II SA/Gl 77/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant referent Joanna Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego w lokalu położonym w G. przy ul. [...] zostało wszczęte w dniu 27 lipca 2010 r. na wniosek A. O., męża skarżącej – K. O. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego K. O. ze wskazanego wyżej lokalu. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. z 2006 r. , Nr 139,poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. , Nr 98, poz. 1071 ze zm ). W uzasadnieniu decyzji podniesiono , iż K. O. faktycznie nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Okoliczność tę potwierdzają zeznania przesłuchanych w sprawie świadków , wedle których nie mieszka ona w lokalu od kilkunastu lat (nawet od 20 ) . Natomiast sama skarżąca twierdzi , iż nie mieszka trwale w lokalu od 2- 3 lat. Jako powód niezamieszkiwania w lokalu podała operacje ortopedyczne , którym została poddana oraz rehabilitację i leczenie z tym związane . Te ustalenia , w ocenie organu pierwszej instancji , pozwoliły na przyjęcie tezy , iż K.O. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a ponadto lokal ten opuściła w sposób trwały i dobrowolny . Wskazano przy tym na formalny charakter samego meldunku , który jest tylko rejestracją stanu faktycznego , nie mającą znaczenia w kwestii uprawnień do lokalu. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą , w którym podnosi ona zarzuty związane z brakiem możliwości korzystania z lokalu ze względu na zachowanie jej męża , wymianę zamków oraz odmowę udostępnienia kluczy , Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. o wymeldowaniu . W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda [...] , przywołując ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w trakcie postępowania wyjaśniającego , przyjął, iż w przedmiotowej sprawie bezspornie został wykazany fakt niezamieszkiwania odwołującej się we wskazanym lokalu od kilku lat. Jak podkreślono w uzasadnieniu , podstawowym kryterium oceny kwestii stałego pobytu osoby w lokalu jest rzeczywiste ześrodkowanie jej interesów życiowych w tym lokalu. Zamieszkiwanie to fizyczne przebywanie w lokalu oraz wola (zamiar) stałego pobytu (wyrok NSA z 23 października 2002 r. , II SA/Ka 2907/00). Chodzi zatem o taki stan faktyczny , w którym osoba przebywa w lokalu z zamiarem stałego pobytu , ma w nim zgromadzone swoje rzeczy osobiste i przedmioty majątkowe, stołuje się w nim , nocuje i prowadzi tam gospodarstwo domowe i w związku z tym lokal stanowi centrum jej spraw życiowych . Natomiast , zdaniem Wojewody , opuszczenie miejsca pobytu , o jakim mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych , może nastąpić nie tylko przez złożenie stosownego oświadczenia , ale także poprzez odpowiednie zachowanie , które w sposób nie budzący wątpliwości wyrażać będzie wolę określonej osoby. Przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego zostaje spełniona jeśli opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały (wyrok NSA z 1 lipca 2008 r. ,II OSK 739/07). Za równoznaczną z opuszczeniem trwałym i dobrowolnym należy uznać sytuację , gdy osoba usunięta z lokalu lub do niego nie dopuszczona nie podejmuje środków prawnych celem zmiany takiego stanu. K.O., mimo stosownego pouczenia , nie wystąpiła do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. W ocenie Wojewody , dla sprawy wymeldowania nie ma znaczenia kwestia tytułu prawnego do mieszkania, bowiem zameldowanie jest jedynie rejestracją danych o faktycznym miejscu pobytu osoby. Z tej też przyczyny , jako zdarzenie przyszłe i niepewne , nie ma znaczenia deklarowany zamiar powrotu skarżącej do mieszkania. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła K. O., wnosząc o jej uchylenie . Zarzuca organowi odwoławczemu wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania , w szczególności art. 80 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych . W uzasadnieniu skargi podkreśla , iż nie może zgodzić się z poglądem jakoby opuściła lokal w sposób dobrowolny. Została do tego zmuszona sytuacją domową wytworzoną przez A. O. , który następnie uniemożliwił jej powrót poprzez wymianę zamków oraz niewydanie kluczy. Ponadto , w jej ocenie , organ odwoławczy wadliwie przyjął , iż równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu jest sytuacja , w której osoba z niego usunięta nie podejmuje środków prawnych celem powrotu do lokalu tj. nie występuje do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. Jak zauważa , roszczenie posesoryjne z art. 344 § 2 k.c . wygasa po upływie roku od chwili naruszenia. Jednocześnie żaden przepis nie nakłada na osobę uprawnioną obowiązku złożenia takiego powództwa i to pod rygorem wymeldowania. Taka interpretacja przepisów stanowi ograniczenie jej praw. Podnosi także , że w przypadku zamiaru wejścia do mieszkania mogła liczyć na pomoc Policji jako osoba zameldowana. Wobec tego zarzut odnoszący się do niewykorzystania wskazanej możliwości jest błędny , skoro mogła , w razie pilnej potrzeby , wejść do lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie zwracając uwagę w szczególności na to , że nie można przyjąć braku dobrowolności opuszczenia jeśli osoba usunięta z lokalu lub do niego nie dopuszczona nie podejmuje środków prawnych celem usunięcia takiego stanu. Skarżąca , mimo stosownego pouczenia , nie wystąpiła do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. Co prawda, żaden przepis prawa nie nakłada takiego obowiązku na osobę usuniętą bądź niedopuszczoną do lokalu , jednakowoż powinna ona liczyć się z tym , że organ meldunkowy uzna w takiej sytuacji opuszczenie lokalu za dobrowolne . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997r. