I SO/Gl 6/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. R.(R.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. R. R. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] oznaczonej w sentencji niniejszego postanowienia. Następnie wniósł skargę na wyżej wymienione rozstrzygnięcie, która została wpisana pod sygn. akt I SA/Gl 801/14. W przesłanym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 czerwca 2014 r. wnioskodawca oświadczył, iż jest osobą bezrobotną, nie korzysta ze wsparcia finansowego instytucji państwowych i znajduje się w krytycznej sytuacji mieszkaniowej. Wskazał, że pomocy udziela mu syn, który pracuje za granicą. Zwrócił również uwagę, że posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jest właścicielem pięciu nieruchomości. Podane składniki majątkowe nie przynoszą jednak dochodów. Spółka, w której jest udziałowcem, wykazuje bowiem stratę, natomiast czynsz najmu mieszkań nie może być pobierany ze względu na brak możliwości finansowych najemców. Wspomniał również o toczących się z tego tytułu postępowaniach sądowych oraz egzekucyjnych. Ponadto, według jego oświadczenia zawartego we wniosku, nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy, pismem z dnia 8 lipca 2014 r., wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania wnioskodawcy oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby z wnioskodawcą, przedłożenie dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii umów najmu, a także zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, udokumentowanie wspomnianej we wniosku pomocy finansowej udzielanej wnioskodawcy przez syna m.in. za pomocą kopii przekazów pocztowych, potwierdzeń przelewów itp., a w braku tego rodzaju dokumentów oświadczenia syna, wskazującego wysokość tej pomocy i jej formę, nadesłanie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez wnioskodawcę oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, nadesłanie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wykazanie, że wnioskodawcy nie wypłacono dywidendy związanej z jego udziałami w spółce np. poprzez przedstawienie odpisu uchwały podjętej w tym przedmiocie, udokumentowanie oświadczeń, że wnioskodawca nie ma możliwości ani pobierania czynszu najmu należących do niego mieszkań, ani zbycia lub innego obciążenia tego majątku, przedłożenie zaświadczenia komornika prowadzącego wspomnianą we wniosku egzekucję należności wnioskodawcy, wskazujących wysokość kwot wyegzekwowanych w okresie ostatnich trzech miesięcy i wysokość kwot pozostających jeszcze do ściągnięcia, a także podmiot, któremu przekazywane są wyegzekwowane kwoty i formę, w jakiej to następuje, nadesłanie dokumentów wskazujących koszty utrzymania lokali należących do wnioskodawcy oraz stan ewentualnych zaległości w tym zakresie, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania oraz przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie była awizowana dwukrotnie, tj. po raz pierwszy w dniu 15 lipca 2014 r. i po raz drugi w dniu 23 lipca 2014 r., a następnie zwrócona nadawcy jako niepodjęta w terminie. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, wskazując między innymi, że brak dokumentów źródłowych wyklucza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów sytuacji wnioskodawcy, w szczególności dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego. W piśmie z dnia 2 września 2014 r. strona wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie wskazując, że nieodebranie wezwania referendarza sądowego, czego skutkiem było niezłożenie wymaganych dokumentów w terminie, było niezawinione. Wnioskodawca zauważył, iż w miejscu podanym jako adres zamieszkania przebywa okazjonalnie, albowiem znaczną część czasu spędza za granicą u syna. Podał również, że pod jego adresem zamieszkuje pani L. S., z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto zaznaczył, że wskazana osoba nie poinformowała go o przesyłce poleconej. Jednocześnie wnioskodawca przedstawił dokument poświadczenia zameldowania na pobyt stały z dnia 2 września 2014 r., z którego wynika, że w lokalu podanym jako adres zamieszkania strony zameldowana jest na pobyt stały pani L. S. oraz jedna osoba. Z kolei opisując swoją sytuację finansową ponownie wskazał, że utrzymuje się dzięki pomocy syna, który spełnia ciążący na nim obowiązek alimentacyjny. Nie pobiera jakichkolwiek wynagrodzeń czy należności, a wsparcia którego udziela mu syn nie może udokumentować. Oświadczył również, iż od roku 1984 przebywa i pracuje za granicą. Obecnie również szuka tam pracy, a w kraju jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Po raz kolejny wnioskodawca podkreślił, że nie uzyskuje dochodów z wynajmowanych lokali. Odnośnie mieszkania położonego w G. przy ul. [...] wskazał, że został wydany wyrok o eksmisję, którego jednak "nie może wykonać z powodu braku