II SA/Gl 621/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Matan po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za odbiór odpadów komunalnych bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy "A" Sp. z o.o. w L. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W treści formularza wskazano, że w poprzednim roku bilansowym Spółka odnotowała zysk w wysokości 663,17 zł, a w chwili obecnej nie dysponuje środkami pozwalającymi jej na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Z treści formularza wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.050.000,00 zł, wartość środków trwałych to 611.113,04 zł. Jednocześnie Spółka zaznaczyła, że na jej w kasie znajdują się środki finansowe w wysokości 27.843,52 zł. Wedle oświadczenia strony, cały jej majątek jest zabezpieczony hipoteką na rzecz Banku[...] w C. Na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała dokumenty obrazujące jej sytuację materialną, w tym bilans za 2015 r. oraz raport o środkach trwałych Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 621/15 oddalono wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca spółka wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniesiono, że w obecnej chwili skarżąca spółka nie dysponuje środkami na pokrycie wydatków związanych z toczącym się postępowaniem. W dokumentach obrazujących sytuację materialną spółki wykazano wprawdzie środki pieniężne w kasie na dzień 31 grudnia w wysokości 27 842,52 zł, jednakże kwota ta w większości jest wydatkowana na pokrycie bieżących zobowiązań, m.in. na wynagrodzenia dla pracowników, spłatę kredytu wraz z odsetkami, spłatę zaległych podatków czy zobowiązań wobec kontrahentów. Dalej wskazano, że na dzień 31 marca 2016 r. stan środków w kasie wynosi 1 109,17 zł, zaś saldo na rachunku bankowym na dzień 14 marca 2016 r. to kwota minus 204 938, 50 a nie 7 731 (kwota obrotów), z kolei saldo na rachunku bankowym na dzień 22 kwietnia 2006 r. wynosi minus 202 082,80 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznać należy, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1 050 000 zł, wartość środków trwałych 662 900 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosiła 663,17. W oparciu o złożone do akt sprawy dowody podkreślić należy, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów, które wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Wskazać bowiem trzeba, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. W tym miejscu wskazać należy, że jak wynika z przedstawionego rachunku zysków i strat na dzień 30 czerwca 2015 r. koszty amortyzacyjne stanowiły kwotę 25 203,46 zł. Wskazać również należy, co niejednokrotnie podkreślane jest w orzecznictwie sądowym, że od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, należy szczególnie wymagać zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191). Skarżąca będąc przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Jak wynika z nadesłanych raportów kasowych za ostatnie kilka miesięcy, skarżąca spółka wykazała wprawdzie, że stan środków w kasie wynosi 1 109,17 zł, jednakże jak wynika z zapisów księgowych za okres od 1 stycznia 2016 r. do 29 kwietnia 2016 r. kwota obrotów wynosiła 7 906,16 zł. Zauważenia wymaga również fakt, że zgodnie z przedłożonym bilansem na dzień 31 grudnia 2015 r. spółce przysługiwały należności krótkoterminowe na kwotę 413 041,58 zł. Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniom skarżącej, uznać należy, że spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W świetle przychodów, jakie uzyskuje, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Podnieść należy, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie wynika, aby spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Dodatkowo podkreślić należy, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na konieczność rygorystycznego podchodzenia do przesłanek prawa pomocy wynikających z art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazuje się wręcz, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony (zob. np. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09). Badaniu podlega zatem całokształt sytuacji majątkowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia