II SA/Gl 34/25
WyrokWSA w Gliwicach2025-05-09
Skład orzekający: Rafał Wolnik, Grzegorz Dobrowolski, Aneta Majowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zasadnie organ egzekucyjny nałożył grzywnę w celu przymuszenia na spółkę w związku z niewykonaniem obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego, pomimo podjętych przez spółkę prac rozbiórkowych i złożonego wniosku o wznowienie postępowania?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia jest zgodne z prawem. Postępowanie egzekucyjne nie jest miejscem do badania merytorycznej poprawności decyzji nakładającej obowiązek rozbiórki ani możliwości jej wzruszenia w trybach nadzwyczajnych. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów planowania przestrzennego czy stanu zdrowia członka zarządu nie mogły być uwzględnione w postępowaniu egzekucyjnym. Grzywna w celu przymuszenia została prawidłowo obliczona i stanowi środek mniej uciążliwy niż wykonanie zastępcze.Stan faktyczny
Spółka złożyła skargę na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (ŚWINB) nakładające grzywnę w celu przymuszenia z powodu niewykonania obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego. Spółka zarzuciła błędy w ustaleniach faktycznych, wskazując na podjęcie prac rozbiórkowych i problemy zdrowotne kluczowej osoby. Podniosła również, że toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji rozbiórkowej i wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji. Organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, a WSA w Gliwicach oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. w S. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 19 listopada 2024 r. nr WINB-WOA.7722.71.2024.KS w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia w związku z niewykonaniem obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę.
Pismem nadanym dnia 20 grudnia 2024 r. P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: Skarżąca Spółka), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach (dalej: ŚWINB, organ odwoławczy) z dnia 19 listopada 2024 r. znak WINB-WOA.7722.71.2024.KS w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia 11 grudnia 2018 r., nr [...], ŚWINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w D. (dalej: PINB, organ pierwszej instancji) z dnia 12 września 2018 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego, i w oparciu o art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1202 z późn. zm., dalej: Pr. bud.) nakazał J. S. jako właścicielowi nieruchomości dokonać rozbiórki budynku garażowo-gospodarczego wybudowanego bez pozwolenia na budowę w granicy działki nr [...] (działka powstała w wyniku podziału działki nr [...]) na nieruchomości położonej przy ul. [...] w D. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 121/19, oddalił skargę na ww. decyzję ŚWINB. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 43/20, oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku. Pismem z dnia 23 stycznia 2019 r. J. S. zawiadomił, że nowym właścicielem nieruchomości objętej postępowaniem jest Skarżąca Spółka, której jedynym wspólnikiem jest J. S. (art. 28a u.p.e.a.). W dniu 30 czerwca 2021 r. nastąpiło przekształcenie Spółki Akcyjnej w Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością ([...]).
Podczas czynności kontrolnych w dniu 12 września 2023 r. PINB ustalił, że nałożony obowiązek nie został wykonany. Jak wynika z protokołu "aktualnie zostały rozpoczęte roboty rozbiórkowe", "pełnomocnik spółki oświadcza, że rozbiórka przedmiotowego budynku zostanie wykonana w ciągu 6 miesięcy". Upomnieniem Nr [...] znak [...] z dnia 26 października 2023 r., PINB wezwał Spółkę do wykonania obowiązku nałożonego decyzją ŚWINB z dnia 11 grudnia 2018 r. oraz pouczył, że w przypadku braku wykonania wymienionego obowiązku, po upływie 7 dni od daty doręczenia upomnienia sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienie doręczono 30 października 2023 r.
Następnie sporządzono tytuł wykonawczy Nr [...] z dnia 20 listopada 2023 r., znak [...], który został doręczony Spółce w dniu 23 listopada 2023 r. Postanowieniem Nr [...] z dnia 4 stycznia 2024 r. znak [...] PINB oddalił zarzuty wniesione od ww. tytułu wykonawczego.
Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia 14 lutego 2024 r., PINB działając w oparciu art. 121 § 1, § 4, § 5, art. 122, art. 64a § 1 pkt 1, art. 20 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 1 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 123 k.p.a., nałożył na Skarżącą Spółkę - właściciela nieruchomości, grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 162.467,41 zł z powodu uchylenia się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku nałożonego decyzją ŚWINB z dnia 11 grudnia 2018 r., znak [...]. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 121 § 5 u.p.e.a., w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, wysokość grzywny stanowi, iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych, tj. 128,23 x 1.267,00 = 162.467,41
- powierzchnia zabudowy przedmiotowego budynku (zgodnie z inwentaryzacją) wynosi: 15,45 m x 8,30 m = 128,23 m2,
- 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa GUS za III kwartał 2023 r. wynosi: 1/5 z 6.335 zł = 1.267 zł
oraz wezwał:
1) do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji ŚWINB z dnia 11 grudnia 2018 r., znak [...], określonego w tytule wykonawczym TW-2 nr [...] z dnia 20 listopada 2023 r., rozbiórki budynku garażowo-gospodarczego wybudowanego bez pozwolenia na budowę w granicy działki nr [...] (działka powstała w wyniku podziału działki nr [...]) na nieruchomości położonej przy ul. [...] w D. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w terminie do dnia 31 maja 2024 r., z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie będzie orzeczone wykonanie zastępcze;
2) do uiszczenia ww. grzywny w celu przymuszenia w terminie do dnia 31 maja 2024 r., pouczając, że jej nieuiszczenie w terminie spowoduje zastosowanie trybu egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia PINB wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., gdy zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Przy egzekucji dotyczącej spełnienia obowiązków wynikających z przepisów prawa budowlanego, organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania jednego z dwóch środków egzekucyjnych, tj. grzywny w celu przymuszenia albo wykonania zastępczego, a dokonując wyboru jednego z nich winien kierować się określoną w art. 7 u.p.e.a. zasadą stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków, które będą najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Wskazał, iż dokonując wyboru środka egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie organ kierował się jego celowością, ponieważ grzywna jako forma nacisku ma na celu skłonienie zobowiązanego poprzez dolegliwość finansową do określonego zachowania się, a w sytuacji wykonania obowiązku, stosownie do art. 125 u.p.e.a. grzywna nieuiszczona lub nieściągnięta podlega umorzeniu, zaś zgodnie z art. 126 tej ustawy, grzywna na wniosek może zostać zwrócona w 75% lub w całości.
Postanowienie zostało doręczone Spółce w dniu 19 lutego 2024 r.
W zażaleniu wniesionym w ustawowym terminie, w dniu 23 lutego 2024 r., Skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji: błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż zobowiązana nie wykonuje nałożonego obowiązku, podczas gdy rozbiórka została podjęta, znajduje się na zaawansowanym etapie, a jej postępy zostały ustalone podczas wizji lokalnej PINB, wykonano dokumentację zdjęciową, oraz ustalony został plan dalszej rozbiórki, według którego Strona wykonuje prace, uznaje zatem działanie PINB jako naruszające zaufanie do organów i ogromnie krzywdzące; błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż zobowiązana nie wykonuje czynności, podczas gdy na skutek krytycznego stanu zdrowia jedynego uprawnionego w Spółce do składania oświadczeń woli - J. S. ([...],[...],[...]), który był hospitalizowany, przeszedł częściową [...] i obecnie jest w trakcie rehabilitacji, Spółka nie miała możliwości szybszego działania. Spółka podała również, że złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie rozbiórki przedmiotowego obiektu budowalnego, wobec czego wnosi o wstrzymanie wykonania decyzji rozbiórkowej. Do zażalenia przedłożono: dokumentację zdjęciową, kserokopię wniosku z dnia 28 grudnia 2023 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją o nałożeniu obowiązku rozbiórki, kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego za okres [...], "[...] – [...] i [...]").
Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2024 r. znak [...] zawiesił postępowanie zażaleniowe.
Postanowieniem z dnia 23 maja 2024 r. znak [...] ŚWINB stwierdził nieważność postanowienia PINB nr [...] z dnia 8 lutego 2024 r., znak [...] PINB, którym odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonego ostateczną decyzją ŚWINB z dnia 11 grudnia 2018 r., znak [...].
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2024. r., znak [...] ŚWINB odmówił wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją z 11 grudnia 2018 r., znak [...]. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 30 października 2024 r., znak [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie ŚWINB. Postanowienie GINB nie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego (karta nr 37 akt sądowych).
