maja 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do Sądu pismo procesowe pełnomocnika skarżącej Spółki, przy którym nadesłał ponownie urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumenty, o których już wyżej wspomniano. W motywach wniosku z dnia 28 maja 2012 r. dodatkowo podniesiono, że analogicznie jak w 2011 r., sytuacja Spółki przedstawiała się w roku 2010. Strata wynosiła wówczas 315.626,79 zł. Ze względu na fakt zaliczenia do pozostałych przychodów operacyjnych nie opodatkowanej kwoty 340.704,00 zł stanowiącej jedynie zapis księgowy wynikający z redukcji zadłużenia Spółki w wyniku realizacji w roku 2010 układu z wierzycielami - wynik finansowy Spółki wykazywał zysk w wysokości 203.083,54 zł, co nie odpowiada rzeczywiście uzyskanemu przez spółkę dochodowi. Należy w tym miejscu odnotować, że postanowieniem z dnia 20 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 13 września 2011 r., albowiem Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał środek odwoławczy wniesiony przez A Sp. z o.o. Wówczas to, postanowieniem w sprawie o sygn. akt II FZ 439/11, sąd kasacyjny oddalił zażalenie skarżącej Spółki. Oceniając prawidłowość postanowienia sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że "wartość posiadanego przez spółkę majątku, wartość jej aktywów obrotowych w tym towarów handlowych, oraz rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej ustalony w oparciu o przedłożone deklaracje VAT-7 wskazują, że skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w przedmiotowej sprawie (...)". Sąd kasacyjny zwrócił nadto uwagę, że spółka powinna była wykazać niemożność spieniężenia posiadanych przez nią aktywów, czego jednak nie uczyniła, pomimo wezwania sądu w tym zakresie. Wypada nadto odnotować, że w kontrolowanym (prawomocnym dzisiaj) postanowieniu sądu I instancji zaakcentowano, iż "koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8)." W konsekwencji wskazanych wyżej postanowień sądów administracyjnych obu instancji, skarżąca Spółka uiściła należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 2000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej w skrócie: P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II FZ 486/11, LEX nr 899012). W punkcie wyjścia rozważań na temat wniosku skarżącej Spółki z dnia 21 maja 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) należy zauważyć, iż jest on drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury stwierdzono, iż nie doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności w przywołanym wyżej rozumieniu. Dostrzeżono wprawdzie, że wynik bilansowy działalności Spółki za 2011 r. jest gorszy niż ten, który osiągnięto w roku 2010. Nie mniej jednak płynność finansowa Spółki została zachowana, a analiza zdarzeń gospodarczych ujawnionych w wyciągach bankowych pozwoliła stwierdzić, że Spółka reguluje nie tylko zobowiązania o charakterze publicznym, lecz także te cywilnoprawne. Przyjmuje się judykaturze, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Wypada zauważyć, że takie stanowisko judykatury przybliżone zostało Spółce już w ramach poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Co znamienne, Spółka miała zatem blisko rok na to, aby w swojej polityce finansowej uwzględnić przyszłe wydatki na dochodzenie swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na gruncie zaś przedłożonych dokumentów przyszło stwierdzić, że Spółka posiada realną możliwość zabezpieczenia środków na dochodzenie swoich praw. Taki stan rzeczy objawia się, czy to poprzez wydatki na obsługę prawną (przelewy środków dokonane w dniach: 4 kwietnia 2012 r. <4.920,00 zł>; 6 lutego 2012 r. <4.428,00>), czy też opłaty sądowe (7.528,00 zł – "opłata sądowa od apelacji przeciw B"; 453 zł – "opłata sądowa od pozwu A przeciw B"). Ujawnione tutaj operacje bankowe pozwoliły stwierdzić, że Spółka selektywnie wydatkuje środki pieniężne przeznaczone na dochodzenie swoich praw, preferując te z nich, które dotyczą zobowiązań o charakterze cywilnoprawnych. Taka postawa nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w szczególności mając na uwadze to, że na obecnym etapie postępowania, koszty sądowe sprowadzają się do wpisu sądowego skargi kasacyjnej w kwocie 1.000,00 zł. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, mając nadto na uwadze art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.