I SA/Gl 89/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Wraz ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku pełnomocnik Spółki złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od tejże skargi kasacyjnej. W dołączonym do niej urzędowym formularzu wniosku PPPr Spółka wskazała, że z rachunku zysków i strat oraz z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych jednoznacznie wynika, że Spółka poniosła w roku obrotowym 2011 stratę bilansową w wysokości 728.117,72 zł. Strata podatkowa Spółki za rok 2011 była wyższa i wyniosła 1.147.566,94 zł a to ze względu na zaliczenie do pozostałych przychodów operacyjnych nie opodatkowanej kwoty 419.449,32 zł, gdyż kwota ta stanowi jedynie zapis księgowy odpowiadający redukcji zadłużenia spółki w wyniku realizacji w roku 2011 układu z wierzycielami, a nie odpowiada rzeczywiście uzyskanemu przez Spółkę przychodowi. Wskazano także, że Spółka posiada środki trwałe w postaci trzech maszyn branży budowlanej o wartości księgowej wynoszącej 234.520,00 zł (na dzień 31 grudnia 2011 r.). Ponawiane od kilku lat próby ich sprzedaży nie przyniosły rezultatu. W związku z powyższym Spółka nie posiada dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Zaistniałą sytuację, w ocenie Spółki, potwierdzają załączone do wniosku dokumenty: rachunek zysków i strat za lata 2009-2010 (wariant porównawczy); bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2010 r.; CIT-8 za 2010 r.; rachunek zysków i strat za lata 2010-2011 (wariant porównawczy); bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2011 r.; CIT-8 za 2011 r.; wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1 lutego 2012 r. do 21 maja 2012 r. Z zawartego w druku PPPr oświadczenia o majątku i dochodach Spółki wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 1.500.000,00 zł; wartość środków trwałych stanowi kwotę 234.520,00 zł (stan na 31 grudnia 2011 r.); wysokość straty za ubiegły rok wyniosła 728.117,72 zł. Stan konta na dwóch rachunkach bankowych Spółki, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił łącznie, w pierwotnie nadesłanej wersji formularza PPPr, 99,31 zł, natomiast według przesłanego powtórnie rzeczonego formularza, 100,16 zł. Stan środków w kasie Spółki, zgodnie z oświadczeniem, na dzień 3 kwietnia 2012 r. wynosił 115,36 zł. W powtórnie przesłanym wniosku dodatkowo podniesiono, że analogicznie jak w 2011 r., sytuacja Spółki przedstawiała się w roku 2010 a strata wynosiła wówczas 315.626,79 zł. Ze względu na fakt zaliczenia do pozostałych przychodów operacyjnych nie opodatkowanej kwoty 340.704,00 zł, stanowiącej jedynie zapis księgowy wynikający z redukcji zadłużenia Spółki w wyniku realizacji w roku 2010 układu z wierzycielami, wynik finansowy Spółki wykazywał zysk w wysokości 203.083,54 zł, co nie odpowiada rzeczywiście uzyskanemu przez spółkę dochodowi. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia wskazał on przede wszystkim, iż w niniejszej sprawie toczyło się już poprzednio postępowanie, dotyczące przyznania Spółce prawa pomocy, którego skarżącej prawomocnie odmówiono – Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wówczas zażalenie Spółki na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 20 czerwca 2011 r. W konsekwencji strona uiściła należny wpis od skargi, wynoszący 2000,00 zł. W dalszej części postanowienia zaakcentowano, iż wynik bilansowy działalności Spółki za 2011 r. jest gorszy aniżeli ten, który osiągnięto w 2010 r. Nie mniej jednak płynność finansowa Spółki została zachowana, zaś analiza zdarzeń gospodarczych ujawnionych w wyciągach bankowych pozwoliła stwierdzić, że skarżąca reguluje zarówno zobowiązania o charakterze publicznym, jak również i cywilnoprawne. Odnosząc się do przedłożonych przez stronę wnioskującą dokumentów referendarz sądowy stwierdził, że Spółka posiada realną możliwość zabezpieczenia środków na dochodzenie swoich praw. Wynika to zarówno z faktu ponoszenia wydatków na obsługę prawną (co obrazują przelewy środków dokonane w dniach: 4 kwietnia 2012 r. na kwotę 4.920,00 zł oraz 6 lutego 2012 r. na sumę 4.428,00 zł), jak i na opłaty sądowe (tj. 7.528,00 zł – "opłata sądowa od apelacji"; 453 zł – "opłata sądowa od pozwu"). Powyższe operacje, w ocenie referendarza, pozwoliły stwierdzić, że Spółka selektywnie wydatkuje środki pieniężne przeznaczone na dochodzenie swoich praw, preferując te z nich, które dotyczą zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. W złożonym terminowo sprzeciwie Spółka (działająca przez prokurenta) podniosła, że do kwietnia 2012 r. realizowała układ, zatwierdzony przez Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dnia [...] 