II SA/Gl 1469/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku D. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką oraz dwójką uczących się dzieci. Wskazał, że zamieszkuje on w należącym do żony budynku mieszkalnym, którego wielkości nie podał, a ponadto wskazał, iż nie posiada żadnych dochodów ani też majątku, a ze względu na istnienie rozdzielności majątkowej z małżonką oraz ochronę danych osobowych nie jest w stanie podać żadnych informacji odnośnie jej majątku. W druku formularza wskazał również, że jedynym źródłem utrzymania się jego rodziny są dochody małżonki skarżącego w wysokości 16.400,00 zł netto miesięcznie. W ocenie referendarza sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala przychylić się do złożonego wniosku. Referendarz podkreślił również, przywołując w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych, że okoliczność istnienia pomiędzy skarżącym a jego małżonką rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania. Ustrój rozdzielności majątkowej, na który powołuje się skarżący, nie zwalnia małżonka z obowiązku pomocy finansowej w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków. Wskazano, że posiadany przez małżonkę strony majątek, a także uzyskiwane przez nią dochody mają bowiem wpływ na ocenę sytuacji finansowej strony. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 13 stycznia 2016 r. domagając się jego zmiany. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że został pozbawiony możliwości złożenia skargi kasacyjnej z uwagi na sytuację prawną i materialną. W jego ocenie niewłaściwym jest aby w sprawie wynikłej z nadużycia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego strona pokrzywdzona takim nadużyciem ponosiła koszty postępowania i zastępstwa procesowego na wszystkich dostępnych prawem etapach postępowania administracyjnego. Zmuszanie strony skarżącej do składania wniosków w przedmiocie jego sytuacji majątkowej, jak również majątku jego najbliższej rodziny jest, zdaniem skarżącego, pogwałceniem jego konstytucyjnych praw oraz ustawy o ochronie danych osobowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Ze względu na datę wszczęcia postępowania sądowego, zastosowanie znajdował przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a." w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., a to ze względu na normę intertemporalną zawartą w art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). I tak w myśl art. 260 zd. 1 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. W rozpoznawanej sprawie zachodzą niejasności co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący swoją sytuację finansową przedstawił w sposób niekompletny i budzący wątpliwości, a tym samym niezasługujący na przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Skarżącego nie można uznać bowiem za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego i ustanowienia fachowego pełnomocnika. Ocena jego stanu majątkowego, dochodu i sytuacji życiowej dokonana w oparciu o treść złożonego formularza, pozwala bowiem na ustalenie, iż wbrew jego stanowisku jest on w stanie ponieść koszty postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł i poniesienia kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Powołując się na swoją trudną sytuację materialną, skarżący nie wykazał przy tym, by miał jakiekolwiek zaległości finansowe, czy też by obciążały go jakieś ponadprzeciętne wydatki. Powoływanie się przez skarżącego na fakt rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Jak bowiem wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, wydanym w niniejszej sprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OZ 322/15 - dla tego ustalenia nie ma znaczenia fakt, że małżonkowie mają ustaloną rozdzielność majątkową, ponieważ okoliczność ta nie ma znaczenia dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynikającego z art. 23 K.r.o. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się wielokrotnie (por. postanowienia NSA: z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 970/14; z 4 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 922/14; z 24 października 2014 r., sygn. akt I OZ 903/14; i inne). Z prawidłowych ustaleń starszego referendarza sądowego wynika, że stałe miesięczne dochody w gospodarstwie domowym D. i R. H. oraz ich dwóch synów kształtują się na poziomie 16.400,00 złotych netto. Tak wysokie dochody przy jednoczesnym braku ponadnormatywnych wydatków nie pozwalają na uwzględnienie jego wniosku, ponieważ w ten sposób D. H. nie wykazał by nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Prawo pomocy przysługuje osobom, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika nie jest dla niego zbyt dużym obciążeniem i nie stanowi bariery w dostępie do sądu. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.