II SA/Gl 894/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Prezydent Miasta R. decyzją nr [...] z [...] r., wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 657 – dalej u.e.l.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku K. O. oraz po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wymeldował M. O. z pobytu stałego z lokalu położonego w R. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu podano m. in., że najemcą lokalu jest K. O. Podała ona, że w [...] roku wymieniła zamek w drzwiach wejściowych i od tego czasu M. O. nie ma dostępu do przedmiotowego lokalu. Podczas oględzin nie stwierdzono, aby w meblach znajdowały się męskie ubrania i inne przedmioty, które mogłyby należeć do M. O. Nie nocuje on, nie stołuje się, nie prowadzi gospodarstwa domowego w ww. lokalu. Fakt nieprzebywania M. O. pod wskazanym adresem potwierdziły przesłuchania świadków. Z zeznań sąsiadów wynika, że M. O. pod wskazanym adresem nie mieszka już od kilku lat, a opuszczenie przez niego lokalu nastąpiło już dużo wcześniej, przed [...] roku. Jeżeli osoba, której dotyczy postępowanie, nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu lub okażą się one nieskuteczne i nie powróci do mieszkania, to obowiązkiem organu administracji jest jedynie ustalenie, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie bez wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. O., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił naruszenie art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a. oraz art. 35 u.e.l. Podał, że organ poczynił wadliwe ustalenia faktyczne i nieprawidłowo orzekł o wymeldowaniu go, podczas gdy opuszczenie przez niego mieszkania nie miało charakteru dobrowolnego. Wynikało to z bezprawnego pozbawienia go z możliwości korzystania z lokalu na skutek wymiany zamków przez K. O. w dniu [...] r. Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano m. in., że została spełniona przesłanka do wymeldowania M. O. z ww. lokalu. Wymieniony nie mieszka w spornym lokalu z zamiarem stałego w nim pobytu co najmniej od [...] r., kiedy to zakończyła się sprawa o podział majątku wspólnego K. O. i M. O. Prawo najmu mieszkania zostało wówczas (prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z [...] r.) przyznane K. O. W związku z powyższym wyżej wymieniona [...] r. wymieniła zamek w drzwiach wejściowych do mieszkania. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkiwania osoby pod danym adresem. Skargę na powyższą decyzję złożył M. O., zaskarżając ją w całości. Zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie wszelkich wątpliwości w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia wątpliwości co do wystąpienia przesłanki w postaci dobrowolności opuszczenia przez M. O. spornego lokalu, podczas gdy z prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego wynikać powinno, iż w istocie M. O. nie opuścił dobrowolnie lokalu, ale doszło do przymusowego pozbawienia go przez K. O. korzystania z mieszkania; 2) art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i dopuszczenie wyłącznie części dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a następnie niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego, niepełnego materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, poprzez błędne ustalenia organu, iż M. O. nie zamieszkiwał w lokalu od [...] roku, podczas gdy z prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego wynikać powinno w sposób obiektywny, iż w istocie M. O. w okresie do [...] r. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu, korzystał z przydzielonego mu przez Sąd pokoju, w którym pozostawił jego rzeczy osobiste, a przy tym korzystał z łazienki. Okoliczność zaś spędzania czasu poza mieszkaniem, w tym na terenie ogródka działkowego, nie przesądza o tym, iż M. O. zamieszkiwał na terenie ogródka działkowego, co jest niemożliwe, z uwagi na brak spełnienia podstawowych potrzeb do zamieszkiwania, w tym brak ciepłej wody. W istocie zaś, M. O. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu w R. do czasu bezprawnego pozbawienia go z możliwości korzystania z niego, na skutek wymiany zamków przez K. O. w dniu [...] r.; 3) art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny zgromadzonych dowodów, poprzez błędne ustalenia organu w zakresie wystąpienia przymiotu dobrowolności opuszczenia mieszkania przez M. O., w warunkach przymusowego pozbawienia M. O. korzystania z mieszkania, przy jednoczesnym braku akceptacji przez M. O. powyższego działania znajdującego wyraz w podejmowanych działaniach zmierzających do przywrócenia mu możliwości korzystania z mieszkania; II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 35 u.e.l., poprzez jego niezastosowanie i ustalenie, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowego postępowania, M. O. dobrowolnie opuścił mieszkanie, podczas gdy z materiału dowodowego wynika w sposób obiektywny, że M. O. w sposób przymusowy został pozbawiony przez K. O. korzystania z przedmiotowego mieszkania, w którym pozostawione były przez niego jego rzeczy osobiste, do których odbioru K. O. go nie wzywała, zaś M. O. poprzez podjęte kroki przewidziane prawem, wyraził swój sprzeciw przeciwko przymusowemu pozbawieniu go możliwości mieszkania w przedmiotowym lokalu. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podano m. in., że zarówno organ I instancji jak również organ odwoławczy, nie przeprowadzili postępowania dowodowego w sposób prawidłowy i kompletny. Od czasu wymiany zamków przez K. O. w [...] r. M. O. nie ma możliwości wejścia do lokalu i korzystania z niego, bowiem nie posiada kluczy. Wbrew ustaleniom organu odwoławczego M. O. przedsięwziął szereg działań zmierzających do zmiany zaistniałej sytuacji, poczynając od złożenia zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 191 Kodeksu karnego, kończąc na złożeniu wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz do Prokuratora Generalnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W świetle art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu, jak wynika z analizy wskazanego wyżej przepisu, ma charakter związany i zapada po zaistnieniu przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). W orzecznictwie sądowym wskazuje się na pewne znamiona świadczące o stałym pobycie określonej osoby. Chodzi o pobyt w miejscu, w którym realizuje ona stale swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 czerwca 2017 r., II SA/Gl 324/17; por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały (m. in. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09). Należy podkreślić, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Stosownie do wyżej powołanej regulacji, jedną z przesłanek wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu w sposób trwały, o czym można mówić, gdy dana osoba faktycznie tam nie przebywa z zamiarem opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z kolei ocena zamiaru opuszczenia lokalu odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych. Nie budzi wątpliwości w świetle materiału dowodowego, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przesądzono, że nieskorzystanie we właściwym czasie z powództwa posesoryjnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez osobę, która została wbrew swej woli pozbawiona możliwości zajmowania dotychczasowego lokalu (wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., II OSK 1244/05). Jest to oczywiste, albowiem osoba, która rezygnuje z podjęcia tego rodzaju środków prawnych zmierzających do odzyskania utraconego posiadania, jak i egzekucji uzyskanych środków prawnych w tym przedmiocie, lecz powołuje się jedynie na wolę zamieszkiwania w utraconym lokalu, w istocie godzi się na przebywanie poza nim (wyrok NSA z 15 listopada 2013 r., sygn. II OSK 1367/12). Postępowania prokuratorskie, czy przed Rzecznikiem Praw Obywatelskich, mają zupełnie inny cel i charakter i nie mogą zastąpić adekwatnych środków prawnych przysługujących osobie, która – jak twierdzi – została bezpodstawnie pozbawiona posiadania. W pierwszej kolejności należałoby podjąć kroki we własnym zakresie, przed sądem powszechnym, realizując swe prawo do sądu (art. 45 Konstytucji), a nie przerzucać ciężaru postępowania na różne organy. Sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2143/10). Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił dostępną dokumentację. Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Jeśli powrót do ww. mieszkania kiedykolwiek nastąpi, zaistnieje co najwyżej przesłanka do zameldowania w tym miejscu. Nie doszło zatem do naruszenia art. 35 u.e.l. oraz art. 6, 7, 8, 75 §1, 77, 78, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.