I SA/Gl 932/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska, po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia R. G. (dalej: skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500,00 zł pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, załączając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania z uwagi na trudną sytuację finansową. Zaznaczył, że w ciągu kilku ostatnich miesięcy, z uwagi na długotrwały proces leczenia, utrzymuje się jedynie z zasiłku chorobowego w kwocie 1.028,00 zł, wcześniej zaś był długotrwale bezrobotny. Jedynym składnikiem jego majątku jest 80% udziałów we własnościowym prawie do lokalu o wartości szacunkowej około 150.000,00 zł. Podniósł, że alimenty na dzieci z jego pierwszego oraz aktualnego małżeństwa wynoszą 1150,00 zł miesięcznie i w tym zakresie posiada pewne zaległości. Zaznaczył, że nie mieszka razem z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego ale zamieszkuje z matką. Małżonka pozostała natomiast w mieszkaniu i opłaca je z własnej pensji. W obecnym małżeństwie skarżącego wyłączono wspólność majątkową małżeńską. Oprócz zobowiązania z tytułu alimentów, jako stałe miesięczne wydatki skarżący wskazał koszty podstawowego utrzymania (500,00 zł) oraz koszty leczenia (100,00 zł). W piśmie z dnia 24 września 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: 1) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego, jak również kopii ostatniej deklaracji na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym; 2) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem: K., ul. [...] lub dokumentów wskazujących czynność, na podstawie której skarżący wyzbył się tytułu prawnego do tego lokalu, np. kopii aktu notarialnego przenoszących własność (udział we współwłasności) nieruchomości; kopii umowy najmu na czas określony, itp.; w przypadku, gdy skarżący w dalszym ciągu posiada tytułu prawny do tego lokalu należało odpowiednio zastosować pkt 3 niniejszego wezwania; 3) kopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektryczna, telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) wykazujących jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 4) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności poprzez zaświadczenie pracodawcy informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, podające też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dochody z tytułu emerytury bądź renty należało wykazać za pomocą kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury oraz kopii potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatnie cztery miesiące albo zaświadczenie organu rentowego o jego wysokości do wypłaty w okresie ostatnich czterech miesięcy; 5) pisemnych wyjaśnień matki skarżącego na temat pomocy udzielonej skarżącemu w okresie ostatnich czterech miesięcy, wskazujących wysokość wsparcia i jego formę (gotówkową lub przelewem na rachunek bankowy) – z oświadczeniem, że osobie tej znana jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, a także innych dokumentów w tym zakresie, np. kopii pokwitowań, poleceń przelewu itp.; 6) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 7) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; 8) zaświadczenia wskazującego na stan deklarowanych zaległości z tytułu świadczenia alimentacyjnego; 9) kopii dokumentów wykazujących aktualną wysokość świadczeń alimentacyjnych ciążących na skarżącym; 10) kopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych kosztów ponoszonych z tytułu leczenia. Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 19 października 2015 r. wskazał, że w lokalu położonym przy ul. [...] zamieszkują syn oraz żona skarżącego. Skarżący pozostaje w separacji faktycznej z żoną, nie wyzbył się jednak tytułu prawnego do powyższego lokalu, lecz z uwagi na napiętą sytuację rodzinną wyprowadził się z niego a z żoną oraz synem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Koszty utrzymania nieruchomości, w której skarżący aktualnie zamieszkuje (położonej w K. przy ul. [...]), ponosi jego matka. Skarżący obciążony jest jedynie wydatkami na swoje wyżywienie, zakup odzieży, środków czystości, kosztów leczenia, jak również alimentów. W ocenie skarżącego, nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką. Oświadczył nadto, że