I SA/Gl 940/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2007 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia A. K. (dalej: skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Odpowiadając na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi pełnomocnik skarżącego wniósł jednocześnie o zwolnienie go od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Z rzeczonego formularza wynika, że skarżący nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej a jedynym jego źródłem utrzymania jest umowa zlecenie, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1274,16 zł netto. Średniomiesięczne koszty związane z wyżywieniem wynoszą 350,00 zł, wydatki na środki higieniczne i środki czystości – 150,00 zł, dodatkowo skarżący partycypuje w kosztach utrzymania lokalu mieszkalnego który jest własnością jego żony – ponosi koszty z tytułu opłat czynszowych oraz mediów w granicach 500,00 zł miesięcznie. Skarżący jest osobą schorowaną, wydatki ponoszone miesięcznie na zakup leków oraz wizyty lekarskie wynoszą 250,00 zł. W takim stanie rzeczy skarżący, jak podkreślono w uzasadnieniu wniosku, nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty od skargi bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. Skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną J. K., z którą od dnia 18 października 2005 r. posiada rozdzielność majątkową. Z formularza wynika, iż skarżący nie posiada nieruchomości, zasobów w postaci oszczędności bądź wierzytelności. Skarżący zaznaczył, że wskutek rozdzielności majątkowej nie posiada informacji o stanie majątkowym żony. W piśmie z dnia 6 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w szczególności poprzez: 1. nadesłanie tytułu prawnego, na którego podstawie skarżący korzysta z nieruchomości położonej w D. przy ul. [...]; 2. wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp.); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 3. przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego oraz pozostałych osób pozostających w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, podające też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; 5. nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r.; ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostających ze skarżącym w gospodarstwie domowym. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik skarżącego przy piśmie z dnia 23 października 2015 r. nadesłał plik dokumentów, w tym w szczególności: wyciąg z rachunku bankowego J. K., kserokopie faktur za paliwo gazowe oraz energię elektryczną, kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego J. K. (wskazującej na wykonany zabieg rekonstrukcji stawu biodrowego) oraz kopię faktury z tytułu pobytu na Oddziale Zabiegowo - Ortopedycznym, kopie tytułów wykonawczych wystawionych wobec skarżącego (dotyczące egzekucji podatku dochodowego od osób fizycznych) oraz kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, kopię informacji PIT-11 dotyczącej skarżącego oraz PIT 11 A dotyczącej jego małżonki, kopię zeznania PIT-37 dotyczącego skarżącego. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych, zaś środki i oszczędności zgromadzone na rachunku jego żony są przeznaczane w szczególności na koszty jej leczenia. Skarżący nie jest w posiadaniu dokumentów potwierdzających ponoszone przez niego koszty leczenia. Właścicielem nieruchomości – lokalu mieszkalnego jest żona skarżącego, majątek ten wchodzi w skład jej majątku odrębnego. Jedyne środki jakie skarżący otrzymuje to wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości 1274,16 zł netto, z czego miesięczne koszty utrzymania to 1250,00 zł, w tym 500,00 zł tytułem partycypacji w kosztach utrzymania mieszkania, gdyż dochód małżonki wypłacany przez ZUS w kwocie 591,37 zł nie wystarcza na pokrycie opłat w pełnym zakresie. Postanowieniem z dnia 29 października 2015 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie referendarz sądowy w szczególności podkreślił, że w identycznym stanie faktycznym skarżący był w stanie ponieść jednorazowo opłatę sądową w kwocie blisko 1300,00 zł. Nadto zaznaczył, że do dyspozycji skarżącego pozostają również dochody jego małżonki i to pomimo wielokrotnie deklarowanej rozdzielności majątkowej. Zwrócił też uwagę, że małżonka skarżącego przeznacza niewielką część budżetu domowego na utrzymanie nieruchomości położonej w S., do której w niniejszym postępowaniu nie ujawniono tytułu prawnego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że małżonka skarżącego zmuszona była ponieść wydatek rzędu blisko 20.000,00 zł celem przeprowadzenia operacji chirurgicznej i dalszych konsultacji lekarskich, wskutek czego nie posiada obecnie żadnych oszczędności. Pełnomocnik zaznaczył też, że błędne jest stanowisko, iż skoro skarżący w lipcu bieżącego roku zdołał opłacić wpis od skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1075/14, to jest również w stanie obecnie zapłacić wpisy od czterech skarg, wynoszące łącznie 1300,00 zł (przy uwzględnieniu postanowień referendarza sądowego o częściowym zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w tych sprawach – dopisek Sądu). Pełnomocnik stwierdził też, że skarżący przedstawił komplet dokumentów źródłowych, w tym dotyczących jego małżonki. Podkreślił, że skoro w gospodarstwie domowym skarżącego łączny dochód stanowi równowartość 1865,53 zł netto, skarżący w związku z toczącym się postępowaniem nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, prowadzone są postępowania egzekucyjne, to zostały spełnione wszelkie przesłanki pozwalające uznać, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a. - w brzmieniu mającym zastosowanie do postępowań sądowoadministracyjnych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć dalej należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). Wskazać następnie trzeba, że należny wpis od skargi w rozpatrywanej sprawie wynosi 400,00 zł. Ponadto przedmiotem rozpoznania równoległego z niniejszą sprawą są jeszcze wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 937/15, I SA/Gl 938/15 oraz I SA/Gl 939/15, w których należny wpis wynosi odpowiednio 2000,00 zł, 315,00 zł oraz 2000,00 zł (co daje sumę wpisów wynoszącą 4715,00 zł). Mając powyższe na względzie, na podstawie zaoferowanych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą (oraz wyżej wymienionymi sprawami), niemniej jednak powinien w części partycypować w kosztach wszczętych postępowań sądowoadministracyjnych. Poziom udziału skarżącego w tych opłatach ustalony został proporcjonalnie we wszystkich czterech sprawach, stosownie do wysokości należnych wpisów od skarg. W ocenie Sądu za przyjętym rozstrzygnięciem przemawia fakt, że jedynym uzyskiwanym przez niego dochodem jest obecnie wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 1274,16 zł netto miesięcznie, nadto jego problemy finansowe uległy w ostatnim okresie pogłębieniu z uwagi na wszczęte postępowanie egzekucyjne. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż małżonka skarżącego (uzyskująca świadczenie rentowe, z którego przychód w 2014 r. wyniósł 7.757,14 zł) boryka się z problemami zdrowotnymi, czego dobitnym przykładem jest wydatkowanie przez nią pod koniec września 2015 r. kwoty blisko 20.000,00 zł na sfinansowanie zabiegu chirurgicznego oraz na dalsze konsultacje lekarskie. Według oświadczenia, problemy zdrowotne dotyczą także samego skarżącego. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły przesłanki pozwalające na zwolnienie go od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości. Jest tak z uwagi na to, że do dyspozycji skarżącego pozostają także dochody (ewentualne oszczędności) małżonki i to niezależnie od faktu akcentowanej przez niego rozdzielności majątkowej. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż pojęcie "stan majątkowy", którym posługuje się art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących wraz z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Dodać należy, iż z cytowanego już wyżej art. 252 P.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy i to nawet w sytuacji rozdzielności majątkowej - zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie: Dz.U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, stosownie do art. 27 tego Kodeksu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11, LEX nr 1070032). Zauważyć trzeba, że rozdzielność majątkowa odnosi się nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.), zaś do obowiązku pomocy małżonków względem siebie należy także prowadzenie procesów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754; z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, LEX nr 1069736). W tych ramach zwrócić również należy uwagę na mankament dowodowy, polegający na przedstawieniu wyciągu z tylko jednego rachunku bankowego małżonki skarżącego (o nr [...]), podczas gdy z dokumentacji źródłowej wynika, iż posiada ona jeszcze co najmniej jeden rachunek (o nr [...]). Co więcej, to właśnie z tego ostatniego rachunku małżonka skarżącego dokonała w dniu 28 września 2015 r. "przelewu własnego" kwoty 20.000,00 zł na ujawnione w toku postępowania konto własne o nr [...], a następnie dopiero z tego konta przelała środki pieniężne za zabieg medyczny oraz materiały medyczne. Inny uwidoczniony w dokumentach źródłowych przepływ finansowy pomiędzy wspomnianymi kontami bankowymi małżonki skarżącego miał miejsce w dniu 19 lipca 2015 r., kiedy to na rachunek o nr [...] nastąpił "przelew własny" kwoty 800,00 zł. Ponieważ wyciągi z konta o nr [...] nie zostały przedłożone, Sąd nie ma możliwości poznania pełnej sytuacji materialnej małżonki skarżącego, pomimo deklarowania przez pełnomocnika, że małżonka skarżącego wszelkie posiadane oszczędności wydatkowała na operację chirurgiczną. Drugim mankamentem dowodowym jest nieujawnienie w toku postępowania tytułu prawnego do nieruchomości położonej w Gminie S., na utrzymanie której – co wynika z przedstawionych dokumentów źródłowych – małżonka skarżącego przeznacza określone kwoty pieniężne, w tym za wywóz odpadów. Powyższe nieścisłości Sąd postanowił jednak rozstrzygnąć na korzyść skarżącego, orzekając o zwolnieniu go z obowiązku uiszczania części kosztów sądowych, biorąc przy tym pod uwagę przede wszystkim sygnalizowane już problemy zdrowotne małżonków oraz fakt prowadzenia wobec skarżącego egzekucji administracyjnej i uzyskiwania przez niego wynagrodzenia jedynie z tytułu umowy zlecenia. Reasumując, zdaniem Sądu zebrany w toku postępowania materiał źródłowy nie pozwala na przyjęcie, że zachodzi przesłanka zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w pełnym zakresie. W orzecznictwie pojawił się przy tym pogląd, zgodnie z którym strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 152/14, LEX nr 1494641). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.