II SA/Gl 1291/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. G., A. M. i S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu w kwestii wniosku skarżącego - G.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, G. G. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu (zawartym w dołączonym piśmie datowanym na 5 sierpnia 2013 r.) wnioskodawca powołał się na trudną sytuację materialną i życiową. Podniósł bowiem, że uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia, w kwocie netto około 2.400 zł, która w całości jest przeznaczana na pokrycie potrzeb jego oraz pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małoletniego syna. W tym miejscu skarżący wyjaśnił, że ze swoją małżonką nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego gdyż pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej. Niezależnie od tego oświadczył, iż żona otrzymuje wynagrodzenie na poziomie 1.200 zł netto. Dodatkowo wnioskujący wskazał na okoliczność, iż jest obciążony spłatą zaciągniętych pożyczek. Oświadczył przy tym, że posiada dom o powierzchni 38 m2 położony na działce o powierzchni 150 m2. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył przelewy bankowe dokumentujące dokonanie opłat z tytułu należności za tzw. media, spłatę rat kredytów a także potwierdzające wysokość wypłaconego mu wynagrodzenia za lipiec 2013 r. (2.457,01 zł) i za sierpień 2013 r. (2.548,75 zł). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku (zarządzenie z dnia 13 sierpnia 2013 r.) G. G. nadesłał zaświadczenie potwierdzające wysokość wynagrodzenia małżonki (średnia kwota brutto 1.333 zł), deklarację PIT-11 obrazującą dochód osiągnięty przezeń z tytułu wynagrodzenia za pracę w roku 2012, a także umowę, na mocy której zaciągnął dwie pożyczki w "A" S.A. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku G. G. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował ona przywołany wyżej wymóg, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że rozpoznając niniejszy wniosek poddano ocenie sytuację dochodową gospodarstwa domowego skarżącego przyjmując, iż gospodarstwo to tworzy nie tylko on wraz z małoletnim synem lecz nadto także jego małżonka. Nie budzi bowiem wątpliwości, że żona wnioskodawcy zamieszkuje wraz z nim (vide: treść umowy majątkowej małżeńskiej - karta nr 130 akt sprawy), zaś jego oświadczenia wskazują na to, iż wspólnie gospodarują, razem ponosząc "wydatki niezbędne z codziennym funkcjonowaniem, w tym utrzymanie dziecka". Fakt, iż pomiędzy wnioskodawcą a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej pozostaje przy tym bez znaczenia dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Trzeba bowiem zaakcentować, że ustrój rozdzielności majątkowej nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma znaczenie przy wszelkiego rodzaju zobowiązaniach cywilnych, czy też podatkowych, natomiast w żadnym razie nie przeczy prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. W tym kontekście należy podnieść, iż z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani majątku, który dałby się łatwo spieniężyć. Miesięczny dochód netto jego gospodarstwa domowego, stanowiący sumę wynagrodzeń pobieranych przezeń (średnio około 2.500 zł) i małżonkę (około 1.200 zł) wynosi przy tym około 3.700 zł. Równocześnie rodzina ta jest obciążona relatywnie znacznymi kosztami z tytułu opłat stałych, których udokumentowana suma to około 1.550 zł (w tym między innymi spłata rat pożyczek kredytów, w kwocie ogółem ponad 900 zł - vide: nadesłana umowa i przelewy bankowe). Po odliczeniu wymienionych kosztów do dyspozycji wnioskującego i jego żony pozostaje zatem około 2.150 zł. Uwzględniwszy przy tym fakt, iż kwota ta musi wystarczyć na zakup niezbędnych środków czystości, odzieży i wyżywienia dla trzech osób jak również na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka uznano, iż nie umożliwia ona wygenerowania oszczędności wystarczających na uiszczenie całej kwoty wpisu od skargi, wynoszącego w niniejszej sprawie 500 zł. Jakkolwiek jednak uiszczenie w tych warunkach całego wpisu wiązałoby się z ryzykiem uszczerbku w niezbędnych kosztach utrzymania trójosobowej rodziny skarżącego, to jednak w ocenie rozpoznającego wniosek, zagrożenia takiego nie powinno spowodować opłacenie połowy tej należności, czyli kwoty 250 zł, jak również innych ewentualnych opłat, do uiszczenia których może on być w tej sprawie obowiązany w przyszłości. Zważywszy sytuację materialną i życiową G. G. nie sposób uznać, aby dawała ona podstawy do zwolnienia go - zgodnie z jego żądaniem - od kosztów sądowych w całości. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W konsekwencji, prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi, nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających nawet na częściowe pokrycie obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący osiąga bowiem dochód znacznie przekraczający wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę (która wynosi 1.600 zł - vide: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. - Dz. U. poz. 1026), a równocześnie ze złożonych przezeń oświadczeń nie wynika, aby w niniejszym przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka choroba, niepełnosprawność, nadzwyczajne zdarzenia losowe) mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji jego rodziny. Warto zaś zaznaczyć, iż zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie (postanowienie z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.