zaległość z tytułu alimentów na dzień 19 października 2015 r. wynosi 6000,00 zł, zaś alimenty skarżący stara się sukcesywnie i w części regulować bez potrzeby inicjowania postępowania egzekucyjnego, gdyż postępowanie to w sytuacji materialnej skarżącego byłoby bezskuteczne i tylko zwiększyłoby wysokość jego zobowiązań. Pełnomocnik wyjaśnił, że lekarstwa zakupione za kwotę 269,97 zł wystarczają skarżącemu na około dwa miesiące. Do pisma z dnia 19 października 2015 r. dołączony został plik dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenia o zameldowaniu w nieruchomościach położonych w K. przy ul. [...] oraz [...] ; faktury dokumentujące dostawę energii elektrycznej (335,30/ 5 m-cy), gazu (426,30 zł/2 m-ce), wody (129,18 zł/miesiąc; powyższe należności są przyporządkowane do nieruchomości położonej na ul. [...] – w świetle wyjaśnień skarżącego – obecnie nr 48). Faktury wystawione są na J. G. lub J. G.. Z tytułu utrzymania lokalu przy ul. [...] ponoszone są opłaty z tytułu zużycia: energii elektrycznej (424,33 zł), gazu (45,70 zł) oraz uiszczany jest czynsz za mieszkanie w kwocie 787,77 zł (październik 2015 r.), a następnie w kwocie 615,63 zł (listopad i grudzień 2015 r.). Adresatem korespondencji dotyczącej czynszu i większości mediów jest skarżący. Wśród nadesłanej dokumentacji znajduje się oświadczenie matki skarżącego, zgodnie z którym udziela ona synowi wsparcia w utrzymaniu się, które polega na umożliwieniu mu zamieszkania wraz z nią bez ponoszenia przez niego kosztów utrzymania domu oraz na zapewnieniu mu w części wyżywienia (głównie obiady). Matka nie wspiera go finansowo z uwagi na brak środków, nie prowadzą też ze sobą wspólnego gospodarstwa domowego. Z nadesłanego zeznania o wysokości dochodu wynika, że skarżący w 2014 r. osiągnął dochód brutto w kwocie 4.463,20 zł. Z kopii wyroku Sądu w sprawie [...] wynika, że w dniu 30 maja 2003 r. skarżący rozwiódł się ze swoją pierwszą żoną J. G.. Zasądzono wówczas od skarżącego alimenty na rzecz małoletniego syna M. w kwocie 350,00 zł miesięcznie. Z kolei z kopii protokołu posiedzenia w Sądzie w sprawie [...], które odbyło się w dniu 28 listopada 2014 r. wynika, że skarżący w ramach ugody zobowiązał się do łożenia świadczenia alimentacyjnego w kwocie 800,00 zł miesięcznie na rzecz małoletniego syna K. do rąk matki – M. G.. Wśród dokumentów źródłowych nadesłana została też kopia umowy skarżącego o pracę z dnia 2 marca 2015 r. zawartej w A. (rodzaj wykonywanej pracy – przedstawiciel handlowy, z wynagrodzeniem miesięcznym brutto 1750,00 zł) oraz kserokopie druków zwolnienia lekarskiego ZUS ZLA, wskazujących na niezdolność skarżącego do pracy od 8 czerwca 2015 r. do 30 września 2015 r. Postanowieniem z dnia 29 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia referendarz sądowy zaznaczył przede wszystkim, że zarówno małżonka skarżącego jak i jego matka współkształtują sytuację majątkową skarżącego. Nadto zauważył, że skarżący nie wykazał deklarowanych zaległości w wypłacie świadczeń alimentacyjnych, co w zestawieniu z deklaracją skarżącego ponoszenia miesięcznych wydatków w kwocie 1750,00 zł przy dochodzie 1028,00 zł rodzi podejrzenie, że faktyczny stan majątkowy skarżącego nie został rzetelnie przedstawiony. We wniesionym terminowo sprzeciwie pełnomocnik skarżącego stwierdził, że skarżący nie mógł przedłożyć zaświadczenia dotyczącego zaległości w zapłacie alimentów, bowiem nie wie, jaka instytucja mogłaby zaświadczenie takie wystawić. Nadto podniósł, że żaden z uprawnionych do otrzymywania alimentów nie zainicjował jeszcze postępowania egzekucyjnego. Zapłata alimentów na drugie dziecko nastąpiła poprzez spieniężenie części majątku a w perspektywie kilku miesięcy skarżący miał otrzymać pracę (co rzeczywiście nastąpiło), jednak stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu i uniemożliwił mu osiąganie dochodów jako przedstawiciel handlowy. Pełnomocnik podkreślił, że aktualnie skarżący nie tworzy z nikim gospodarstwa domowego, nadto wobec konfliktu z żoną nie może liczyć na jej wsparcie. Żona odmawia też udostępnienia informacji o swoim stanie majątkowym. Pełnomocnik zaznaczył, że zainicjowanie sprawy o rozwód lub separację wiąże się z poniesieniem kosztów, na których pokrycie skarżący nie posiada środków. Stwierdził też, że faktury wystawiane na nazwisko skarżącego nie dowodzą odrębności gospodarstw domowych skarżącego i jego małżonki, gdyż są wystawiane na osobę posiadającą tytuł prawny do mieszkania (mimo, że faktycznie opłaca je żona skarżącego). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a. - w brzmieniu mającym zastosowanie do postępowań sądowoadministracyjnych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć dalej należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). W rozpatrywanej sprawie należny wpis od skargi wynosi 500,00 zł. Zauważyć nadto należy, że obecnie w tut. Sądzie zawisła jeszcze jedna sprawa ze skargi Rafała G.a o sygn. akt III SA/Gl 2399/15, w której należny wpis od skargi wynosi także 500,00 zł. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej nastąpiło z uwzględnieniem faktu, że skarżący jest obecnie zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych od skarg w łącznej wysokości 1000,00 zł. Mając zatem na względzie powyższe oraz uwzględniając zaoferowane przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe Sąd doszedł do przekonania, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim podkreślić należy, że jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, pojęcie "stan majątkowy", którym posługuje się art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących wraz z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Z art. 252 P.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy i to nawet w sytuacji rozdzielności majątkowej - zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, stosownie do art. 27 tego Kodeksu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11, LEX nr 1070032). Zauważyć trzeba, że rozdzielność majątkowa odnosi się nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.), zaś do obowiązku pomocy małżonków względem siebie należy także prowadzenie procesów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754; z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, LEX nr 1069736). W rozpatrywanej sprawie sytuacja majątkowa skarżącego jest niewątpliwie współkształtowana przez jego małżonkę (pomimo rozdzielności majątkowej), której dochód i sytuacja finansowa nie są jednak znane (skarżący oświadcza w tych ramach, że z uwagi na konflikt małżonka nie udostępnia informacji o swoim stanie majątkowym). Wytknąć należy jednak skarżącemu, iż zupełnie przemilczał on kwestię dochodów swojej matki, która udziela mu wsparcia w postaci oferowania miejsca zamieszkania oraz wyżywienia. Osoba ta również w sposób niewątpliwy współkształtuje sytuację finansową skarżącego, chociażby z uwagi na możliwości poczynienia przez niego oszczędności w zakresie utrzymania domu czy zakupu żywności. Sam skarżący zresztą akcentuje, że wprawdzie nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, ale przy istnieniu niewątpliwych więzi rodzinnych. W orzecznictwie sądowym ugruntował się przy tym pogląd, zgodnie z którym skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). W rozpatrywanej sprawie nie zostało natomiast w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnione, czy przy wsparciu osób bliskich (małżonki a w szczególności matki z którą skarżący zamieszkuje) jest on w stanie ponieść koszty postępowania. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego ograniczył się przy tym jedynie do stwierdzenia, że matka skarżącego jako uboga emerytka nie dysponuje oszczędnościami pozwalającymi na zapłatę opłaty sądowej. Drugim mankamentem dowodowym jest niewyjaśnienie przez skarżącego, w czyim posiadaniu znajduje się 20% udziału w lokalu mieszkalnym (skarżący stwierdził, że 80% udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu posiada on), w sytuacji gdy zadeklarował, że nie ma wspólnego majątku z obecną żoną. Skarżący nie wykazał również, w jaki sposób aktualnie przekazywane są uprawionym osobom środki finansowe z tytułu należnych od niego alimentów a oświadczył jedynie, że nie reguluje ich na bieżąco. Reasumując, zdaniem Sądu zebrany w toku postępowania materiał źródłowy nie pozwala na przyjęcie, że zachodzi przesłanka zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, zgodnie z którym strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 152/14, LEX nr 1494641). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.