2009 r. Zaznaczyła, że od realizacji tegoż układu zależy jej dalszy byt, zatem aby w ramach układu zaspokoić wszystkich wierzycieli, koncentrowała swoje działania na dochodzeniu wierzytelności od dłużników. Stąd za priorytetowe uznawała Spółka zabezpieczenie środków na opłaty sądowe i pomoc prawną w dochodzeniu tychże roszczeń, co jednak ocenił negatywnie referendarz sądowy, odmawiając Spółce przyznania prawa pomocy. W ocenie skarżącej nieuzasadnione jest również powoływanie się przez referendarza na uprzednio wydane w sprawie postanowienia, odmawiające jej przyznania prawa pomocy. Orzeczenia te dotyczą bowiem wcześniejszego okresu. Co więcej, zdaniem Spółki okoliczność wcześniejszej odmowy prawa pomocy nie może nigdy sama w sobie stanowić argumentu, uzasadniającego identyczne rozstrzygnięcie na późniejszym etapie postępowania. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej wydawane rozstrzygnięcie zapada nie na podstawie akt sprawy, lecz w oparciu o wcześniej wyrażone stanowisko. Dodała, że dopiero wyliczenie sumy wszystkich ewentualnych wpisów od skarg pozwala ostatecznie na stwierdzenie, czy wnioskodawca faktycznie jest w stanie pokryć koszty sądowe. Nadto, zdaniem Spółki, zabezpieczała ona środki finansowe na ewentualne postępowania sądowe z założeniem, że zgromadzone środki będą wykorzystywane w kolejności przyjmowania spraw przez poszczególne sądy. Stąd zabezpieczone na ten cel przez skarżącą środki finansowe aktualnie uległy już "wyzerowaniu". Końcowo strona skarżąca zaznaczyła, że na chwilę obecną utraciła płynność finansową, co wynika z materiałów, załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższa regulacja oznacza, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega na nowo rozpoznaniu przez sąd administracyjny, który orzeka na podstawie akt sprawy. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba jednocześnie zaznaczyć, że – jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym - stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 199/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1123054). Orzekając o przyznaniu bądź odmowie przyznania wyjątkowego przywileju procesowego w postaci prawa pomocy sąd obowiązany jest do zbadania z jednej strony sytuacji majątkowej wnioskującego, z drugiej zaś, do oceny jego możliwości płatniczych przez pryzmat należnych w sprawie kosztów sądowych (por. np. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1113666). Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy zaakcentować trzeba, iż jedyną opłatę sądową, do której uiszczenia jest na obecnym etapie postępowania zobowiązana Spółka, stanowi wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący w niniejszej sprawie 1000,00 zł. Zbadać zatem należało, w świetle dokumentacji zebranej w aktach sprawy, czy w zakresie możliwości płatniczych Spółki leży możliwość uiszczenia tej opłaty. Rozpoznając wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd, mając na uwadze powyżej poczynione uwagi doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Spółka utrzymuje we wniosku, iż utraciła płynność finansową, co – jej zdaniem – wynika ze złożonych w toku postępowania dokumentów. Tymczasem z przedłożonych przez nią dokumentów źródłowych wynika, że określony poziom tej płynności został jednak zachowany. Pomimo deklarowanych i ujawnionych trudności finansowych (pogarszający się wynik bilansowy) Spółka funkcjonuje cały czas w obrocie, regulując zobowiązania