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r. znak [...] ŚWINB podjął postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia oraz odrębnym postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r. znak [...] zlecił PINB przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu ustalenia aktualnej powierzchni zabudowy objętej obowiązkiem rozbiórki. Z otrzymanego szkicu sytuacyjnego (przedłożonego wraz z protokołem z dnia 4 września 2024 r.) wynika, iż powierzchnia zabudowy budynku objętego postępowaniem wynosi 128,24 m2 (15,45 m x 8,30 m). W odpowiedzi na zawiadomienie o możliwości zapoznania się stron z aktami sprawy, Strona pismem z dnia 2 września 2024 r. wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji rozbiórkowej z dnia 11 grudnia 2018 r.
Po rozpoznaniu zażalenia, ŚWINB na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 19 listopada 2024 r. znak WINB-WOA.7722.71.2024.KS, utrzymał w całości w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przywołał brzmienie przepisów mających zastosowanie w sprawie egzekucji administracyjnej w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki obiektu budowlanego oraz w powołaniu na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnił, że co do zasady grzywna w celu przymuszenia uważana jest za środek mniej dolegliwy dla zobowiązanego niż wykonanie zastępcze. Wyjaśnił też, że zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może być przedmiotem zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., sformułowanym w sprzeciwie, nie zaś w zażaleniu na postanowienie nakładające grzywnę w celu przymuszenia. ŚWINB zwrócił także uwagę, że wysokość grzywny wydawanej w sprawach z zakresu prawa budowlanego została określona iloczynem wskazanym w art. 121 § 5 u.p.e.a. Na dzień wydania postanowienia przez organ odwoławczy cena za m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego wynosi 6.737 zł, zatem wzrosła względem ceny przyjętej przez organ pierwszej instancji. Ocenił, iż w sprawie należy uwzględnić cenę za m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego aktualną na dzień wydawania rozstrzygnięcia przez PINB jako korzystniejszą dla Skarżącej Spółki. Grzywna została obliczona zatem jako iloczyn: 128,23 m2 x 1/5 x 6335, tj. 162.467,41 zł, ponieważ jak wynika z czynności kontrolnych przeprowadzonych w toku postępowania odwoławczego powierzchnia użytkowa budynku objętego postępowaniem nie uległa zmianie. Odnosząc się natomiast do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji rozbiórkowej, ŚWINB wyjaśnił, że postępowanie nie dotyczy ww. decyzji rozbiórkowej, decyzja ta jest ostateczna i prawomocna, pozostaje w obrocie prawnym.
Postanowienie zostało doręczone w dniu 26 listopada 2024 r.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca Spółka. W skardze sformułowała zarzuty naruszenia:
1a) art. 152 § 1 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i "niewstrzymanie wykonania decyzji w sprawie nałożenia na Skarżącego grzywny w celu przymuszenia", pomimo powzięcia wiadomości o toczącym się postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia PINB nr [...] z dnia 8 lutego 2024 r., znak [...] o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie wybudowania bez wymaganych zezwoleń budynku garażowo-gospodarczego w granicy działki [...] w D. ,
1b) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, pomimo toczącego się postępowania opisanego w lit. a skargi,
2) art. 18 ust. 2 pkt 5, art. 4 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 3 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w zw. z § 6 ust. 1, 2 oraz 7 pkt 5 Uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta D. dla terenów położonych w [...] w rejonie [...], [...], [...] i [...], poprzez pominięcie ich treści (i znaczenia) dla rozstrzygnięcia całości sprawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, wstrzymanie jego wykonania, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Skarżąca Spółka podkreśliła, że w jej ocenie decyzje dotyczące rozbiórki są obarczone błędem i toczy się obecnie postępowanie (postępowania) w sprawie stwierdzenia ich nieważności i wznowienie odpowiednich postępowań. Zdaniem Skarżącej decyzja rozbiórkowa została wydana z naruszeniem zapisów planu miejscowego, który dla tego obszaru dopuszcza sytuowanie budynku 1,5 m lub bezpośrednio przy granicy z sąsiednią działką budowlaną. Z tego względu możliwe jest nadal wszczęcie postępowania w sprawie legalizacji obiektu.
