II SA/Gl 1539/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. P. (P.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 lipca 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2899/2023/16734 w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie dodatku węglowego oddala skargę. A. P. (dalej: "skarżący") w dniu 5 grudnia 2022 r. złożył do Prezydenta Miasta K. wniosek o wypłatę dodatku węglowego za rok 2022 na podany przez niego rachunek bankowy. Prezydent Miasta K. (dalej: "organ I instancji") zawiadomieniem z dnia 12 stycznia 2023 r. poinformował skarżącego o pozostawieniu jego wniosku bez rozpatrzenia wobec braku zachowania terminu wynikającego z art. 2 ust. 10 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692, dalej w skrócie: "u.d.w."). Pismem z dnia 30 stycznia 2023 r., oznaczonym jako odwołanie, skarżący zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium") o rozpoznanie wniosku złożonego w dniu 5 grudnia 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego za rok 2022 na podany przez niego rachunek bankowy. W jego treści wyjaśnił, że nie była mu znana wcześniej treść art. 2 ust. 10 u.d.w. i mimo złożonej w dniu 5 sierpnia 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i spalania paliw nikt nie poinformował go o krótkim terminie do złożenia wniosku. Pismo skarżącego zostało przesłane do organu I instancji, który postanowieniem z dnia 10 lipca 2023 r., nr [...], odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie dodatku węglowego, który wpłynął do organu I instancji w dniu 5 grudnia 2022 r., czyli po dniu 30 listopada 2022 r. Skarżący, pismem z dnia 20 lipca 2023 r. wniósł zażalenie od powyższego postanowienia, w którym podał, że prosi o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o dodatek węglowy za 2022 rok, bowiem nie znał treści przepisów u.d.w., a jego stan zdrowia i wydatki z tym związane uniemożliwiają mu zakup węgla. Kolegium postanowieniem z dnia 28 lipca 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/2899/2023/16734, działając na podstawie art. 144 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej w skrócie: " k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, uchyliło w całości postanowienie organu I instancji z dnia 10 lipca 2023 r. W uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśniło, że instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie tylko do terminów prawa procesowego a nie materialnego. Tymczasem termin do złożenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter materialnoprawny, dlatego nie ma możliwości jego przywrócenia na podstawie art. 58 k.p.a., stąd też postanowienie organu I instancji musiało być uchylone. W skardze z dnia 30 sierpnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Ponownie poinformował, że nie znał wcześniej treść przepisów u.d.w. i wraz z żoną będącą na emeryturze nie posiadają środków finansowych na zakup węgla. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do treści art. 3 § 1 i § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615 z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a. Mocą zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy uchylił rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, wydane na podstawie art. 58 i art. 59 § 1 k.p.a., wskutek pisma skarżącego z dnia 30 grudnia 2022 r., w którym ponownie zwrócił się o rozpoznanie wniosku złożonego przez niego w dniu 5 grudnia 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego za rok 2022. Poza sporem jest, że skarżący faktycznie złożył w dniu 5 grudnia 2022 r. wniosek o przyznanie dodatku węglowego i ten wniosek zawiadomieniem z dnia 12 stycznia 2023 r. został pozostawiony bez rozpatrzenia. W tym miejscu należy podnieść, że organ jest związany żądaniem wniosku, który prowadzi do wszczęcia postępowania w sprawie, a jednocześnie określa przedmiot sprawy. W razie gdy wniosek budzi wątpliwości organu administracji publicznej co do treści zawartego w nim żądania, organ ten jest obowiązany ustalić rzeczywistą treść tego żądania, należycie i wyczerpująco informując wnoszącego podanie o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II OW 154/18). Należy wyjaśnić, że w świetle art. 61a § 1 k.p.a, gdy żądanie, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wprowadzono tu dwie niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, z kolei drugą - istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie skonkretyzował, o jakie "inne uzasadnione przyczyny" tu chodzi natomiast w piśmiennictwie oraz w judykaturze ukształtował się zasadniczo jednolity podgląd, że są to sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2017, s. 385; R. Stankiewicz, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 384). Wśród takich przeszkód przykładowo można wskazać sytuacje, gdy w tożsamej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy lub wydane zostało rozstrzygnięcie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1987/12 i z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2159/12 oraz z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1053/17). Tymczasem organ I instancji uznał, że istnieją podstawy do odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie dodatku węglowego, bowiem sprawa została już zakończona zawiadomieniem z dnia 12 stycznia 2023 r. o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Przyjdzie wyjaśnić, że pozostawienie wniosku o przyznanie dodatku węglowego bez rozpatrzenia w trybie art. 24a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) znajdującego zastosowanie w sprawie na mocy odesłania z art. 3 ust. 1 u.d.w. stanowi formę zakończenia postępowania, jednak sprowadza się ono w istocie do odstąpienia przez organ od merytorycznej oceny zasadności żądania strony w kontekście materialnoprawnych przesłanek warunkujących jego uwzględnienie. W konsekwencji, czynność ta nie tworzy stanu powagi rzeczy osądzonej i dlatego pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia nie stanowi przeszkody do ponownego wystąpienia z wnioskiem w tym samym przedmiocie (podobnie wyrok tutejszego Sądu z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 93/23). W świetle powyższego oraz nowelizacji ustawy o dodatku węglowym wprowadzonej z dniem 3 listopada 2022 r. stwierdzić przyjdzie, że uchylenie postanowienia pierwszoinstancyjnego było zasadne i zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.