publicznoprawne (przelewy do urzędu skarbowego, zapłaty składek ZUS) oraz cywilnoprawne, w tym m.in. związane z zatwierdzonym przez sąd powszechny układem (spłata wierzytelności) oraz dotyczące wpłat na rzecz B S.A. w W. z tytułu faktur. W powyższym kontekście zaznaczyć należy, iż jak wskazuje się w orzecznictwie, wydatki na koszty sądowe winny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej, więc powinny być wkalkulowane w samo ryzyko prowadzenia takiej działalności. Strona prowadząca działalność gospodarczą powinna zatem wykazać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. ONSAiWSA 2005/1/8). Koszty sądowe stanowią jednocześnie rodzaj daniny publicznej, stąd winny być one uiszczane w pierwszej kolejności (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2011r., sygn. akt II FZ 682/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1070145). Stąd słuszne jest w ocenie Sądu stanowisko, wyrażone w ostatnio zapadłym w niniejszej sprawie (i wyeliminowanym z obrotu prawnego wskutek wniesienia sprzeciwu) postanowieniu referendarza sądowego, zgodnie z którym Spółka, której odmówiono już uprzednio przyznania prawa pomocy, miała blisko rok czasu na to, aby w swojej polityce finansowej uwzględnić przyszłe wydatki na dochodzenie swoich praw przed sądem administracyjnym. Sąd obecnie rozpoznający wniosek nie zgadza się również z twierdzeniem skarżącej, wyrażonym w sprzeciwie, jakoby rozstrzygnięcie dotyczące prawa pomocy zapadło nie na podstawie akt sprawy lecz w oparciu o wcześniej wyrażone stanowisko. Zaznaczyć należy, iż na etapie pobierania w niniejszej sprawie wpisu od skargi prawomocnie odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy. Postanowienie Sądu w tym przedmiocie z dnia 20 czerwca 2011 r. zyskało bowiem walor prawomocności z dniem oddalenia złożonego na nie zażalenia, co nastąpiło w związku z postanowieniem NSA z dnia 13 września 2011 r. sygn. akt II FZ 439/11. Jak wskazuje się w orzecznictwie, jeżeli wniosek o przyznanie pomocy stanowił już przedmiot oceny sądów administracyjnych obu instancji, to z chwilą oddalenia zażalenia przez NSA ustalenia poczynione w tym zakresie stały się prawomocne i wiążące (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 538/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1103932). W ocenie Sądu brak jest zatem przeszkód, aby analizy obecnej sytuacji finansowej Spółki dokonywać, porównując dane, wynikające z dokumentów złożonych na potrzeby aktualnego wniosku, z dokumentacją źródłową, zebraną przy poprzednim rozstrzyganiu kwestii prawa pomocy. Dalej należy zaznaczyć, że osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (tak NSA w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OZ 1374/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1110184). W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne kroki w celu dokonania sprzedaży maszyn budowlanych, o których mowa jest w jej wniosku a ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że ponawiane od kilku lat próby ich sprzedaży nie powiodły się. Dodać trzeba, iż jak wskazuje się w orzecznictwie, osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1145551). W ocenie Sądu zasadne jest również wskazanie na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (a taką formę prawną posiada skarżąca) środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie bowiem z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Podkreśla się w doktrynie prawa spółek, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy też koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba: Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Tom I, Komentarz do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, wyd. VII). Ponieważ dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, zdaniem Sądu może być ona wykorzystana także na pokrycie należnych kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko powyższe zgodne jest również z linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1104128). Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.