II SA/Gl 565/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "G." w G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia 8 lipca 2011 r., Stowarzyszenie "G." w G., reprezentowane przez radcę prawnego G. P. (pełnomocnictwo stanowi kartę nr 8 akt sprawy) złożyło do sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący podmiot jest stowarzyszeniem zwykłym, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnych środków pieniężnych ani też nie pobiera składek. Równocześnie wskazano, że nie posiada on żadnego majątku trwałego ani rachunków bankowych. Do wniosku dołączone zostały kopie zeznań podatkowych CIT-8 złożonych przez stronę za lata 2009 i 2010, w których nie zadeklarowano jakiegokolwiek dochodu. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 8 września 2011 r.), do Sądu złożono Regulamin Stowarzyszenia, a także oświadczenie podpisane przez osobę uprawnioną do jego reprezentacji (J. D.), w którym podała ona, że podmiot ten nie posiada żadnego majątku, nie sporządza raportu kasowego ani innych dokumentów księgowych, bowiem nie dysponuje żadnymi środkami ani nie uzyskuje dochodu. Dodano również, że jakkolwiek Regulamin Stowarzyszenia przewiduje, iż uzyskuje ono środki na swoją działalność ze składek, to jednak należności te nie są pobierane. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie przy tym z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W tym miejscu należy podnieść, że w treści złożonego formularza "PPF" nie wskazano zakresu zgłoszonego żądania. Nie budzi jednak wątpliwości, że intencją strony skarżącej było ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych. Po pierwsze bowiem, taki zakres wynika jasno z treści skargi, zaś po drugie - należy mieć w polu widzenia, że Stowarzyszenie "G." jest już w niniejszej sprawie reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Odnosząc się zatem do wniosku strony należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym kontekście uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę. Należy zaznaczyć, że - jak wynika z zaświadczenia wydanego przez Prezydenta Miasta G. (vide: karta nr 27 akt sprawy), strona wnioskująca jest stowarzyszeniem zwykłym, które po myśli art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.) uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich i w odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 cytowanej regulacji, nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. W treści wniosku podano, że skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków pieniężnych ani jakiegokolwiek majątku. Równocześnie w jego Regulaminie określono, że wyłącznym źródłem finansowania są dlań składki członkowskie, nie ustalając jednak przy tym ani ich wysokości ani też częstotliwości, w jakiej powinny one być uiszczane (vide: pkt 2 Regulaminu Stowarzyszenia). Dodatkowo, z wywodów podniesionych we wniosku, jak również z w późniejszego oświadczenia J. D. (osoba uprawniona do reprezentowania Stowarzyszenia) wynika, że składki te "nie są pobierane" W tym stanie rzeczy, rozstrzygając żądanie strony należy mieć w polu widzenia wielokrotnie akcentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, który rozpoznający wniosek w pełni podziela, a zgodnie z którym każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. W postanowieniu z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ.: internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, iż określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (podobne stanowisko wyrażone zostało w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, publ.: LEX nr 479098 oraz z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, publ.: LEX nr 551904). Innymi słowy, dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II OZ 1076/10 – publ.: internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zważywszy powyższe, stwierdzić przyjdzie, że każde stowarzyszenie, a zatem także stowarzyszenie zwykłe, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie i pobieranie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, może uzyskiwać dochody z innych niż składki źródeł. W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań stwierdzić przyjdzie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, od której art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy. Wyznaczając zakres działalności skarżącego podmiotu określono bowiem, że obejmuje on "występowanie z wnioskami i opiniami do właściwych organów administracji w przypadkach uzasadnionych celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego, w procesach inwestycyjnych, procedurach planistycznych, a także w procesach sądowych" (patrz: pkt 7.3. Regulaminu Stowarzyszenia). Nie budzi więc wątpliwości, że ustalając w ten sposób przedmiot działalności członkowie Stowarzyszenia mogli przewidzieć, że będzie jej towarzyszyła konieczność ponoszenia stosownych należności publicznoprawnych, w tym stosownych kosztów postępowań sądowych. W regulaminie tego podmiotu nie ustalono jednak wysokości składek członkowskich, z kolei we wniosku wskazano, że nie są one pobierane, nie podając jakichkolwiek przyczyn, które miałyby taki stan rzeczy uzasadniać. Tymczasem warto zwrócić uwagę, że - jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienie z 1 grudnia 2009 r., sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885) - jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Odmiennie oceniać należy jedynie te sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać. W konsekwencji, przyznanie stowarzyszeniu zwykłemu prawa pomocy byłoby uzasadnione jedynie wówczas, gdyby jego założyciele w sposób racjonalny określili źródła finansowania w wysokości zapewniającej pokrycie kosztów realizacji działalności tego podmiotu, jednak środki finansowe z rzeczonych źródeł nie zostałyby pozyskane z uwagi na okoliczności od nich niezależne. Taki stan rzeczy nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Założyciele Stowarzyszenia "G.", nie sprecyzowali wysokości składek członkowskich, a tym samym nie skonkretyzowali finansowych podstaw funkcjonowania tego podmiotu. Dodatkowo, fakt dobrowolnej rezygnacji z pobierania rzeczonych składek uniemożliwia prowadzenie przedsięwzięć odpowiednich do założonej i realizowanej skali jego działalności. Rozstrzygając niniejszy wniosek zważono również, iż wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe nie należą do znacznych (na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 500 zł), a tym samym nie sposób przyjąć, aby było to obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia nawet przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością nastawioną na maksymalizację zysku. Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §2 pkt 2 tej ustawy.