środków finansowych na przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego". Tymczasem jego powództwo o eksmisję z lokalu przy ul. [...] zostało oddalone. Do sprzeciwu strona załączyła część spośród żądanych dokumentów, oświadczając, że "pozostałe zaświadczenia zostaną przedstawione w najbliższym czasie". I tak przedstawiono: kserokopię zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. E.Z. o stanie zaległości w sprawie i wezwanie do zapłaty z dnia 20 września 2013 r. (postępowanie egzekucyjne wobec R. R. toczyło się z wniosku wierzyciela A Banku [...] S.A. i obejmowało m.in. należność główną w kwocie 17.846,48 zł), kserokopie umów najmu lokali mieszkalnych położonych w G. przy ul. [...] (umowa z dnia [...].), ul. [...] (umowa z dnia [...].), ul. [...] (umowa z dnia [...].), ul. [...] (umowa z dnia [...].), wydruk treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej w G. obejmującej dwa budynki przy ul. [...] i [...], w których ustanowiono odrębne własności lokali i dokonano ich sprzedaży (w dziale II wpis udziału 79/1000 w prawie własności nieruchomości na rzecz R. R., a w dziale IV wpis hipoteki przymusowej na sumę [...]zł obciążającej wskazany udział), wydruki z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości lokalowych przy ul. [...] (w dziale IV wpis hipoteki umownej kaucyjnej na sumę [...]zł na rzecz B Bank S.A. oraz hipoteki przymusowej na sumę [...]zł celem zabezpieczenia należności wynikającej z decyzji administracyjnej określającej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r.), ul. [...] (w dziale IV wpis hipoteki umownej kaucyjnej na sumę [...]zł na rzecz A Banku [...] S.A. oraz hipoteki przymusowej na sumę [...]zł celem zabezpieczenia należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.) oraz dla nieruchomości rolnej położonej w B. (w dziale IV wpis hipoteki umownej kaucyjnej na sumę [...]zł na rzecz A Banku [...] S.A. oraz hipoteki przymusowej na sumę [...]zł na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. celem zabezpieczenia należności objętej decyzją z dnia [...] ponadto w dziale III ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji z wniosku A Banku [...] S.A.). Następnie przy piśmie z dnia 10 września 2014 r. wnioskodawca, uzupełniając dane zawarte w sprzeciwie, przedłożył pozostałą część dokumentów mających świadczyć o braku możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych, w tym m.in.: protokół zwyczajnego zgromadzenia wspólników C Sp. z o.o. w T. z dnia [...] kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 (dochód wyniósł kwotę 3.794,23 zł), wydruk zatytułowany "rozliczenie czynszowe" dotyczący należności za najem mieszkania przy ul. [...], pięć potwierdzeń wykonania przelewów przez najemcę powyższej nieruchomości z tytułu czynszu, zaświadczenie z A Banku [...] S.A. dotyczące wpływów na rachunki bankowe wnioskodawcy, kserokopie oświadczenia z dnia 22 lipca 2013 r. o wypowiedzeniu umowy najmu lokalu przy ul. [...] oraz wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia [...] o sygn. akt [...] wydanego w sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego przy ul. [...], a także kserokopię dokumentu zajęcia z dnia 30 października 2013 r. wierzytelności z tytułu czynszu wypłacanego dłużnikowi R. R. za wynajem mieszkania przy ul. [...]. Należny wpis sądowy od skargi wynosi 2.936,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wypada podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 297/13, opubl. w Lex nr 1310126; z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, opubl. w Lex nr 783924; z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 153/10, opubl. w Lex nr 643195). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Nie ulega wątpliwości, że to w jej interesie leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy i to do niej należy inicjatywa dowodowa. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w Lex nr 743829). W tym miejscu wypada zwrócić uwagę, iż do rozpoznania przedmiotowego wniosku przystąpiono w terminie umożliwiającym stronie nadesłanie dodatkowych dokumentów zgodnie z jej deklaracją zawartą w treści sprzeciwu. Oceniając natomiast stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy pod kątem zaistnienia przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd uznał, że nie wykazano, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przedłożone dokumenty obrazują bowiem jej sytuację w sposób fragmentaryczny, a z całą stanowczością godzi się podkreślić, że Sąd nie ma obowiązku domyślać się i samodzielnie dochodzić rzeczywistego stanu majątkowego i źródeł dochodu wnioskodawcy. Strona pomimo wezwania referendarza sądowego nie przedstawiła dokumentów wykazujących chociażby wysokość dochodów uzyskiwanych przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jak też pomocy finansowej