II SA/Gl 119/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Rafał Wolnik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy "A" Sp. z o.o. w M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza podano, że strona nie jest w stanie uiścić wymaganego wpisu od skargi, gdyż jej sytuacja finansowa, spowodowana kryzysem, wyklucza zgromadzenie środków na ten cel. Na poparcie swoich twierdzeń spółka do druku formularza dołączyła szereg dokumentów (bilans spółki na dzień 31 grudnia 2014 r., rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2014 r., raporty kasowe obejmujące ostatni kwartał 2014 r., orzeczenia sądów powszechnych a także dokumenty potwierdzające zajęcia komornicze dokonywane w majątku spółki). Nadto skarżąca oświadczyła, że aktualnie nie posiada rachunków bankowych, a z treści formularza wynika, że wartość jej środków trwałych wynosi [...] zł, natomiast za rok ubiegły odnotowana została strata w wysokości [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 119/15 oddalono wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez przyjęcie, że skarżąca dysponuje środkami w wysokości wystarczającej, aby dokonać opłaty sądowej, podczas gdy we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wykazano, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na ich pokrycie. Przede wszystkim wskazano, że z bilansu spółki wprawdzie wynikało, iż posiadała ona środki pieniężne w wysokości [...] zł, jednakże nie jest to kwota, którą skarżąca ma do swojego swobodnego rozporządzania. Kwota ta widniała na rachunku bankowy,, a także w raporcie kasowym Spółki, jednak w świetle zajęć rachunku przez Urząd Skarbowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz zajęć komorniczych, skarżąca nie miała możliwości korzystania z pieniędzy. W chwili obecnej skarżąca nie posiada natomiast rachunków bankowych. Dalej oświadczono, że skarżąca obraca środkami finansowymi, jednak jak wynika z raportów kasowych za ostatnie kilka miesięcy, są to kwoty rzędu kilku tysięcy złotych, co nie jest wystarczające na poniesienie opłaty od skargi, w szczególności mając zaległości podatkowe ([...] zł z tytułu podatku od towarów i usług, z tytułu PIT-4 –[...] zł, z tytułu podatku od nieruchomości [...] zł) oraz zaległości wobec pracowników z tytułu ich wynagrodzenia, które na dzień 27 maja 2015 r. wynoszą [...] zł, ponadto zobowiązania w stosunku do ZUS w kwocie [...] zł. Nadto wskazano, że należności krótkoterminowe wskazane w bilansie Spółki w kwocie [...] zł wynikają z umowy sprzedaży wierzytelności z dnia [...] r. zawartej z "B" Sp. z o.o. z W. Jednak do dnia dzisiejszego skarżąca nie otrzymała zapłaty z tego tytułu. Pomimo wezwania do zapłaty z dnia [...] r. dłużnik nie dokonał dobrowolnie zapłaty, wobec czego skarżąca zmuszona będzie wytoczyć przeciwko niemu powództwo o zapłatę. Poza nieuregulowanymi zobowiązaniami skarżąca przedłożyła ponadto zaświadczenie z ZUS, w którym stwierdzono zaległości w opłacaniu wymagalnych składek w łącznej wysokości [...] zł. Na podstawie zarządzenia z dnia 25 czerwca 2015 r. wezwano skarżącą spółkę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie odpisów deklaracji spółki na podatek od towarów i usług za ostanie sześć miesięcy, odpisów raportów kasowych spółki za dwa ostatnie miesiące oraz wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Na dokonanie tych czynności wyznaczono skarżącej siedmiodniowy termin. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania uznać należy, iż składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu, spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. W oparciu o złożone do akt sprawy dowody (zeznanie CIT-8, rachunek zysków i strat na koniec 2014r. – k. nr 47 i 113-117 akt sądowych) podkreślić należy, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów: [...] zł w 2013 r. oraz [...] zł w 2014r., które wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Wskazać bowiem trzeba, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. W tym miejscu wskazać należy, że jak wynika z przedstawionego rachunku zysków i strat na 31 grudnia 2014 r., koszty amortyzacyjne stanowiły kwotę [...] zł. Wskazać również należy, co niejednokrotnie podkreślane jest w orzecznictwie sądowym, że od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, należy szczególnie wymagać zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191). Skarżąca będąc przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Jak wynika z nadesłanych raportów kasowych za ostatnie kilka miesięcy, skarżąca spółka obraca środkami finansowymi w wysokości kilku miesięcy, które jej zdaniem nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych, które obecnie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 1500 zł. W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła w żaden sposób tej okoliczności. Konsekwentnie przedstawia dokumenty z 2014 r. Ponadto mimo wezwania Sądu nie przedłożyła żadnego stosownego zaświadczenie wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunków bankowych. Przedłożyła jedynie własne oświadczenie z dnia [...] r. o nieposiadaniu rachunków bankowych oraz informacją, że ostatni rachunek bankowy został zamknięty w dniu [...] r. Tymczasem skarżąca składając sprzeciw załączyła do niego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z dnia [...] r. O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonych wobec spółki postępowań egzekucyjnych, gdyż nie stoją na przeszkodzie prowadzeniu przez spółkę działalności gospodarczej. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Podnieść należy, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie wynika, aby spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Jak wynika z nadesłanych dokumentów, wniosek o ogłoszenie upadłości został wprawdzie złożony przez wierzyciela spółki, byłego prezesa zarządu M. B. w dniu [...] r. Z dostarczonych przez spółkę dokumentów, nie wynika jednak, aby została ogłoszona upadłość spółki. Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniom skarżącej, uznać należy, że spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W świetle przychodów, jakie uzyskuje, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Ponadto, za nieuwzględnieniem wniosku przemawiało porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie z przychodem spółki oraz poniesionymi kosztami działalności operacyjnej. W ocenie Sądu, zajęcia egzekucyjne, jak również fakt, że w ostatnich miesiącach składa zerowe deklaracje VAT, nie przesądzają o tym, że spółka nie jest w stanie uiścić należnego wpisu. Należy bowiem podkreślić, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na konieczność rygorystycznego podchodzenia do przesłanek prawa pomocy wynikających z art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazuje się wręcz, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony (zob. np. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09). Badaniu podlega zatem całokształt sytuacji majątkowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia