II SA/Gl 116/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2010 r. sprawy ze skargi B. P. – M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...]r. obecnie skarżąca B. P.-M. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w Z. o anulowanie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...]r. i zwrot właścicielom zajętych gruntów. W kolejnym piśmie z dnia [...]r. skarżąca wraz z E. M. i G.M. zwróciła się tym razem do Urzędu Rejonowego w Z. o stwierdzenie, czy nastąpiło naruszenie prawa przy wykupie nieruchomości położonych w S. o zwrot tych nieruchomości. Decyzją z dnia [...]r., Nr [...], Wojewoda [...] umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...]r., Nr [...], orzekającej o przymusowym wykupie na rzecz Skarbu Państwa części gospodarstwa rolnego położonego w S. obejmującego działki o łącznej powierzchni 0.5608 ha. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że w sprawach dotyczących decyzji wydawanych na podstawie ustawy z dnia [...]r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 3, poz. 14 z późn. zm.) właściwe są samorządowe kolegia odwoławcze, co skutkować musiało umorzeniem postępowania prowadzonego przez Wojewodę. W konsekwencji tej decyzji postanowieniem z dnia [...]r. Wojewoda [...] działając w oparciu o art. 65 § 1 kpa przekazał wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K. Decyzją z dnia [...]roku, Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (zwane dalej SKO), umorzyło przedmiotowe postępowanie. W uzasadnieniu organ powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii właściwości w podobnych sprawach i stwierdziło, że jako organ niewłaściwy nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania. Jest natomiast związany postanowieniem Wojewody o przekazaniu. W tym stanie rzeczy postępowanie należało umorzyć. SKO wskazało jednocześnie, że organem właściwym w tej sprawie jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Powołano się przy tym na orzeczenie tut. Sądu z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 125/07. Na skutek złożonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, SKO zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymało w mocy swoją wcześniejszą decyzje z dnia [...] r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podtrzymał stanowisko wyrażone w poprzedniej decyzji, a w szczególności wskazał na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II OW 9/08, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OW 52/08 i 53/08, z dnia 13 marca 2009 r., sygn. akt (I OW 196/08, I OW 197/08, I OW 201/08 oraz z dnia 15 maja 2009 r., sygn. akt I OW 15/09 i I OW 16/09, w których Sąd ten w analogicznych sprawach wskazał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji podjętej w trybie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Brak właściwości SKO skutkować musiał umorzeniem postępowania. Skargę na powyższą decyzję skarżąca wniosła w ustawowym terminie nie formułując przy tym wniosków ani zarzutów pod adresem zaskarżonej decyzji, a jedynie wskazując swoje niezadowolenie z zaskarżonego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżąca podtrzymała swoją wolę prowadzenia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r. Wskazała, że właściwym organem do prowadzenia postępowania jest SKO. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...]r. skarżąca podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy w pierwszej kolejności, że sądy administracyjne powołane zostały do kontroli legalności decyzji administracyjnych, a kontrola ta polega na badaniu zgodności zaskarżonych aktów z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). W niniejszym postępowaniu kontroli sądowoadministracyjnej poddana została decyzja o umorzeniu postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K. Kognicja Sądu ogranicza się zatem do badania legalności wydania decyzji umarzającej postępowanie, co powoduje że Sąd rozpoznając sprawę nie badał merytorycznych przesłanek i argumentów, jakimi kierowała się skarżąca formułując zarzuty w stosunku do decyzji, której stwierdzenia nieważności się domagała. Skład orzekający podziela wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że w sprawach, których przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wydawanych na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r., organem właściwym jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten nie był jednolity. Wskazać tu przyjdzie chociażby na postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2007 r., sygn. akt II OW 66/07, w którym stwierdzono, że organem właściwym jest samorządowe kolegium odwoławcze. Jednakże po tym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyraził odmienny pogląd uznając, że właściwym w sprawie jest właśnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (por. postanowienia NSA w sprawach II OW 9/08, I OW 52/08, I OW 53/08, I OW 196/08, I OW 201/08, I OW 15/09 i I OW 16/09 – dostępne w Internecie na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwencją takiego stanu rzeczy musiało być na etapie rozpatrywania sprawy przez SKO wydanie decyzji o umorzeniu postępowania przed tym organem. W przeciwnym wypadku w obrocie prawnym pozostałaby decyzja dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Możliwe było co prawda wystąpienie przez organ z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, co jednak w świetle powołanego wyżej i utrwalonego orzecznictwa NSA doprowadziłoby do zbędnego przedłużenia postępowania. Wobec powyższego skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Wskazać natomiast przyjdzie skarżącej, że kontrolowane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie SKO w żaden sposób nie zamyka jej drogi do domagania się wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] r. (Nr [...] ) w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. W świetle powyższych rozważań z wnioskiem takim winna się zwrócić do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. SKO z kolei winno było pouczyć o tym skarżącą w myśl zasady wyrażonej w art. 9 kpa. Niezależnie od powyższego, w ocenie składu orzekającego, SKO po wydaniu ostatecznej decyzji o umorzeniu postępowania winno było przekazać sprawę Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgodnie z zajętym przez siebie stanowiskiem co do właściwości organu. Wskazać bowiem przyjdzie, że w świetle art. 65 § 2 kpa strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji skierowania wniosku do organu niewłaściwego. W niniejszej sprawie, z uwagi na znaczny upływ czasu od momentu wszczęcia postępowania do daty wydania decyzji (11 lat), niebagatelne znaczenie może mieć data wniesienia podania o stwierdzenie nieważności decyzji. Tę okoliczność winien mieć również na uwadze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi bez względu na to, w jakim trybie trafi do niego przedmiotowy wniosek. Na marginesie zauważyć przyjdzie, że nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa jest tak drastyczna zwłoka w załatwieniu sprawy, jaka miała miejsce w niniejszym postępowaniu. W niczym nie usprawiedliwia takiego stanu rzeczy brak podjęcia przez skarżącą środków prawnych zmierzających do zwalczania bezczynności organu. W niniejszej sprawie naruszenie przepisów o terminach załatwiania spraw nie mogło jednak mieć żadnego wpływu na jej rozstrzygnięcie, w szczególności wobec faktu, że organem, który dopuścił się zwłoki nie jest organ będący przeciwnikiem skargi. Należy jednak zwrócić uwagę skarżącej, że jeżeli z powodu tej zwłoki poniosła szkodę, to jej ewentualne dochodzenie jest możliwe na drodze postępowania przed sądem powszechnym.