otrzymywanej od syna. Przyjmowanie wsparcia w gotówce nie zwalnia od udokumentowania tej okoliczności przynajmniej w formie stosownych oświadczeń osoby obdarowującej. Nie można przy tym tracić z pola widzenia informacji podanej przez wnioskodawcę, że nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego z panią L. S., zamieszkującą pod podanym adresem, gdyż przebywa on za granicą u syna, a w kraju pojawia się okazjonalnie. Jak sam podkreślił, od wielu lat w znacznej mierze zamieszkuje i pracuje za granicą. W świetle powyższego, niepodobna nie odnieść wrażenia, że sytuacja majątkowa została przedstawiona przez stronę w sposób niekompletny, gdyż nie obrazuje ani dochodów tam uzyskiwanych ani ponoszonych wydatków. Wnioskodawca nie odniósł się również do kwestii rachunków bankowych posiadanych przez niego oraz osoby pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedłożył bowiem wyłącznie zaświadczenie z banku dotyczące wartości wpływów na jego rachunki na dowód braku uzyskiwania środków z tytułu najmu jednego z posiadanych lokali. Ponadto wypada podkreślić, że z przesłanych dokumentów nie wynika, aby wnioskodawca nie miał w chwili obecnej możliwości pobierania czynszu najmu z wszystkich należących do niego mieszkań, ani zbycia lub obciążenia tego majątku. W stosunku do mieszkania przy ul. [...] wyrok o opróżnienie lokalu mieszkalnego został ogłoszony przed ponad rokiem. Wypowiedzenie umowy najmu lokalu przy ul. [...] oraz zajęcie wierzytelności z tytułu czynszu za najem mieszkania przy ul. [...] również zostało dokonane w roku 2013, przy czym po dokonaniu przedmiotowego zajęcia (zawiadomienie z dnia 30 października 2013 r.) nastąpiło zawarcie umowy najmu z kolejnym najemcą (umowa najmu z dnia [...].). Odnośnie mieszkania przy ul. [...] wnioskodawca nie wykazał, aby nastąpiło wypowiedzenie najmu bądź został wydany wyrok o opróżnienie tego lokalu. Bezsprzecznie referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez udokumentowanie oświadczeń, że skarżący nie ma możliwości ani pobierania czynszu najmu należących do niego mieszkań, ani zbycia lub innego obciążenia tego majątku, a także przedłożenie zaświadczenia komornika prowadzącego wspomnianą we wniosku egzekucję należności wnioskodawcy, wskazujących wysokość kwot wyegzekwowanych w okresie ostatnich trzech miesięcy i wysokość kwot pozostających jeszcze do ściągnięcia, a także podmiot, któremu przekazywane są wyegzekwowane kwoty i formę, w jakiej to następuje, jak również nadesłanie dokumentów wskazujących koszty utrzymania lokali należących do wnioskodawcy oraz stan ewentualnych zaległości w tym zakresie. Nie można zatem uznać, że strona z powyższego obowiązku wywiązała się w sposób zupełny. Bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie nie pozostawała sama okoliczność, że wnioskodawca jest właścicielem licznych nieruchomości (czterech mieszkań położonych na terenie G., co niewątpliwie ma wpływ na ocenę ich wartości oraz nieruchomości gruntowej w B.). Strona koncentruje w tym zakresie swoją argumentację na niemożliwości wyegzekwowania należnego czynszu od najemców, przy czym nie przedstawia dokumentów wykazujących, iż obecnie zostały podjęte kroki w celu ściągnięcia tych zobowiązań. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 25 kwietnia 2013 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II FZ 158/13 (opubl. w Lex nr 1310045), "posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych". Nawiasem ustanowienie na nieruchomościach hipotek również nie wyklucza możliwości rozporządzania nimi według własnego uznania. Kwestia ta może mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu ceny pomiędzy stronami dokonującymi przeniesienia własności nieruchomości, nie stanowi natomiast zakazu zbycia jej lub oddania do użytkowania innej osobie. Zbycie nieruchomości obciążonej hipoteką jest możliwe, a zmiana właściciela nie stwarza zagrożenia dla wierzyciela hipotecznego, który może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością. W rozpoznawanej sprawie konieczne było zatem uwzględnienie przy ocenie przesłanek udzielenia prawa pomocy także znacznej wartości nieruchomości i możliwości pozyskiwania z nich pożytków. Sąd nie pominął przy tym okoliczności, że wnioskodawca ma możliwość rozporządzania także udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Nadto przemilczał kwestię prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej pod nazwą D s.c. R. R., P. B., wynikającą z przesłanej kopii informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013. W związku z powyższym, w ocenie Sądu strona nie wykazała, że nie ma obiektywnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w żądanym zakresie bez uszczerbku w koniecznych kosztach swojego utrzymania. Jak już niejednokrotnie podkreślono instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.