I SO/Gl 5/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za grudzień 2008 r. z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. J. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 6 sierpnia 2015 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej wskazanej w sentencji niniejszego postanowienia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Skarga na tę decyzję wpłynęła do Sądu później i została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gl 1001/15. Uzasadniając ww. wniosek wskazał, że obecnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego przyznanego do dnia 31 lipca 2016 r. Jednocześnie podniósł, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 1.100 zł. Dodatkowo ponosi wydatki z tytułu leczenia, które kształtują się na poziomie od 300 zł do 400 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz pięciorgiem podopiecznych. Dysponuje lokalem mieszkalnym o pow. 52 m2. Dochody ww. gospodarstwa zdeklarowano w łącznej kwocie 4.860,60 zł brutto. Dodatkowo wnioskodawca wyjaśnił, że środki pieniężne, które otrzymuje z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej – pogotowia rodzinnego nie wchodzą w skład dochodu rzeczonego gospodarstwa. Do formularza załączono kserokopie: decyzji o przyznaniu wnioskodawcy renty do dnia 31 lipca 2015 r. w kwocie 1.627,18 zł netto, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 lipca 2015 r. o całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawcy do dnia 31 lipca 2016 r. oraz dokumentów obrazujących część wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym. Pismem z dnia 20 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. Przed upływem tego terminu pełnomocnik wnioskodawcy zwrócił się o jego przedłużenie o tydzień, który to wniosek referendarz sądowy uwzględnił. W wyznaczonym terminie pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał plik dokumentów źródłowych, w oparciu o które ustalono, że aktualnie dochód wnioskodawcy i jego żony kształtuje się na poziomie około 4.780,34 zł netto, na który składa się renta wnioskodawcy w wysokości 2.117,52 zł oraz wynagrodzenie jego żony z tytułu umowy zlecenia o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej – pogotowia rodzinnego w wysokości 2.662,82 zł. Ponadto budżet tego siedmioosobowego gospodarstwa domowego powiększany jest o kwotę 5.000 zł z tytułu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznych. Stałe miesięczne wydatki oszacowano na kwotę około 1.100 zł, w tym: opłaty za zużycie gazu i energii elektrycznej, koszty ubezpieczenia wnioskodawcy i jego żony oraz domu, koszty usług telekomunikacyjnych oraz czynsz za mieszkanie. Wnioskodawca udokumentował stosownymi umowami, że wraz z żoną opłacają miesięcznie raty z tytułu dwóch kredytów oraz pożyczki w łącznej kwocie ok. 490 zł. Ponadto wśród nadesłanych dokumentów źródłowych znajduje się kserokopia faktury, potwierdzającej zakup przez żonę wnioskodawcy w gotówce w dniu 9 maja 2015 r. samochodu osobowego o wartości 5.500 zł. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Po stronie niezbędnych wydatków referendarz nie uwzględnił pozycji, które odnoszą się do zobowiązań kredytowych wnioskodawcy, zaś do dochodów gospodarstwa domowego zaliczył świadczenia wypłacane na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznych. Ponadto zwrócił uwagę na fakt, iż banki pozytywnie oceniły zdolność zaciągania zobowiązań przez wnioskodawcę i jego małżonkę, skoro na jednym z rachunków bankowych posiadają limit zadłużenia do kwoty 4000 zł. Poza tym – zdaniem referendarza sądowego – dochody, które uzyskują pozwalają im na wsparcie osoby trzeciej, tj. J.S., co potwierdza "przelew własny" z dnia 13 lipca 2015 r. na kwotę 270 zł dokonany na konto, którego współposiadaczem jest żona wnioskodawcy, a mimo to nie przedłożono wyciągów z tego konta. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie strony od kosztów postępowania – uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu, polemizując z twierdzeniami referendarza wskazał, że środki uzyskiwane z tytułu sprawowania opieki nad podopiecznymi nie mogą stanowić źródła dochodu opiekunów, a tym bardziej służyć pokrywaniu kosztów sądowych w ich prywatnych sprawach, niezwiązanych ze sprawowaniem nad nimi pieczy. Zdaniem pełnomocnika takie działanie byłoby nieuczciwe, sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego. Powyższy fakt świadczy natomiast zdaniem pełnomocnika o tym, że rzeczywiście dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy kształtuje się na poziomie 4.860 zł – co w porównaniu z łącznym kosztem zobowiązań określonym na kwotę 4.650 zł, na które składają się stałe koszty utrzymania mieszkania oraz koszty zaciągniętych zobowiązań – daje ok. 200 zł na wolne wydatki. Dodatkowo podniósł, że świadczenia z tytułu opieki nad podopiecznymi nieraz nie są wystarczające na pokrycie wydatków na dzieci, w szczególności w okresie gdy chorują. Zaznaczył przy tym, że wnioskodawca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, jak również nie ma możliwości zaciągnięcia pożyczki u znajomych, czy rodziny. Odnosząc się zaś do wskazanego przez referendarza sądowego limitu zadłużenia zaznaczył, że stanowi on tzw. debet, który jest wykorzystany i aktualnie spłacany. Ponadto za błędnie zinterpretowany pełnomocnik uznał przelew z dnia 13 lipca 2015 r., gdyż jest to przelew "przychodzący", a nie "wychodzący" z rachunku J. S., co świadczy najwyżej o tym, że korzysta z pomocy osób trzecich aniżeli sam je wspiera. Wyjaśnił przy tym, że J. S. to matka wnioskodawcy, której udziela niezbędnej pomocy polegającej m. in. na okazjonalnym gotowaniu posiłków, w zamian za co czasami przekazuje ona pewne kwoty pieniężne na pokrycie kosztów z tym związanych. Nadto za błędny uznał wysnuty przez referendarza sądowego wniosek, że żona wnioskodawcy jest współwłaścicielem konta, z którego dokonano wskazanego przelewu. Wyjaśnił, że współwłaścicielem tego konta - z uwagi na podeszły wiek matki - jest wnioskodawca i na rachunku tym znajdują się wyłącznie środki finansowe jego matki uzyskane z emerytury. Z uwagi zaś na fakt, iż na rachunku tym nie znajdują się żadne środki wnioskodawcy, wyciąg z tego rachunku załącza dopiero do sprzeciwu. Końcowo pełnomocnik wnioskodawcy zauważył, że kwestia zobowiązań cywilnoprawnych strony nie powinna być traktowana priorytetowo, lecz winna być oceniona w zestawieniu z całym materiałem dowodowym. Wpis sądowy od skargi, do której odnosi się niniejsze postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynosi 500 zł. Równolegle z niniejszą prowadzone są jeszcze dwa inne postępowania z wniosków J. S.. Łączna wartość wpisów sądowych od skarg wynosi 1500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa" (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak z tego wynika, prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania i z tego też względu jego przyznanie następuje w szczególnej sytuacji. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania tej instytucji, gdy wnioskodawca znajduje się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym, a mianowicie jest pozbawiony środków do życia, obiektywnie nie ma możliwości pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca winien jednakże sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11). Ponadto to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego co do zasadności zgłoszonego żądania (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09; z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 430/08). Odniesienie powyższego do rozpatrywanego przypadku wymaga stwierdzenia, iż nie została w nim spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to jest nie wykazał że jego sytuacja materialna i bytowa zostałaby wtedy zachwiana w taki sposób, że nie byłby w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. O słuszności tego twierdzenia przesądza w szczególności fakt, iż w gospodarstwie domowym wnioskodawcy osiągany jest stały miesięczny dochód z tytułu renty i umowy zlecenia. Ponadto budżet tego gospodarstwa domowego powiększany jest comiesięcznie o kwotę 5.000 zł, lecz są to świadczenia przyznawane na zaspokojenie potrzeb dzieci przebywających w rodzinie zastępczej, prowadzonej przez wnioskodawcę i jego żonę. Niemniej jednak dochody ze wskazanych wyżej źródeł, tj. renty i umowy zlecenia pozwalają na bieżące regulowanie niezbędnych kosztów utrzymania. Wnioskodawca nie zasygnalizował przecież żadnych zaległości w tym zakresie, czego również nie można tracić z pola widzenia. Zaznaczyć przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12). Argumentem za przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może być również w ocenie Sądu fakt spłaty zobowiązań finansowych, w tym kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu wnioskodawcy od kosztów sądowych i nie świadczy o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez wnioskodawcę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania (zakup żywności, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty leczenia). Tymczasem spłata zobowiązań wobec banków nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). W świetle powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie może zostać uznany za osobę ubogą, która nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przy tym przyjdzie, że złożone na potrzeby niniejszego postępowania dokumenty (vide: faktura z dnia 9 maja 2015 r.) wskazują, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie jest tak trudna, jak próbuje to przedstawić jego pełnomocnik, bowiem posiadane przez wnioskodawcę i jego małżonkę środki finansowe pozwoliły na zakup samochodu za gotówkę. Ponadto należy zaznaczyć, że wszczynając postępowanie sądowe wnioskodawca powinien był liczyć się z faktem, iż może wiązać się one z koniecznością ponoszenia określonych wydatków i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętym z jego inicjatywy postępowaniu sądowym. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.