Podkreśliła również, że Skarżąca przystąpiła do prac rozbiórkowych i zabezpieczających w roku 2023 i zrealizowała zasadniczą część decyzji rozbiórkowej, jednak część obiektu budowlanego podlegającego rozbiórce stanowi mur graniczny z sąsiednią działką - a relacje sąsiedzkie nie pozostają poprawne na tyle, by móc wejść na ten obszar, nie powodując konfliktu.
Zdaniem Skarżącej postępowanie w niniejszej sprawie powinno zostać zawieszone oraz powinna zostać wstrzymana wykonalność rozstrzygnięcia w sprawie nałożenia grzywny. Zachodzą również przesłanki z art. 154 k.p.a. uchylenia decyzji nakładającej obowiązek rozbiórki. Zwróciła także uwagę na koszty związane z rozbiórką, szkód mogących powstać w przypadku naruszenia konstrukcji ogrodzenia i budynku przyległego na sąsiedniej działce, a także ograniczenia części produkcji i składowania przedmiotów przez Spółkę, oraz utratę możliwości hodowania w budynku kurcząt przez J. S. .
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podkreślił niezasadność pierwszego zarzutu skargi, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało wydane po zakończeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia nr [...] z dnia 8 lutego 2024 r., znak [...]. Ponadto wskazał na niedopuszczalność badania na etapie egzekucji okoliczności związanych z poprawnością aktu administracyjnego będącego źródłem dochodzonego obowiązku.
Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2025 r. znak [...] ŚWINB wstrzymał wykonanie zaskarżonego postanowienia z 19 listopada 2024 r.
W dniu 27 stycznia 2025 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącej, w którym Spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko wyrażone w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stało się postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia w związku z niewykonaniem obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności, sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej wykazała, że jest ono zgodne z prawem. Brak było podstaw do uwzględnienia skargi.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowią przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności regulacja art. 119 tej ustawy. Stosownie do treści § 1 wskazanego przepisu, grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.
Z kolei zgodnie z art. 121 u.p.e.a., jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia (§ 4). Wysokość grzywny, o której mowa w § 4, stanowi, w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych (§ 5). Grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym o charakterze przymuszającym. Jej celem jest doprowadzanie do wykonania określonego obowiązku w sposób pośredni, to jest poprzez dolegliwość nałożonej na zobowiązanego grzywny.
Wymaga odnotowania, iż w środkach odwoławczych na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia nie jest dopuszczalne powoływanie okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a., tj. dotyczących zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo w tej materii (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1441/10; z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2186/12; z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2185/13).
Prawo do zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia to dwa alternatywne środki prawne. Prawidłowość nałożonej grzywny nie może zatem być kwestionowana poprzez podnoszenie okoliczności, o których stanowi art. 33 § 1 u.p.e.a. Tego rodzaju argumentacja jest wówczas bezskuteczna jako pozostająca poza granicami sprawy. Część uzasadnienia skargi sprowadza się natomiast m.in. do zakwestionowania wykonalności nakazu z uwagi na "relacje sąsiedzkie" (str. 3 skargi). Podobnie argumentacja skierowana względem ostatecznej decyzji ŚWINB nr [...] z dnia 11 grudnia 2018 r. nakazującej rozbiórkę budynku, w tym podnoszona okoliczność, iż decyzja o rozbiórce narusza zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (str. 2-3 skargi), nie mogła zostać uwzględniona. Wskazane okoliczności powinny zostać ocenione w toku postępowania o nakazie rozbiórki. Nie mogły być natomiast skutecznie podnoszone w postępowaniu dotyczącym nałożenia grzywny w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 122 u.p.e.a. i w rezultacie, jako pozostające poza zakresem kognicji Sądu w tej sprawie, nie mogły zostać rozważone, podobnie jak złożony względem ww. decyzji rozbiórkowej wniosek o wstrzymanie jej wykonania. ŚWINB zasadnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że niniejszym postępowanie nie jest objęte rozpoznanie ww. wniosku. Ocenie pod kątem przesłanek wstrzymania wykonania podlegało natomiast zaskarżone w rozpoznawanej sprawie postanowienie z dnia 19 listopada 2024 r., którego wykonanie mocą postanowienia z dnia 3 stycznia 2025 r. znak [...] zostało wstrzymane. Zauważenia wymaga również, że argumentacja zarzutu odnosi się do postanowienia nr [...] z dnia 8 lutego 2024 r., znak [...], którego nieważność stwierdzono jeszcze przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, na mocy postanowienia ŚWINB z dnia 23 maja 2024 r. znak [...], na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę.
Jak opisano na wstępie, i tak też wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy - decyzją ŚWINB nr [...] z dnia 11 grudnia 2018 r. nakazano rozbiórkę przedmiotowego budynku. Rozstrzygnięcie podlegało kontroli instancyjnej oraz sądowoadministracyjnej.
W dniu 26 października 2023 r., na podstawie art. 15 u.p.e.a., wystawiono upomnienie Nr [...] znak [...], wzywając do wykonania obowiązku wraz z pouczeniem, że w przypadku braku wykonania wymienionego obowiązku, po upływie 7 dni od daty doręczenia upomnienia sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienie doręczono w dniu 30 października 2023 r. (akta administracyjne, karta bez numeru).
Tytuł wykonawczy Nr [...] wystawiony dnia 20 listopada 2023 r., został odebrany w dniu 23 listopada 2023 r. (wskazano zobowiązanego "P. sp. z o.o. w S. ", prawidłowo wskazano podstawę prawną obowiązku: decyzja ŚWINB z dnia 11 grudnia 2018 r. znak [...]). Postanowieniem Nr [...] z dnia 4 stycznia 2024 r. znak [...] PINB oddalił zarzuty wniesione od ww. tytułu wykonawczego.
Wobec powyższego organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny jakim jest grzywna w celu przymuszenia.
Postanowienie organu pierwszej instancji zawierało wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie do dnia 31 maja 2024 r. z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie będzie orzeczone wykonanie zastępcze, oraz wezwanie do uiszczenia ww. grzywny w celu przymuszenia w terminie do dnia 31 maja 2024 r., z pouczeniem, że jej nieuiszczenie w terminie spowoduje zastosowanie trybu egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Zredagowanie postanowienia o nałożeniu grzywny pozostaje zgodne z regulacją art. 122 § 2 u.p.e.a. Wraz z postanowieniem o nałożeniu grzywny doręczono Skarżącemu odpis tytułu wykonawczego stosownie do treści art. 122 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Sposób obliczenia wysokości grzywny w celu przymuszenia został przeprowadzony zgodnie do treści art. 121 § 5 u.p.e.a. jako iloczyn, potwierdzonej podczas postępowania uzupełniającego przed organem odwoławczym i niekwestionowanej przez stronę skarżącą, powierzchni zabudowy budynku objętego nakazem przymusowej rozbiórki (128,24 m2, szkic sytuacyjny przedłożony wraz z protokołem z dnia 4 września 2024 r.), i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych (Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za III kwartał 2023 r.: Na podstawie art. 3b ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych, Dz. U. z 2023 r. poz. 1446, ogłasza się, że cena 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za III kwartał 2023 r. wyniosła 6.335 zł).
Na dzień rozstrzygania przez organ odwoławczy ogłoszona na podstawie Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 26 sierpnia 2024 r. cena 1m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za II kwartał 2024 r. wynosiła 6737 zł. Organ odwoławczy uznał zatem za zasadne zastosowanie ceny obowiązującej na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji jako korzystniejsze dla strony zobowiązanej.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, w każdym przypadku nałożenia obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego, wysokość grzywny jest ustalana na identycznych zasadach. Jest to niewątpliwe rygorystyczne rozwiązanie, ale wynika ono wprost z art. 121 § 4 i 5 u.p.e.a. i takim też zasadom podlega ustalenie grzywny celem przymuszenia zobowiązanego do rozbiórki budynku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt II OSK 1458/14).
W sprawie nie budzi wątpliwości niewykonanie obowiązku nałożonego ostateczną decyzją ŚWINB. Stosownie do treści ww. decyzji obowiązek obejmował rozbiórkę budynku garażowo-gospodarczego, nie zaś jedynie jego części.
Tak też został sformułowany tytuł wykonawczy. W toku postępowania odwoławczego przeprowadzono ponowne oględziny stwierdzając niewykonanie decyzji, potwierdzono także powierzchnię zabudowy budynku objętego nakazem przymusowej rozbiórki 128,23 m2 (15,45 m x 8,3 m, str. 1 postanowienia o nałożeniu grzywny, protokół z dnia 4 września 2024 r.). Protokół z oględzin został sporządzony w obecności przedstawiciela Skarżącej, niezależnie od odmowy podpisania protokołu, nie zgłoszono uwag do czynności. Nie zgłoszono nieprawidłowości ustalenia powierzchni budynku. Brak też tego rodzaju zarzutu w odwołaniu oraz skardze.
Zgodnie z ugruntowaną już linią orzecznictwa sądów administracyjnych, dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja nakładająca określony obowiązek, dopóty możliwe jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji w celu jego wykonania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 335/07). Działania organu egzekucyjnego na aktualnym etapie postępowania są natomiast jedynie konsekwencją niewykonania decyzji o charakterze merytorycznym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt II SA/Po 302/15).
Organ egzekucyjny nie bada zatem decyzji o nałożeniu obowiązku rozbiórki, lecz tylko podejmuje działania przy zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa do jej wykonania.
Jak już sygnalizowano, decyzja ŚWINB nr [...] z dnia 11 grudnia 2018 r. nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszym postępowaniu. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie może badać merytorycznej poprawności decyzji nakładającej obowiązki objęte tytułem wykonawczym, a także badać możliwości jej wzruszenia w trybach nadzwyczajnych.
W postępowaniu egzekucyjnym nie ma możliwości negowania nakazu rozbiórki orzeczonego na podstawie art. 48 Pr. bud. Nie można bowiem łączyć postępowania egzekucyjnego z trybami postępowania administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2030/13). Powyższe czyni niezasadny zarzut naruszenia przepisów ustawy o samorządzie gminnym (art. 18 ust. 2 pkt 5, art. 41 ust. 1) i ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1), a także zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (zarzut nr 1a petitum skargi).
W niniejszej sprawie organy dokonały właściwego wyboru środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia jako środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego. Dopiero brak skuteczności grzywny w celu przymuszenia winien być podstawą do zastosowania innego środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego. Podkreślić przy tym należy, iż zgodnie z art. 125 § 1 u.p.e.a. w razie wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu. Stosownie natomiast do treści art. 126 u.p.e.a. na wniosek zobowiązanego, który wykonał obowiązek, grzywny uiszczone lub ściągnięte w celu przymuszenia mogą być w uzasadnionych przypadkach zwrócone w wysokości 75% lub w całości. Państwowe organy egzekucyjne mogą zwrócić grzywnę po uzyskaniu zgody organu wyższego stopnia. W przypadku zastosowania wykonania zastępczego, zobowiązany do dokonania rozbiórki zostaje bowiem, zgodnie z art. 127 i art. 133 § 1 u.p.e.a., obciążony pełnymi kosztami wykonania zastępczego.
Podnoszone natomiast przez Skarżącą okoliczności związane z sytuację zdrowotną, w tym hospitalizacją członka zarządu, pozostawały bez wpływu na rozstrzygnięcie.
Do czasu, gdy w obiegu prawnym pozostaje decyzja ŚWINB z dnia 11 grudnia 2018 r. zgodne z obowiązującymi przepisami było prowadzenie postępowania w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (zarzut nr 1b petitum skargi). Postępowanie zmierzające do wzruszenia postanowienia spadkowego po zmarłym A. S. (kopia wniosku z dnia 6 sierpnia 2024 r. o wznowienie postępowania o stwierdzeniu nabycia spadku, bez potwierdzenia złożenia), nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu przywołanej regulacji. W chwili orzekania było bowiem możliwe rozpatrzenie sprawy przez organ administracyjny i wydanie decyzji. Aktualny stan prawny potwierdzały wpisy w księdze wieczystej nieruchomości nr [...], w której brak jest wzmianek czy ostrzeżeń w zakresie zgodności stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd dostrzega, że organ winien odrębnym postanowieniem ww. kwestię rozstrzygnąć, jednakże uwzględniając, że jest to postanowienie niezaskarżalne, uchybienie powyższe w okolicznościach niniejszej sprawy ocenił jako pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie. Strona niezadowolona rozstrzygnięcia nie została pozbawiona możliwości jego kontroli, gdyż - na podstawie art. 142 k.p.a. – mogła je kwestionować w odwołaniu od decyzji i w skardze do sądu administracyjnego.
Niezasadne wobec powyższego pozostaje stanowisko i argumentacja skargi.
Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło