II SA/Gl 783/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska - Banacka po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w sprawie kursu dotyczącego uprawnień na przewóz towarów niebezpiecznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku z dnia 27 listopada 2014 r. J.B. reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. M.D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na druku urzędowego formularza skarżący wskazał, że wraz z żoną zamieszkuje w lokalu o pow. 52,5 m2. Wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, poza pojazdem marki [...] r. Źródłem utrzymania się jego rodziny jest świadczenie emerytalne wnioskodawcy w wysokości 3160 zł brutto miesięcznie, dochody z prowadzonej przezeń działalności gospodarczej w wysokości 1170 zł brutto miesięcznie oraz świadczenie emerytalne małżonki strony w wysokości 728 zł brutto miesięcznie. Pismem z dnia [...] r. zobowiązano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. czynszu, opłat za energię elektryczną, czynsz, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - udokumentowanie wysokości dochodów członków rodziny skarżącego, w tym świadczenia emerytalnego strony oraz M.B., a także dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej za okres ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości rat zaciągniętych zobowiązań kredytowych wraz z wykazaniem celów na jakie zostały zaciągnięte. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał dokumenty potwierdzające wysokość emerytur otrzymywanych przez niego oraz żonę, a także szereg dokumentów potwierdzających wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącego. Wydatki na leczenie i rehabilitacje żony skarżący ograniczył do oświadczenia oraz paragonu za leki i witaminy na łączną kwotę 647 zł. Z oświadczenia wynika natomiast że w okresie [...]r. zabieg oraz późniejsza rehabilitacja zony kosztowała ponad 11 tys. zł. Następnie w związku z kolejnym zabiegiem w kwietniu 2013 r. rodzina skarżącego musiała ponieść koszty długotrwałej i kosztownej rehabilitacji (nie wskazano jakiej wysokości to były koszty). Poza oświadczeniem skarżący nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzającego te wydatki. Oświadczył jednak, że były one sfinansowane za pomocą kart kredytowych oraz nadesłał dokumenty potwierdzające spłatę kart. Natomiast udokumentowanie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący ograniczył do własnego oświadczenia o dochodach uzyskiwanych z działalności. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący w żaden sposób nie udokumentował (pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie) poziomu przychodów i wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, mimo że w takiej sytuacji winien przedłożyć kopie dokumentacji księgowej będącej wiarygodnym źródłem informacji w tym przedmiocie, nie zaś ogólnikowe, sporządzone osobiście zestawienia. Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadniono także tym, że wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 100 zł i po analizie dochodów i wydatków rodziny skarżącego jest to kwota leżąca w jego zasięgu możliwości finansowych. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego podniosła, że źle oceniono jego sytuację majątkową. Zarzuciła, że nie uwzględniono iż znaczną część dochodów skarżący musi jest przeznaczać na leczenie swojej małżonki. Leczenie wymaga drogiego sprzętu rehabilitacyjnego oraz opłacenia leków, a także samej diagnostyki. Nie wzięto pod uwagę, iż na skarżącego została nałożona kara administracyjna, która jest kolejnym znaczącym wydatkiem w jego dochodach. Rozpatrując wniosek o udzielenie prawa pomocy, nie zaliczono wydatków takich jak opłaty związane z telewizją kablową oraz znaczące koszty spłacanie zaciągniętych kredytów. Do wydatków trzeba zaliczyć również koszty składki na ubezpieczenie w wysokości 360 zł. Podniosła też, że postanowienie referendarskie nie uwzględnia wydatków związanych z życiem codziennym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący wniósł jedynie o zwolnienie z kosztów sądowych czyli o prawo pomocy w zakresie częściowym, zatem do przyznania prawa pomocy konieczne jest uznanie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 400/13). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, zdaniem Sądu, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Oceniając sytuację majątkową skarżącego w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na braki w udokumentowaniu dochodów skarżącego. Skarżący udokumentował wystarczająco tylko wysokość otrzymywanych emerytur, jednak nie nadesłał dokumentów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Samo nadesłanie oświadczenia o dochodach z niej uzyskiwanych jest nie wystarczające. Fachowa pełnomocnik reprezentująca skarżącego otrzymała zarówno wezwanie z [...] r. wzywające do udokumentowania prowadzonej działalności gospodarczej jak i postanowienie referendarza sądowego, w którym wprost zarzucono skarżącemu, że nie udokumentował poziomu przychodów i wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz, że w tego typu sytuacji winien przedłożyć kopie dokumentacji księgowej będącej wiarygodnym źródłem informacji w tym przedmiocie, nie zaś ogólnikowe, sporządzone osobiście zestawienia. Mimo to pełnomocnik skarżącego r. pr. M.D. do sprzeciwu nie dołączyła żadnych dokumentów księgowych potwierdzających dochody i wydatki prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Do rozpoznawania wniosku o prawo pomocy potrzebny jest pełny obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Składa się na nią zarówno ocena dochodów, jak i wydatków, zatem braki w udokumentowaniu chociażby samych dochodów wnioskodawcy nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym na przyznanie prawa pomocy. Oceniając natomiast sytuację majątkową skarżącego od strony wydatków stwierdzić należy że również nie pozwala ona na ocenę, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po opłaceniu bieżących wydatków, takich jak czynsz za zajmowany lokal mieszkalny, koszty zakupu gazu oraz energii elektrycznej w łącznej wysokości 1400 zł. oraz koszty ubezpieczenia w wysokości 360 zł rodzinie skarżącego pozostaje kwota ponad 2000 zł. Kwota ta zostaje przy założeniu, iż na dochody rodziny skarżącego składają się wyłącznie świadczenia emerytalne. Po doliczeniu dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej kwota pozostająca do dyspozycji rodziny skarżącego jest jeszcze większa. Równocześnie trzeba podkreślić, że o uwzględnieniu wniosku nie mogą przesądzać argumenty, iż wśród stałych miesięcznych wydatków skarżącego znajdują się raty kredytów, spłata kart kredytowych. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, fakt ten pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów czy pożyczek nie może przemawiać za zwolnieniem jej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza w sytuacji gdy z oświadczeń skarżącego wynika, iż spłaca on raty kredytu czy pożyczki, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe (vide postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14). Również koszty związane z opłatami za telewizję kablową w wysokości 342 zł trudno uznać za konieczne w utrzymaniu rodziny, dlatego nie wzięto ich pod uwagę przy wyliczeniu kwoty, która pozostaje do dyspozycji skarżącego na bieżące wydatki. Skarżący podnosił w trakcie postępowania, że ponosi koszty związane z leczeniem i rehabilitacją żony. Udokumentowanie tych wydatków również sprowadził jedynie do swoich oświadczeń oraz paragonu z apteki i z laboratorium wykonującego badania. Po odliczeniu wspomnianych wydatków do dyspozycji strony ciągle pozostaje kwota pozwalająca na opłacenie kosztów sądowych, nawet przy uwzględnieniu konieczności zakupu lekarstw. Zauważyć przy tym przyjdzie, że wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 100 zł – zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), a więc jest to kwota leżąca w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.