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 § 2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) , zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza , że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów . W oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. , Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części , jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzja odpowiada wymogom prawa i tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej : ustawa) . W myśl wskazanego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia tego przepisu, wynika, iż jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Analiza wskazanego wyżej przepisu prowadzi do kilku istotnych , z punktu widzenia oceny zgodności z prawem decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, ustaleń. Po pierwsze -pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). W orzecznictwie sądowym wskazuje się na pewne znamiona świadczące o stałym pobycie . Będzie nim miejsce , w którym osoba realizuje stale swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.05.2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912). Natomiast przez opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumie się nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i zorganizowaniem centrum życiowego w innym miejscu (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1559/07, publ. LEX nr 516077). Osoba mająca miejsce pobytu stałego jest zobowiązana dopełnić obowiązku meldunkowego najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia (art. 4 pkt. 1 w zw. art. 10 ust. 1 ustawy). Jeśli zaś jest ona zameldowana na pobyt czasowy i przebywa w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące, jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego (za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności: wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego; pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych; odbywanie czynnej służby wojskowej; pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i odpowiednich ośrodkach przewidzianych w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U.02.11.109) (art. 8 ust. 1 ustawy). Po drugie - treść postanowień art. 8 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt. 1 i pkt. 2 oraz art. 15 ust. 2 ustawy prowadzi do wniosku, iż fakt niezamieszkiwania osoby w określonej miejscowości pod stałym adresem z zamiarem stałego przebywania od co najmniej trzech miesięcy świadczy o opuszczeniu przez osobę miejsca stałego pobytu i w ślad za tym o obowiązku dokonania wymeldowania z pobytu stałego Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy , jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym , jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 2010 r. , II OSK 851/09 , LEX nr 597910). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim sensie fizycznym, praca, nauka) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V S.A. 3169/00, LEX NR 50123; wyrok NSA z dnia 7.12.2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18.12.2001r. sygn. akt II S.A./Ka 613/00, niepublik.). W świetle ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ pierwszej instancji nie budzi wątpliwości , iż skarżąca opuściła tak rozumiane miejsce pobytu stałego i do tej pory do lokalu tego nie powróciła. Pozostaje poza sporem fakt jej niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu od co najmniej 3 lat . Tym samym przestała ona realizować tam swoje podstawowe funkcje życiowe. Brak jest dowodów świadczących o przerwaniu stanu "opuszczenia" lokalu, tym samym stan ten uznać trzeba za trwały. W ocenie sądu nie budzi również wątpliwości kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą . Jak wynika z akt sprawy , opuściła ona lokal ze względu na konflikt z mężem – A. O. oraz dokonanie przez niego wymiany zamków i nieudostępnienie jej do nich kluczy. Na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego wskazywała również na przebyte operacje ortopedyczne oraz związane z nimi zabiegi rehabilitacyjne i lecznicze , jako jeden z powodów opuszczenia lokalu. Nie podjęła ona jednak , jak wynika z akt postępowania oraz z jej oświadczenia zawartego w skardze , żadnych kroków prawnych zmierzających do powrotu do lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, który Sąd podziela, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, LEX nr 79243; V SA 108/00, LEX nr 49954; V SA 3078/00, LEX nr 78937). Stosownie do art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jedynie potwierdza fakt pobytu danej osoby w przedmiotowym lokalu. Nie wiąże się zatem z kwestią własności tego lokalu ani prawem do dysponowania nim. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem ciążącej na organie administracji powinności dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189.) Podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, OTK-A2002/3/34) stwierdzając , iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. Organy administracyjne są zobowiązane do zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności. W tym celu niezbędne jest, aby mogły one wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 3657/2002). Wobec powyższego , skoro skarżąca opuściła lokal w sposób trwały i dobrowolny i opuszczenie to trwa od kilku lat, jednocześnie nie dokonała obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, zostały spełnione ustawowe przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych , właściwy organ gminy zobowiązany był do podjęcia decyzji w sprawie jej wymeldowania z pobytu stałego z lokalu położonego w G. przy ul. [...] . Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr